Πορτογαλία: Φορολογικές υποθέσεις σε αναμονή

Μια φορολογική υπόθεση στα πορτογαλικά διοικητικά δικαστήρια χρειάζεται πλέον κατά μέσο όρο 861 ημέρες για να κλείσει. Τα ίδια δικαστήρια εκκαθαρίζουν κάθε χρόνο μόλις το 48 τοις εκατό των νέων υποθέσεων που εισέρχονται, με αποτέλεσμα το απόθεμα των εκκρεμοτήτων να αυξάνεται αντί να μειώνεται (Executive Digest, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέγραψε την επιδείνωση στην Έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου, που δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου.

Η ίδια έκθεση ανέδειξε και δεύτερο ζήτημα: κατά πόσο το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Lusa διατηρεί επαρκή ανεξαρτησία από την κυβέρνηση, η οποία πλέον το κατέχει και το ελέγχει. Μαζί, τα δύο ευρήματα δείχνουν ένα κενό στον πυρήνα της ευρωπαϊκής εποπτείας. Οι Βρυξέλλες μπορούν να διαγνώσουν τη φθορά θεσμών. Μπορούν όμως να επιβάλουν αλλαγές μόνο όταν κάποιο ξεχωριστό εργαλείο του δικαίου της ΕΕ μετατρέπει την πολιτική ανησυχία σε νομική αρμοδιότητα.

Αναμονές Δύο Ετών Και Ποιους Προστατεύουν

Τα διοικητικά και φορολογικά δικαστήρια βρίσκονται στο πρακτικό όριο ανάμεσα στον πολίτη και το κράτος: φορολογικοί καταλογισμοί, αδειοδοτήσεις, δημόσιες συμβάσεις. Όταν μια υπόθεση χρειάζεται πάνω από δύο χρόνια και τα δικαστήρια κλείνουν λιγότερες από τις μισές υποθέσεις που δέχονται, οι αποφάσεις της διοίκησης γίνονται στην πράξη δύσκολα αμφισβητήσιμες. Αυτό ευνοεί τις κυβερνήσεις και τις φορολογικές αρχές, των οποίων οι πράξεις παραμένουν σε ισχύ όσο οι προσφεύγοντες περιμένουν.

Η Πορτογαλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο νοτιοευρωπαϊκό μοτίβο αργής δικαιοσύνης. Η Επιτροπή σημείωσε ότι οι διαδικασίες στην Ιταλία παραμένουν «μεταξύ των μακρύτερων στην ΕΕ» (Euronews Italia). Η Ισπανία δέχθηκε κριτική για την υπερβολική διάρκεια υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου (elDiario.es). Για την Ελλάδα, η Επιτροπή κατέγραψε μόνο περιορισμένη πρόοδο στις διώξεις για διαφθορά (gr.euronews).

Η ετήσια έκθεση εξετάζει τα συστήματα δικαιοσύνης, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τους θεσμικούς ελέγχους στα 27 κράτη-μέλη. Δημιουργεί αρχείο, άρα και πολιτική πίεση. Δεν ενεργοποιεί από μόνη της κυρώσεις, περικοπές χρηματοδότησης ή προσφυγές στο Δικαστήριο της ΕΕ.

Η Lusa Και Ο Ένας Νόμος Που Μπορεί Να Έχει Δόντια

Η υπόθεση του πρακτορείου ειδήσεων βρίσκεται πιο κοντά σε πεδίο όπου η ΕΕ μπορεί πράγματι να κινηθεί νομικά. Μετά την αποχώρηση ιδιωτών μετόχων από τη Lusa, το πορτογαλικό κράτος κάλυψε το κενό και ελέγχει πλέον το 100 τοις εκατό του κεφαλαίου της. Το νέο καταστατικό, που εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 2026, έδωσε στην κυβέρνηση την εξουσία να διορίζει μέλη του διοικητικού συμβουλίου και πρόσθεσε πολιτικούς εκπροσώπους σε ένα διευρυμένο συμβουλευτικό όργανο (CMPF).

Οι δημοσιογράφοι της Lusa αντέδρασαν, προειδοποιώντας ότι η νέα δομή επιτρέπει σε κυβερνητικούς διορισμούς να επηρεάζουν τις συντακτικές αποφάσεις. Στη συνέχεια, η πορτογαλική Ένωση Δημοσιογράφων κατέθεσε επίσημη καταγγελία στις Βρυξέλλες. Υποστηρίζει ότι το καταστατικό παραβιάζει τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, τον κανονισμό της ΕΕ του 2024 που απαιτεί συντακτική ανεξαρτησία για τους παρόχους δημόσιας υπηρεσίας στα μέσα ενημέρωσης, ιδίως ως προς την ανεξάρτητη διακυβέρνηση και την προστασία από πολιτικές παρεμβάσεις (NUNS, Κανονισμός 2024/1083).

Η καταγγελία δεν συνιστά διαπίστωση παραβίασης. Η Επιτροπή δεν έχει αποφανθεί ότι η Πορτογαλία παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο. Ο κανονισμός όμως δίνει στις Βρυξέλλες ένα συγκεκριμένο νομικό στήριγμα, το οποίο η ετήσια έκθεση δεν παρέχει από μόνη της: αν το καταστατικό αντίκειται στους δεσμευτικούς κανόνες για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει βάσει του άρθρου 258 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, δηλαδή τη διαδικασία με την οποία ένα κράτος-μέλος οδηγείται στο Δικαστήριο για παραβίαση του δικαίου της Ένωσης.

Το Πολιτικό Παιχνίδι Της Κάλυψης

Η ουγγρική κυβέρνηση έσπευσε να χρησιμοποιήσει το εύρος της έκθεσης ως ασπίδα. Ο υπουργός Γιάνος Μπόκα παρουσίασε τα ευρήματα ως απόδειξη ότι προβλήματα κράτους δικαίου υπάρχουν παντού στην ΕΕ, όχι μόνο στη Βουδαπέστη (Origo, μέσο που πρόσκειται στην κυβέρνηση). Τα ανεξάρτητα ουγγρικά μέσα αντέτειναν ότι η περίπτωση της Ουγγαρίας είναι ουσιαστικά διαφορετική, επειδή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έχει ήδη παγώσει με βάση χωριστούς κανόνες προστασίας του προϋπολογισμού, τον λεγόμενο κανονισμό αιρεσιμότητας, που επιτρέπει στην ΕΕ να παρακρατεί χρήματα όταν οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου απειλούν τις ευρωπαϊκές δαπάνες, καθώς και λόγω οροσήμων του Ταμείου Ανάκαμψης με πραγματικές οικονομικές συνέπειες (HVG, Κανονισμός 2020/2092).

Το επιχείρημα αυτό βοηθά κυβερνήσεις που βρίσκονται υπό ισχυρότερη ευρωπαϊκή πίεση να θολώνουν τη διαφορά ανάμεσα σε χώρες που δέχονται ήπιες συστάσεις και σε χώρες που αντιμετωπίζουν πάγωμα κονδυλίων. Λειτουργεί ως πολιτικό μήνυμα. Νομικά, δεν αλλάζει τίποτα. Η ετήσια έκθεση εφαρμόζει το ίδιο διαγνωστικό πλαίσιο σε όλα τα κράτη-μέλη. Οι συνέπειες διαφέρουν επειδή εξαρτώνται από ξεχωριστά εργαλεία, το καθένα με τα δικά του νομικά κριτήρια.

Εκεί Όπου Η Εποπτεία Γίνεται Γραφειοκρατία

Η πορτογαλική περίπτωση δείχνει πώς είναι κατασκευασμένο το σύστημα της ΕΕ. Η Επιτροπή μπορεί να εντοπίσει ένα δικαστικό σύστημα που εκκαθαρίζει λιγότερες από τις μισές υποθέσεις του. Μπορεί να καταγράψει ότι η διακυβέρνηση ενός κρατικού πρακτορείου ειδήσεων ανησυχεί τους ίδιους τους δημοσιογράφους του. Μπορεί να δημοσιεύσει αυτά τα στοιχεία για τα 27 κράτη-μέλη, δίνοντας στους εγχώριους υποστηρικτές των μεταρρυθμίσεων ένα κοινό σημείο αναφοράς.

Χωρίς παραβίαση των Συνθηκών, χωρίς ενεργοποίηση δημοσιονομικού μηχανισμού και χωρίς παράβαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα μέσα ενημέρωσης, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεώσει την Πορτογαλία να κινηθεί. Η καταγγελία για τη Lusa βρίσκεται πλέον στις νομικές υπηρεσίες της Επιτροπής: δικαιολογεί διαδικασία επί παραβάσει; Αν ναι, η ετήσια έκθεση θα αποδειχθεί το πρώτο βήμα προς μια δεσμευτική δικαστική κρίση. Αν όχι, η Πορτογαλία θα προστεθεί στον κατάλογο των κρατών-μελών όπου οι Βρυξέλλες διαγιγνώσκουν καθαρά τη θεσμική φθορά, δημοσιεύουν κάθε χρόνο τη διάγνωση και την παρακολουθούν να συνεχίζεται. Εκεί ακριβώς η ευρωπαϊκή εποπτεία του κράτους δικαίου παύει να είναι ισχύς και γίνεται χαρτί.