Η Πορτογαλία αγοράζει ιταλικές φρεγάτες

Τρεις φρεγάτες FREMM EVO, που κατασκευάζονται από την ιταλική Fincantieri, ναυπηγικό όμιλο υπό κρατικό έλεγχο, θα ενταχθούν στο πορτογαλικό πολεμικό ναυτικό μέσω συμφωνίας που, σύμφωνα με δημοσιεύματα, φθάνει τα 3,9 δισ. ευρώ (Expresso, Europa Press). Ο πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο επιβεβαίωσε την αγορά μετά τη συνάντησή του στη Ρώμη με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, με τις παραδόσεις να αναμένονται γύρω στο 2029-2030 (portugal.gov.pt, Reuters). Η συμφωνία δείχνει πώς προχωρά στην πράξη ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός: οι κυβερνήσεις μιλούν για κοινή άμυνα, αλλά οι διαπραγματεύσεις γίνονται γύρω από εθνικά ναυπηγεία, θέσεις εργασίας και χρονοδιαγράμματα παράδοσης.

Τι κερδίζει η Ιταλία, τι προσδοκά η Πορτογαλία

Η Fincantieri εξασφαλίζει μια μεγάλη ενδοευρωπαϊκή ναυτική εξαγωγή. Η Μελόνι παρουσίασε τη σύμβαση ως απόδειξη της ισχύος της ιταλικής βιομηχανίας και ως συμβολή στην ευρωπαϊκή άμυνα (Breaking Defense). Η διατύπωση επιτρέπει στη Ρώμη να μιλά ευρωπαϊκά, ενώ κατευθύνει δισεκατομμύρια προς έναν όμιλο στον οποίο το ιταλικό κράτος διατηρεί πλειοψηφικό έλεγχο.

Για την Πορτογαλία, το αντάλλαγμα είναι λιγότερο καθαρό. Το πακέτο φέρεται να περιλαμβάνει μεταφορά τεχνολογίας, έργο για πορτογαλικές επιχειρήσεις και επενδύσεις στο Arsenal do Alfeite, τη μονάδα ναυτικών επισκευών της χώρας (Europa Press). Το ερώτημα είναι τι θα μείνει πραγματικά στην Πορτογαλία: σταθερή ναυπηγική ικανότητα και τεχνική τεχνογνωσία ή μια καλογραμμένη ρήτρα βιομηχανικών επιστροφών που θα ξεθωριάσει μετά την υπογραφή. Η κοινοβουλευτική συζήτηση και οι δημοσιευμένοι όροι της σύμβασης θα το κρίνουν.

Ανοιχτό παραμένει και το συνολικό κόστος. Δημοσιεύματα που επικαλούνται το Reuters έκαναν λόγο για περίπου 3 δισ. ευρώ, ποσό που καλύπτει την απόκτηση, την υποστήριξη και τον 30ετή επιχειρησιακό κύκλο ζωής των πλοίων (Reuters). Η διαφορά των 900 εκατ. ευρώ σε σχέση με το πορτογαλικό ποσό δεν έχει εξηγηθεί δημόσια. Μπορεί να αφορά το κόστος κύκλου ζωής, τους όρους χρηματοδότησης ή το εύρος των βιομηχανικών ανταλλαγμάτων, αλλά επίσημη ανάλυση δεν υπάρχει.

Ανταγωνισμός μεταξύ ευρωπαϊκών ναυπηγείων

Η γαλλική Naval Group είχε καταθέσει ανταγωνιστική πρόταση. Σύμφωνα με το CNN Portugal, το πορτογαλικό ναυτικό προτίμησε την ιταλική λύση από τη γαλλική εναλλακτική. Δεν πρόκειται, επομένως, για συλλογική ευρωπαϊκή προμήθεια. Ευρωπαϊκά ναυπηγεία ανταγωνίστηκαν μεταξύ τους και κέρδισε εκείνο που προσέφερε τον καλύτερο συνδυασμό τιμής, χρόνου παράδοσης και βιομηχανικού πακέτου.

Η ίδια πίεση φαίνεται και στη βόρεια Ευρώπη. Το πρόγραμμα φρεγατών της Ολλανδίας με την Damen αντιμετωπίζει καθυστερήσεις και αυξανόμενο κόστος, ενώ το Βέλγιο έχει αρχίσει να εξετάζει εναλλακτικές λύσεις (NRC, RTBF). Όταν ένας εγχώριος ή διμερής προμηθευτής δεν μπορεί να παραδώσει, ο εθνικός πρωταθλητής μιας άλλης χώρας γίνεται η εφεδρική λύση. Η Πορτογαλία κινήθηκε με αυτή τη λογική.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ως πλαίσιο, όχι ως αγοραστής

Αρκετά δημοσιεύματα συνδέουν τη συμφωνία με το SAFE, το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για την άμυνα, το οποίο μπορεί να προσφέρει δάνεια και κίνητρα ώστε τα κράτη-μέλη να αγοράζουν ευρωπαϊκής κατασκευής εξοπλισμό (Euronews). Το SAFE μπορεί να διευκολύνει τη χρηματοδότηση. Δεν καθιστά όμως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αγοραστή, ούτε επιλέγει το ναυπηγείο. Παραμένει ανεπιβεβαίωτο αν οι Βρυξέλλες έχουν εγκρίνει επισήμως στήριξη μέσω SAFE για τη συγκεκριμένη σύμβαση. Ο Μοντενέγκρο και η Μελόνι χρησιμοποίησαν το πρόγραμμα ως πολιτικό πλαίσιο, αλλά η απόφαση ελήφθη από δύο εθνικούς ηγέτες σε διμερές τραπέζι.

Πλοία αυτής της κατηγορίας βρίσκονται ήδη σε επιχειρησιακή χρήση. Η Ελλάδα ανέλαβε πρόσφατα τη διοίκηση της επιχείρησης «Ασπίδες», της ευρωπαϊκής αποστολής συνοδείας εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, επιχειρώντας από ιταλικής κατασκευής φρεγάτα της ίδιας οικογένειας FREMM (ΕΡΤ). Τα ναυτικά της νότιας Ευρώπης καλούνται πλέον να καλύψουν αποστολές από τον Ατλαντικό έως τον Ινδικό Ωκεανό. Η Πορτογαλία αγοράζει πλατφόρμες για αυτό το διευρυνόμενο φορτίο.

Αυτή είναι η ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση όπως λειτουργεί σήμερα: οι πρωτεύουσες χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, αλλά οι εθνικές κυβερνήσεις επιλέγουν το ναυπηγείο, αναλαμβάνουν τον κίνδυνο και διεκδικούν το βιομηχανικό όφελος. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η Fincantieri τηρήσει το χρονοδιάγραμμα του 2029-2030 και αν τα πορτογαλικά ναυπηγεία πάρουν ουσιαστικό έργο από τη συμφωνία, πέρα από τη φωτογραφία της υπογραφής.