Η Πορτογαλία μειώνει κατά 31% τις επενδύσεις

Το σχέδιο προϋπολογισμού της Πορτογαλίας για το 2027 προβλέπει δημόσιες επενδύσεις ύψους 9,687 δισ. ευρώ, έναντι 14,035 δισ. φέτος. Σε ονομαστικούς όρους, δηλαδή πριν από την προσαρμογή για τον πληθωρισμό, η μείωση φτάνει το 31 τοις εκατό (Συμβούλιο Δημοσίων Οικονομικών, ECO). Το ίδιο σχέδιο προβλέπει πλεόνασμα μόλις 0,1 τοις εκατό του ΑΕΠ (Παράρτημα προϋπολογισμού), το οποίο προϋποθέτει ταχύτερη ανάπτυξη από εκείνη που εκτιμά το ανεξάρτητο πορτογαλικό δημοσιονομικό συμβούλιο.

Ο υπουργός Οικονομικών Ζοακίμ Μιράντα Σαρμέντο κατέθεσε την πρόταση στη Βουλή στις 8 Οκτωβρίου, αλλά οι βουλευτές δεν την έχουν ακόμη εγκρίνει (Κυβέρνηση).

Γιατί περιορίζονται οι πόροι

Οι δημόσιες επενδύσεις αφορούν δρόμους, νοσοκομεία, σχολεία και άλλα πάγια στοιχεία που κατασκευάζει ή αγοράζει το κράτος. Στην πρόταση, το μερίδιό τους στο ΑΕΠ υποχωρεί από περίπου 4,3 σε 2,8 τοις εκατό (Παράρτημα προϋπολογισμού).

Η πτώση ακολουθεί τη λήξη του πορτογαλικού σχεδίου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του ταμείου που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία. Οι επιχορηγήσεις καταβάλλονταν μόνο όταν εκπληρώνονταν συμφωνημένα ορόσημα, ενώ η ευρωπαϊκή νομοθεσία όριζε ότι τα εθνικά σχέδια έπρεπε να έχουν καλύψει τα ορόσημά τους έως τις 31 Αυγούστου 2026 (Κανονισμός για τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας). Η πορτογαλική κυβέρνηση δήλωσε τον Αύγουστο ότι ολοκλήρωσε το σχέδιο, αφού οι Βρυξέλλες είχαν καταβάλει την τελευταία δόση (To Brief).

Οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται εκτός του σχεδίου αυξάνονται κατά 6,8 τοις εκατό σε ονομαστικούς όρους, σύμφωνα με την Jornal Económico. Ξεκινούν, όμως, από χαμηλότερη βάση και καλύπτουν μόνο μέρος των πόρων ανάκαμψης που αποσύρονται.

Η κυβέρνηση λέει ότι θα καλύψει μεγαλύτερο μέρος του κενού επιταχύνοντας το Portugal 2030, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα συνοχής που χρηματοδοτεί έργα σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες (Κυβέρνηση). Το πρόγραμμα διαθέτει περιθώριο χρηματοδότησης στα χαρτιά. Τα έργα που χαρακτηρίζονται «εγκεκριμένα» έχουν λάβει κονδύλια, ενώ τα «εκτελεσμένα» αντιστοιχούν σε χρήματα που έχουν πράγματι δαπανηθεί. Στις 31 Αυγούστου, το Portugal 2030 είχε εγκρίνει έργα ύψους περίπου 14,3 δισ. ευρώ, αλλά είχε εκτελέσει μόλις 5 δισ. (Πίνακας στοιχείων Portugal 2030).

Το αδιάθετο υπόλοιπο δεν αποτελεί ελεύθερο ταμείο. Τα κονδύλια συνοχής προορίζονται για συγκεκριμένες περιφέρειες και χρήσεις, ενώ οι κανόνες επιτρέπουν την επιλέξιμη δαπάνη τους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029 (Κανόνες της ΕΕ για τη συνοχή). Η ταχύτερη απορρόφηση μπορεί να βοηθήσει, αλλά το πρόγραμμα δεν μπορεί απλώς να αναλάβει έργα που είχαν σχεδιαστεί για το ταμείο ανάκαμψης.

Πλεόνασμα που εξαρτάται από την ανάπτυξη

Το πλεόνασμα του 0,1 τοις εκατό είναι πρόβλεψη, όχι αποτέλεσμα. Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι η πραγματική ανάπτυξη, δηλαδή η αύξηση της παραγωγής αφού αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού, θα φτάσει το 2,1 τοις εκατό το 2027 (Παράρτημα προϋπολογισμού). Το πορτογαλικό Συμβούλιο Δημοσίων Οικονομικών, ο ανεξάρτητος φορέας δημοσιονομικής εποπτείας της χώρας, προβλέπει 1,8 τοις εκατό (Συμβούλιο Δημοσίων Οικονομικών). Η πρώτη έκθεση οικονομικών προοπτικών του 2026 από τον ΟΟΣΑ εκτιμούσε ακόμη χαμηλότερη ανάπτυξη, στο 1,7 τοις εκατό (ΟΟΣΑ).

Το Συμβούλιο έκρινε πάντως ότι η κυβερνητική πρόβλεψη είναι στατιστικά εύλογη. Προειδοποίησε, όμως, ότι οι κίνδυνοι γέρνουν προς ασθενέστερη ανάπτυξη (ECO).

Η ανάπτυξη επηρεάζει τα έσοδα μέσα από συγκεκριμένους διαύλους. Οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, τις οποίες καταβάλλουν εργαζόμενοι και εργοδότες επί των μισθών, προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,8 τοις εκατό, σύμφωνα με το SAPO. Ο προϋπολογισμός υπολογίζει ότι οι θέσεις εργασίας θα αυξηθούν κατά 1,4 τοις εκατό και οι αποδοχές ανά εργαζόμενο κατά 4,5 τοις εκατό. Τα έσοδα αυτά εξαρτώνται από την απασχόληση και τις ονομαστικές αποδοχές, οπότε μια χαμηλότερη πρόβλεψη για το ΑΕΠ δεν τα μειώνει αυτομάτως· θα τα επηρέαζε, όμως, μια επιβράδυνση που θα περιόριζε τις προσλήψεις ή τις αυξήσεις μισθών.

Η περικοπή των επενδύσεων εξοικονομεί λιγότερα από όσα δείχνει το μέγεθός της. Το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης που χάνεται χρηματοδοτούνταν από ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, τα έσοδα από τις οποίες λήγουν ταυτόχρονα. Έτσι, η μείωση των δαπανών αντισταθμίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη μείωση των εσόδων, αντί να προσθέτει στο πλεόνασμα. Με περιθώριο μόλις 0,1 τοις εκατό του ΑΕΠ, ακόμη και μια σχετικά μικρή υστέρηση στην ανάπτυξη ή στις εισφορές θα μετέτρεπε το πλεόνασμα σε έλλειμμα.

Τι πρέπει ακόμη να γνωρίζουν οι βουλευτές

Η μείωση της χρηματοδότησης είναι σαφής. Οι επιπτώσεις σε συγκεκριμένα έργα, όμως, δεν προκύπτουν από τα συγκεντρωτικά στοιχεία του προϋπολογισμού: δεν αποκαλύπτουν αν έχουν μείνει ανολοκλήρωτα έργα του ταμείου ανάκαμψης ούτε πώς θα χρηματοδοτούνταν.

Πριν από την τελική ψηφοφορία, το υπουργείο Οικονομικών οφείλει να απαντήσει στους βουλευτές ποια έργα, αν υπάρχουν, χρειάζονται ακόμη χρηματοδότηση και ποια γραμμή του προϋπολογισμού θα την καλύψει.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η πρόταση περικόπτει απότομα τις δημόσιες επενδύσεις καθώς λήγουν οι ευρωπαϊκοί πόροι ανάκαμψης, ενώ τα άλλα προγράμματα καλύπτουν μόνο μέρος του κενού. Το οριακό πλεόνασμα στηρίζεται σε ανάπτυξη ταχύτερη από εκείνη που προβλέπουν τόσο το δημοσιονομικό συμβούλιο όσο και ο ΟΟΣΑ. Αν η ανάπτυξη κινηθεί κοντά στις δικές τους εκτιμήσεις, θα απομείνει ελάχιστο περιθώριο.