Τα οφέλη της γονιδιακής θεραπείας κρατούν χρόνια

Άνθρωποι που γεννήθηκαν με μια σπάνια κληρονομική μορφή κώφωσης μπορούν πλέον να αντιλαμβάνονται ήχους στους οποίους προηγουμένως δεν υπήρχε μετρήσιμη ακουστική απόκριση. Σε δοκιμή σε οκτώ νοσοκομεία της Κίνας, 38 από τους 42 συμμετέχοντες παρουσίασαν αυτή τη μεταβολή μετά από μία δόση γονιδιακής θεραπείας, σύμφωνα με αποτελέσματα που δημοσιεύθηκαν τον Απρίλιο στο Nature (Πανεπιστήμιο Φουντάν). Επειδή η θεραπεία παρέχει ένα λειτουργικό αντίγραφο συγκεκριμένου γονιδίου, μπορεί να βοηθήσει μόνο αυτή τη μικρή ομάδα ασθενών. Σε όσους αφορά, ωστόσο, η μεταβολή στην ακουστική μέτρηση ήταν μεγάλη.

Τι μετρά πραγματικά η εξέταση ακοής

Η δοκιμή μέτρησε την ακοή με μια εξέταση που αναπαράγει ήχους σε διαφορετικές εντάσεις. Καταγράφει τον πιο χαμηλό ήχο που προκαλεί μετρήσιμη απόκριση στην ακουστική οδό· αυτή η ένταση ονομάζεται ουδός. Είναι σαν να ανεβάζεις την ένταση ενός ραδιοφώνου από το μηδέν: ο ουδός είναι το σημείο όπου ακούς κάτι για πρώτη φορά, επομένως όσο χαμηλότερη είναι η τιμή του τόσο πιο σιγανοί ήχοι περνούν.

Πριν από τη θεραπεία, ο μέσος ουδός των συμμετεχόντων ξεπερνούσε το 97 στην ειδική κλίμακα της εξέτασης. Στους ασθενείς που παρακολουθήθηκαν για το μεγαλύτερο διάστημα, δυόμισι χρόνια μετά τη δόση, είχε πέσει στο 42 (Nature). Με απλά λόγια, το αυτί απόκρινε μόνο σε πολύ δυνατούς ήχους, αν αποκρινόταν καθόλου, ενώ πλέον αντιδρούσε και σε πολύ πιο σιγανούς.

Η μακρύτερη παρακολούθηση αφορά μόνο ένα μέρος της ομάδας, καθώς οι ασθενείς εντάχθηκαν στη δοκιμή σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Η Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, παρουσιάζοντας τα ίδια αποτελέσματα, αναφέρει ότι τα οφέλη στην ακοή διατηρούνται επί χρόνια (Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ). Η δοκιμή δεν είχε ομάδα ελέγχου: όλοι έλαβαν τη θεραπεία και τα αποτελέσματα κάθε ασθενούς συγκρίθηκαν με τη δική του ακοή πριν από τη θεραπεία.

Μια συνταγή που έλειπε, τώρα στη διάθεση των κυττάρων

Τα γονίδια λειτουργούν σαν συνταγές που ακολουθούν τα κύτταρα για να φτιάξουν πρωτεΐνες, τα μόρια που εκτελούν τις περισσότερες λειτουργίες του σώματος. Το γονίδιο OTOF περιέχει τη συνταγή για την πρωτεΐνη ωτοφερλίνη, την οποία χρειάζεται το αυτί για να ακούει. Οι άνθρωποι με αυτή τη μορφή κώφωσης κληρονομούν ελαττωματικά αντίγραφα του γονιδίου, με αποτέλεσμα τα κύτταρά τους να μην έχουν λειτουργική συνταγή.

Η θεραπεία δίνει στα κύτταρα ένα λειτουργικό αντίγραφο, σαν να επιστρέφει στο βιβλίο μαγειρικής η σελίδα που έλειπε, ώστε η «κουζίνα» να μπορέσει επιτέλους να φτιάξει το φαγητό. Η ιδέα είναι ότι τα κύτταρα θα μπορούν έτσι να παράγουν μόνα τους ωτοφερλίνη. Η δοκιμή έλεγξε αν η ακουστική οδός άρχισε να ανταποκρίνεται στους ήχους· αυτό συνέβη στους περισσότερους συμμετέχοντες.

Η ακρίβεια της θεραπείας καθορίζει και τα όριά της: μπορεί να βοηθήσει μόνο όσους η κώφωση οφείλεται σε ελαττωματικά γονίδια OTOF. Για να εντοπιστούν αυτοί οι ασθενείς χρειάζεται γενετικός έλεγχος, καθώς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά αυτής της μορφής κώφωσης μοιάζουν με εκείνα πολλών άλλων αιτιών απώλειας ακοής.

Ως προς την ασφάλεια, οι ερευνητές ανέφεραν ότι στην αρχική περίοδο που είχε σχεδιαστεί να ελέγξει η δοκιμή δεν εμφανίστηκε τοξικότητα που να περιορίζει τη δόση. Με άλλα λόγια, δεν καταγράφηκαν παρενέργειες τόσο σοβαρές ώστε να αποκλείουν τη δόση που δοκιμάστηκε. Κατέγραψαν, ωστόσο, σοβαρή μείωση των ουδετερόφιλων, των λευκών αιμοσφαιρίων που αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού απέναντι στις λοιμώξεις (Nature).

Από την αντίληψη των ήχων στην κατανόηση των λέξεων

Ένας χαμηλότερος ουδός δείχνει ότι πλέον γίνονται αντιληπτοί πιο σιγανοί ήχοι. Από μόνος του, όμως, δεν αποδεικνύει ότι η ακοή είναι φυσιολογική ούτε λέει άμεσα αν ο ασθενής καταλαβαίνει την ομιλία. Είναι σαν να παίρνει ένα παιδί τα πρώτα του γυαλιά: τα γράμματα γίνονται καθαρά, αλλά το διάβασμα παραμένει δεξιότητα που πρέπει να μάθει.

Κάτι ανάλογο ισχύει και με τον ήχο. Ο εγκέφαλος πρέπει να μάθει να μετατρέπει μια συνεχή ροή θορύβων σε λέξεις, και αυτή η μάθηση απαιτεί χρόνο και εξάσκηση στην ακρόαση. Σύμφωνα με την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, οι ασθενείς που ανέκτησαν την ακοή τους στη δοκιμή παρουσίασαν σταδιακή βελτίωση στην κατανόηση της ομιλίας. Η βελτίωση είναι σταδιακή, επειδή η γλώσσα αναπτύσσεται σε διάστημα μηνών και ετών, όχι τη στιγμή που μια εξέταση καταγράφει ακουστική απόκριση.

Γι’ αυτό τα δύο ευρήματα χρειάζεται να αξιολογούνται χωριστά. Το ισχυρότερο είναι το αποτέλεσμα στην ακοή: βασίζεται σε άμεση μέτρηση πριν και μετά τη θεραπεία, σε μεγάλο μέρος των ασθενών που έλαβαν τη δόση. Το αποτέλεσμα για την ομιλία δείχνει προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά εξαρτάται από μια πιο αργή διαδικασία που εξακολουθεί να παρακολουθείται.

Για τους ανθρώπους με αυτή τη συγκεκριμένη κληρονομική κώφωση, η δοκιμή δείχνει ότι μία δόση γονιδιακής θεραπείας μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ακοή όπως αυτή μετριέται και ότι, στους ασθενείς που παρακολουθήθηκαν περισσότερο, τα οφέλη διατηρήθηκαν. Η συνεχιζόμενη παρακολούθηση των ίδιων ασθενών θα δείξει αν η βελτίωση αυτή μεταφράζεται με συνέπεια και σε καλύτερη ομιλία και γλωσσική ανάπτυξη.