Ο Δούναβης κλείνει πυρηνικούς αντιδραστήρες

Ο Δούναβης, στο ύψος του πυρηνικού σταθμού της Τσερναβόντα στη Ρουμανία, μεταφέρει περίπου 1.630 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο της κανονικής παροχής για τον Ιούλιο (Agerpres, Știrile ProTV). Τριακόσια χιλιόμετρα ανάντη, στον ουγγρικό σταθμό του Πακς, ο μετρητής στάθμης του ποταμού έπεσε στα -118 εκατοστά, νέο τοπικό χαμηλό ρεκόρ (Telex).

Οι πυρηνικοί σταθμοί χρειάζονται ποτάμια όχι για την παραγωγή της ενέργειας, αλλά για την απομάκρυνση της θερμότητας που δεν μετατρέπεται σε ηλεκτρισμό. Ένας αντιδραστήρας αξιοποιεί μόνο μέρος της θερμότητας που παράγει· το υπόλοιπο πρέπει να φύγει με ασφάλεια μέσω του νερού ψύξης. Όταν το ποτάμι έχει πολύ χαμηλή στάθμη ή πολύ υψηλή θερμοκρασία, ο σταθμός δεν μπορεί να αποβάλει επαρκώς αυτή τη θερμότητα και οι διαχειριστές υποχρεώνονται να μειώσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία του.

Αυτό συνέβη αυτή την εβδομάδα σε δύο κρίσιμα σημεία της λεκάνης του Δούναβη. Η Ρουμανία έκλεισε και τους δύο αντιδραστήρες της Τσερναβόντα, αφαιρώντας περίπου 1.300 MW από το σύστημα ηλεκτροδότησης. Ο πρόεδρος Ίλιε Μπολοζάν περιέγραψε την απώλεια ως ισοδύναμη με σχεδόν το ένα πέμπτο της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας (HotNews). Στην Ουγγαρία, η κρατική MVM άρχισε στις 29 Ιουλίου τη διακοπή λειτουργίας της Μονάδας 3 στο Πακς, ενός σταθμού που υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει σχεδόν το μισό της ουγγρικής ηλεκτροπαραγωγής (TVP World, HVG).

Καμία από τις δύο διακοπές δεν ήταν ατύχημα. Και στις δύο περιπτώσεις επρόκειτο για προληπτική κίνηση. Το υπουργείο Ενέργειας της Ρουμανίας προειδοποίησε ότι βλάβη σε μία μόνο αντλία ψύξης θα μπορούσε να απαιτήσει επισκευές διάρκειας έως και ενός έτους (Mediafax). Μια διακοπή δύο εβδομάδων είναι μικρότερο κόστος από μια τέτοια ζημιά.

Η φθηνή παραγωγή βγαίνει, η ακριβή μπαίνει

Η πυρηνική ενέργεια έχει χαμηλό λειτουργικό κόστος όταν ο σταθμός έχει ήδη κατασκευαστεί. Όταν όμως λείπει από το σύστημα, το κενό καλύπτεται από μονάδες φυσικού αερίου, διασυνοριακές εισαγωγές ή άλλες ευέλικτες πηγές που μπορούν να τεθούν γρήγορα σε λειτουργία. Όλες είναι ακριβότερες.

Ο μηχανισμός της χονδρεμπορικής αγοράς κάνει την επίπτωση ευρύτερη. Στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, όλοι οι παραγωγοί πληρώνονται με βάση την τιμή της ακριβότερης μονάδας που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση. Άρα, όταν η αγορά αναγκάζεται να καλέσει ακριβότερη παραγωγή για να αντικαταστήσει την πυρηνική, ανεβαίνει η τιμή για όλο το σύστημα.

Μετά τη διακοπή της Τσερναβόντα, η προημερήσια χονδρεμπορική τιμή στη Ρουμανία αυξήθηκε κατά 22,1 ευρώ, στα 132,87 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Στην Ουγγαρία, η αντίστοιχη τιμή ανέβηκε κατά 26,50 ευρώ, στα 122,08 ευρώ/MWh (Serbia Energy, Serbia Energy).

Η Ρουμανία μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες από καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας σε καθαρό εισαγωγέα. Η πίεση είναι εντονότερη μεταξύ 20:00 και 23:00, όταν κορυφώνεται η οικιακή κατανάλωση και η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται. Εκείνες τις βραδινές ώρες, η Ρουμανία εισήγε περίπου 1.700 MW, κυρίως από τη Βουλγαρία (Digi24, Profit.ro).

Αυτή η εξάρτηση, όμως, δεν είναι ιδιαίτερα ασφαλής. Στη βουλγαρική πλευρά του Δούναβη, στο Ρούσε, οι μετρήσεις δείχνουν ήδη -85 εκατοστά, κάτω από τα προηγούμενα ιστορικά χαμηλά (ClubZ).

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Τα ρουμανικά νοικοκυριά προστατεύονται εν μέρει προς το παρόν. Οι αρχές ανέφεραν ότι τα εγχώρια συμβόλαια έχουν σταθερές τιμές έως το τέλος του έτους (Romania Insider). Οι σταθερές τιμές, όμως, δεν εξαφανίζουν το κόστος. Το μεταφέρουν στους προμηθευτές που πρέπει να αγοράσουν ακριβότερη ενέργεια αντικατάστασης, στις επόμενες αναπροσαρμογές τιμολογίων ή στον κρατικό προϋπολογισμό.

Η βιομηχανία αισθάνεται την αύξηση της χονδρεμπορικής τιμής πολύ πιο άμεσα. Ο Μπολοζάν κάλεσε δημόσια τόσο τους πολίτες όσο και τις επιχειρήσεις να μειώσουν την κατανάλωση τις βραδινές ώρες, ενώ οι κυβερνήσεις της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας προετοίμασαν σχέδια έκτακτης ανάγκης για περιορισμό του φορτίου μεγάλων καταναλωτών, με εξαίρεση τα νοσοκομεία (444.hu, Portfolio).

Οι κερδισμένοι είναι οι διαχειριστές μονάδων φυσικού αερίου και οι εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας που πουλούν στις αυξημένες τιμές των ωρών έλλειψης. Οι χαμένοι είναι οι πυρηνικοί φορείς, που χάνουν παραγωγή και έσοδα.

Δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο

Το επεισόδιο στον Δούναβη δεν είναι εξαίρεση χωρίς συνέχεια. Το γαλλικό Ελεγκτικό Συνέδριο, η Cour des comptes, έχει καταγράψει τις απώλειες πυρηνικής παραγωγής λόγω κλιματικών πιέσεων ως επαναλαμβανόμενο πρόβλημα: οι γαλλικοί σταθμοί έχασαν τουλάχιστον 1 TWh παραγωγής σε κάθε ένα από τα έτη 2018, 2019 και 2020, επειδή τα ποτάμια ήταν πολύ ζεστά ή είχαν πολύ χαμηλή στάθμη (Argus).

Η λεκάνη του Δούναβη δείχνει τώρα το ίδιο μοτίβο, σε έναν ποταμό που ψύχει πυρηνικούς αντιδραστήρες σε τέσσερις χώρες. Ο διαχειριστής του ρουμανικού συστήματος εκτιμά ότι η Μονάδα 1 της Τσερναβόντα θα μπορούσε να επανεκκινήσει γύρω στις 4 Αυγούστου και η Μονάδα 2 γύρω στις 10 Αυγούστου (Profit.ro). Αυτές οι ημερομηνίες, όμως, εξαρτώνται από βροχές που οι μετεωρολόγοι δεν έχουν προαναγγείλει.

Το ευρύτερο πρόβλημα θα παραμείνει και μετά τον τρέχοντα καύσωνα. Η Ευρώπη χτίζει ένα καθαρότερο ηλεκτρικό σύστημα, αλλά ένα από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία χαμηλών εκπομπών άνθρακα εξακολουθεί να εξαρτάται από άφθονο και σχετικά κρύο νερό ποταμών. Η κλιματική αλλαγή κάνει αυτόν τον πόρο λιγότερο δεδομένο.