Βέτο απειλεί το μερίδιο της Πορτογαλίας

Η Ιρλανδία πρότεινε να μειωθεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028–2034 κατά περίπου 8 τοις εκατό σε σχέση με το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τις περισσότερες περικοπές να αφορούν κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα και όχι τις εθνικές κατανομές (ιρλανδικό διαπραγματευτικό σχέδιο). Σύμφωνα με Πορτογάλο διπλωματικό αξιωματούχο που επικαλέστηκε το Lusa, η πρόταση της Ιρλανδίας προέβλεπε για την Πορτογαλία μεγαλύτερο ποσό, όχι μικρότερο (ECO/Lusa). Οι κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό ήθελαν οι περικοπές να γίνουν αλλού, ενώ καθεμία μπορεί να ασκήσει βέτο στην τελική συμφωνία (άρθρο 312 της Συνθήκης).

Γιατί αλλάζει διαρκώς το ποσό της Πορτογαλίας

Οι αναγνώστες θα συναντήσουν τρία ποσά για την Πορτογαλία, τα οποία αφορούν περίπου τα ίδια κονδύλια. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον Ιούλιο του 2025, προέβλεπε 33,5 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, στις οποίες περιλαμβάνεται η προβλεπόμενη αύξηση λόγω πληθωρισμού (πίνακας κατανομών της Επιτροπής). Μετά τη δημοσίευση της ιρλανδικής πρότασης στις 10 Οκτωβρίου, πηγή του Lusa έκανε λόγο για 35,1 δισ. ευρώ (ECO/Lusa). Η πιθανότερη εξήγηση είναι ότι η Ιρλανδία πρόσθεσε κονδύλια για χώρες που λαμβάνουν χρηματοδότηση από τα ταμεία συνοχής, τα οποία στηρίζουν τις φτωχότερες περιφέρειες της ΕΕ, κατά την τρέχουσα δημοσιονομική περίοδο (ιρλανδικό διαπραγματευτικό σχέδιο).

Τα 31,5 δισ. ευρώ που αναφέρει η Expresso πιθανότατα είναι το ίδιο ποσό, υπολογισμένο σε τιμές του 2025, πριν προστεθεί ο πληθωρισμός των επόμενων επτά ετών (Expresso). Πρόκειται για εκτίμηση, καθώς το ιρλανδικό κείμενο δεν αναφέρει ξεχωριστά την Πορτογαλία. Τα ποσά αυτά δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί: η Πορτογαλία θα τα αξιοποιήσει μέσω ενός ενιαίου εθνικού και περιφερειακού σχεδίου, που θα συνδυάζει κονδύλια για τη γεωργία, τις περιφέρειες, την αλιεία και τα σύνορα, με τις πληρωμές να συνδέονται με την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων (επισκόπηση του πολυετούς προϋπολογισμού από το Συμβούλιο).

Πού έγιναν οι περικοπές και ποιοι αντιδρούν

Η Ιρλανδία επεξεργάζεται τους συμβιβασμούς επειδή, στο πλαίσιο της εκ περιτροπής προεδρίας της ΕΕ, προεδρεύει αυτό το φθινόπωρο στις συνεδριάσεις των εθνικών υπουργών. Η πρότασή της είναι κατά 141 δισ. ευρώ και 45 εκατ. ευρώ μικρότερη από εκείνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ιρλανδικό διαπραγματευτικό σχέδιο). Η ερευνητική υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επισημαίνει ότι οι περικοπές αφήνουν ανέπαφα τα εθνικά κονδύλια για τη γεωργία και τη συνοχή και πλήττουν προγράμματα που διαχειρίζεται από κοινού η ΕΕ (επισκόπηση της ερευνητικής υπηρεσίας του Κοινοβουλίου). Οι δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια μειώνονται κατά περίπου 12,8 τοις εκατό, ενώ εκείνες για το εξωτερικό κατά 17,4 τοις εκατό· τα κονδύλια συνοχής, αντίθετα, αυξάνονται (ιρλανδικό διαπραγματευτικό σχέδιο).

Το Δουβλίνο υποστηρίζει ότι ο συνολικός προϋπολογισμός παραμένει περίπου 30 τοις εκατό υψηλότερος από τον σημερινό (ανακοίνωση της ιρλανδικής κυβέρνησης). Οι επικεφαλής διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αντιτείνουν ότι, μετά τον πληθωρισμό και τις αποπληρωμές του χρέους που δημιουργήθηκε στην πανδημία, το ποσό αντιστοιχεί σε λιγότερα από όσα διατίθενται σήμερα (επικεφαλής διαπραγματευτές του Κοινοβουλίου).

Η εντονότερη αντίδραση έρχεται από τις πρωτεύουσες που θέλουν μικρότερες δαπάνες. Η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία ζήτησαν από κοινού έναν αισθητά μικρότερο προϋπολογισμό, με περισσότερους πόρους για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα (κοινή δήλωση των έξι κυβερνήσεων). Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν διαμαρτυρήθηκε ότι η Ιρλανδία περιέκοψε ακριβώς αυτούς τους τομείς (συζήτηση στο ολλανδικό Κοινοβούλιο). Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι, χωρίς περικοπές, η γερμανική συνεισφορά θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 40 έως 50 τοις εκατό από το 2028 (Μπούντεσταγκ).

Εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος για την Πορτογαλία. Σε επιστολή του Μαΐου, η ολλανδική κυβέρνηση ζήτησε να γίνουν εξοικονομήσεις όπου είναι δυνατόν στο τμήμα του προϋπολογισμού που περιλαμβάνει τα εθνικά σχέδια για τη γεωργία και τις περιφέρειες (επιστολή της ολλανδικής κυβέρνησης). Αν επικρατήσει αυτή η θέση, μέρος των περικοπών θα μπορούσε να προέλθει από τα σχέδια στα οποία βασίζεται η κατανομή της Λισαβόνας, αν και κανένα έγγραφο δεν προσδιορίζει μέχρι στιγμής το ύψος μιας πιθανής απώλειας για την Πορτογαλία.

Η απόφαση περνά στους ηγέτες

Οι αρχηγοί κυβερνήσεων συζήτησαν τα ποσά της Ιρλανδίας στη σύνοδο κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, χωρίς να καταλήξουν σε συμφωνία, και ανέθεσαν τον χειρισμό του φακέλου στον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και επικεφαλής των συνόδων (σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου). Έκτακτη σύνοδος έχει προγραμματιστεί για τις 26 και 27 Νοεμβρίου και θα ακολουθήσει η τακτική σύνοδος της 17ης και 18ης Δεκεμβρίου (επισκόπηση της ερευνητικής υπηρεσίας του Κοινοβουλίου). Για να εγκριθεί ο τελικός προϋπολογισμός, χρειάζονται η συμφωνία όλων των κυβερνήσεων και η συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (άρθρο 312 της Συνθήκης).

Με βάση τα ποσά που έχουν αναφερθεί για την Πορτογαλία, η Ιρλανδία διατήρησε την προτεινόμενη κατανομή της χώρας περικόπτοντας κοινά προγράμματα, παρότι το Βερολίνο και η Χάγη θέλουν να τα ενισχύσουν και μπορούν να μπλοκάρουν τη συμφωνία. Η Πορτογαλία έχει πλέον ένα ισχυρό ποσό ως αφετηρία, χωρίς αυτό να αποτελεί δέσμευση. Η διατήρησή του θα κριθεί από το αν ο Κόστα θα βρει περικοπές αποδεκτές για τις κυβερνήσεις της Ολλανδίας και της Γερμανίας, χωρίς να μειωθούν τα εθνικά κονδύλια για τη γεωργία και τις περιφέρειες.