Ελ Νίνιο: ήπιος χειμώνας ή όψιμο ψύχος;

Ο ισημερινός Ειρηνικός θερμαίνεται, με τις ενδείξεις να παραπέμπουν σε ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια Ελ Νίνιο από το 1950 και μετά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό. Για την Ευρώπη, η ένταση αυτή μετατοπίζει τις εποχικές πιθανότητες, χωρίς να προδικάζει αν ο χειμώνας σε κάποια χώρα θα είναι βροχερός, ήπιος ή ψυχρός. Για να φανεί τι σημαίνουν οι σχετικές εκτιμήσεις, χρειάζεται πρώτα να δούμε τι μετρούν οι αριθμοί που προβάλλονται.

Δύο μέτρα για έναν θερμό ωκεανό

Οι μετεωρολόγοι παρακολουθούν μια εκτεταμένη ζώνη κατά μήκος του ισημερινού, στον κεντρικό Ειρηνικό, γνωστή ως Niño 3.4 (Climate Reanalyzer). Υπολογίζουν τη μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε αυτήν και τη συγκρίνουν με τον μακροχρόνιο μέσο όρο. Η διαφορά είναι η «ανωμαλία». Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εκτιμά ότι από τον Οκτώβριο έως τον Δεκέμβριο θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο περίπου 3,7 °C πάνω από τα κανονικά επίπεδα. Στην κορύφωση του Ελ Νίνιο το 2015–2016, από τον Νοέμβριο έως τον Ιανουάριο, είχε φθάσει τους 2,6 °C (Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός).

Η αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας χρησιμοποιεί διαφορετικό μέτρο για τα ίδια νερά. Ο Σχετικός Ωκεάνιος Δείκτης Νίνιο υπολογίζει την τρίμηνη ανωμαλία της Niño 3.4, αφαιρεί τον μέσο όρο των ανωμαλιών σε όλους τους τροπικούς ωκεανούς και εφαρμόζει μία ακόμη στατιστική διόρθωση (Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ). Είναι σαν να συγκρίνουμε δρομείς σε αγώνα με ούριο άνεμο που βοηθά όλους: αφαιρούμε την ώθηση που δέχθηκε το σύνολο, για να μετρήσουμε το προβάδισμα του καθενός.

Με αυτή την αυστηρότερη κλίμακα, η αμερικανική υπηρεσία υπολογίζει σε 83 τοις εκατό την πιθανότητα ο δείκτης να φθάσει τους +2,5 °C την περίοδο Οκτωβρίου–Δεκεμβρίου. Αυτό είναι το όριο που έχει θέσει για ένα επεισόδιο ιστορικής έντασης και ξεπερνά τις κορυφές των +2,3 °C έως +2,4 °C το 1982–1983, το 1997 και το 2015 (εκτιμήσεις της αμερικανικής υπηρεσίας για την ένταση). Οι αριθμοί του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού και της αμερικανικής υπηρεσίας βασίζονται σε διαφορετικές κλίμακες· επομένως, δεν περιγράφουν δύο ανταγωνιστικές μετρήσεις της ίδιας θερμοκρασίας.

Ορισμένα δημοσιεύματα προχώρησαν περισσότερο. Το Weatherzone ανέφερε ότι στις 5 Οκτωβρίου η θερμοκρασία στην περιοχή ξεπέρασε τους 30 °C, για πρώτη φορά σε ημερήσια σειρά δεδομένων που αρχίζει το 1981 (Weatherzone, Climate Reanalyzer). Η μέτρηση προήλθε από προκαταρκτικά δεδομένα, ενώ δεν ήταν δυνατό να επαληθευτούν ανεξάρτητα ούτε η τιμή ούτε η πρωτιά. Στον εβδομαδιαίο πίνακα της αμερικανικής υπηρεσίας, η θερμοκρασία ήταν 29,9 °C για την εβδομάδα με ημερομηνία αναφοράς την 30ή Σεπτεμβρίου, έναντι 29,8 °C σε εβδομάδα κοντά στην κορύφωση του 2015 (εβδομαδιαία δεδομένα της αμερικανικής υπηρεσίας). Οι τιμές επιβεβαιώνουν την ασυνήθιστη ζέστη, αλλά διαφορετική εβδομάδα και περίοδος υπολογισμού δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν ημερήσιο ρεκόρ.

Πώς μια ζώνη ωκεανού μετακινεί τις βροχές του πλανήτη

Κανονικά, οι αληγείς άνεμοι σπρώχνουν τα θερμά επιφανειακά νερά προς την Ινδονησία και την Αυστραλία, ενώ πιο ανατολικά ανεβαίνουν ψυχρότερα νερά. Είναι σαν το νερό σε μια μπανιέρα: αν φυσάμε σταθερά προς τη μία άκρη, συσσωρεύεται εκεί· όταν σταματήσει ο άνεμος, επιστρέφει προς τα πίσω. Όταν οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν, τα θερμά νερά απλώνονται προς ανατολάς και τα σύννεφα της βροχής τα ακολουθούν. Η μετατόπιση της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο τους ανέμους, δημιουργώντας έναν κύκλο που αυτοτροφοδοτείται (επεξήγηση της αμερικανικής υπηρεσίας).

Στην αξιολόγηση της 8ης Οκτωβρίου, η αμερικανική υπηρεσία εντοπίζει αυτό το συντονισμένο μοτίβο στους ανέμους, τις βροχοπτώσεις και τον ωκεανό. Αναφέρει επίσης ότι σε ορισμένα βάθη του ανατολικού Ειρηνικού τα νερά είναι πάνω από 10 °C θερμότερα από το συνηθισμένο (διαγνωστική έκθεση της αμερικανικής υπηρεσίας).

Η μετατόπιση της κύριας ζώνης βροχοπτώσεων των τροπικών αλλάζει πού ανεβαίνει και πού κατεβαίνει ο αέρας, επηρεάζοντας τις εποχικές πιθανότητες ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Η πρόγνωση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού δείχνει μεγαλύτερη πιθανότητα για περισσότερες βροχές σε τμήματα του ευρύτερου Κέρατος της Αφρικής και για λιγότερες σε περιοχές της ινδικής υποηπείρου (εποχική πρόγνωση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού). Πρόκειται για μεταβολές πιθανοτήτων σε μεγάλες περιοχές, μέχρι εκεί όπου φθάνει με ακρίβεια το σήμα από τον Ειρηνικό.

Η Ευρώπη βρίσκεται στο τέλος μιας μακράς αλυσίδας

Ανασκόπηση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων και του Copernicus, η οποία επικαιροποιήθηκε στις 5 Οκτωβρίου, δείχνει ότι η μέση επίδραση του Ελ Νίνιο στην Ευρώπη διαφέρει από την περίοδο Νοεμβρίου–Δεκεμβρίου σε εκείνη του Ιανουαρίου–Φεβρουαρίου (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων/Copernicus). Ακόμη και σε χειμώνες με ισχυρό σήμα από τον Ειρηνικό, οι καιρικές συνθήκες διέφεραν πολύ. Τα μοτίβα πίεσης στον Ατλαντικό, οι πολικές συνθήκες και η στρατόσφαιρα, το ανώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας, επηρεάζουν τον καιρό παράλληλα με τον Ειρηνικό.

Η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου παρουσίασε και τις δύο όψεις στην ανασκόπηση της 5ης Οκτωβρίου (Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου). Το Ελ Νίνιο μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα για πιο βροχερό, θυελλώδη και ήπιο καιρό στη Βρετανία στα τέλη του φθινοπώρου και στις αρχές του χειμώνα. Αφού κορυφωθεί το φαινόμενο στον Ειρηνικό, ενδεχόμενη εξασθένηση της πολικής δίνης, του κύκλου ανέμων ψηλά πάνω από την Αρκτική, θα μπορούσε να αυξήσει την πιθανότητα ψυχρών περιόδων αργότερα μέσα στον χειμώνα. Η υπηρεσία τονίζει ότι κανένα από τα δύο σήματα δεν προβλέπει αν θα χιονίσει σε συγκεκριμένη περιοχή.

Η πιο σαφής εκτίμηση αφορά την πιθανότητα σχεδόν 100 τοις εκατό που δίνει ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός για να διαρκέσει το επεισόδιο στον Ειρηνικό έως τον Φεβρουάριο. Η εκτίμηση αφορά τον ωκεανό, όχι τον καιρό στην Ευρώπη (Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός). Ένας πολύ θερμός Ειρηνικός μπορεί να μετατοπίσει τις πιθανότητες για την εποχή στην Ευρώπη, αλλά δεν αρκεί για να προβλέψει τον χειμώνα μιας χώρας· οι εθνικές προγνώσεις, που θα επικαιροποιούνται στη διάρκεια του φθινοπώρου, θα προσδιορίσουν καλύτερα αυτές τις πιθανότητες.