Ρεκόρ εξαγωγών, κρίση καυσίμων στη Ρωσία

Τα ουκρανικά πλήγματα με drones έχουν θέσει εκτός λειτουργίας πάνω από το ένα πέμπτο της ρωσικής δυναμικότητας διύλισης πετρελαίου, προκαλώντας ελλείψεις καυσίμων σε 55 από τις 83 περιφέρειες της Ρωσίας. Την ίδια ώρα, οι φορτώσεις αργού από τα δυτικά ρωσικά λιμάνια οδεύουν προς ρεκόρ Ιουνίου, περίπου 2,7-2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Περισσότερο πετρέλαιο από ποτέ φεύγει από τη χώρα, ενώ οι Ρώσοι περιμένουν σε ουρές για βενζίνη.

Η εξήγηση βρίσκεται στη λειτουργία των διυλιστηρίων. Το διυλιστήριο παίρνει αργό πετρέλαιο και το μετατρέπει στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται καθημερινά: βενζίνη, ντίζελ, αεροπορικό καύσιμο. Η Ουκρανία δεν προσπαθεί κυρίως να σταματήσει τη Ρωσία από το να αντλεί πετρέλαιο από το υπέδαφος. Χτυπά την ικανότητά της να το μετατρέπει σε προϊόντα που χρειάζεται η οικονομία και ο στρατός. Το αργό που δεν μπορεί πλέον να επεξεργαστεί στο εσωτερικό κατευθύνεται προς τους εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς, γι’ αυτό και οι θαλάσσιες αποστολές αυξάνονται ενώ τα πρατήρια στερεύουν (Tagesspiegel).

Το διυλιστήριο της Μόσχας δείχνει το μέγεθος του προβλήματος. Το 2024 επεξεργάστηκε περίπου 11,6 εκατ. τόνους αργού και τώρα αναμένεται να μείνει εκτός λειτουργίας για μήνες (Focus). Όταν σταματά μια μεγάλη μονάδα, χάνονται ταυτόχρονα ποσότητες βενζίνης και ντίζελ από την εσωτερική αγορά. Η παραγωγή βενζίνης σε όλη τη Ρωσία υποχώρησε σε περίπου 90.000 τόνους ημερησίως, δηλαδή περίπου ένα τέταρτο χαμηλότερα από τον ημερήσιο μέσο όρο του Ιουνίου. Υποβαθμίζεται και η ποιότητα όσων μπορεί ακόμη να παραγάγει η Ρωσία. Πολωνικές πηγές αναφέρουν έκτακτη μετάβαση από τα πρότυπα Euro 5 στα Euro 3, δηλαδή σε πιο ρυπογόνα καύσιμα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε θείο, επειδή η παραγωγή υψηλών προδιαγραφών δεν επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης (Business Insider Polska, Money.pl).

Ποιος πληρώνει μέσα στη Ρωσία

Πρώτοι πιέζονται οι Ρώσοι καταναλωτές και οι αγρότες. Στην Κριμαία σταμάτησαν στις 21 Ιουνίου οι πωλήσεις καυσίμων σε ιδιώτες. Στο Ιρκούτσκ, οι αρχές επέβαλαν όρια λίτρων ανά όχημα, απαγόρευσαν τις αγορές σε μπιτόνια και έδωσαν προτεραιότητα στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και στη γεωργία (Devdiscourse/Reuters). Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναγνώρισε ότι πρέπει να διασφαλιστούν καύσιμα πριν από τη συγκομιδή (Rzeczpospolita). Στο Ταταρστάν, ο υπουργός Γεωργίας συνέστησε στους αγρότες να διατηρούν αποθέματα για δέκα ημέρες έως δύο εβδομάδες (The Moscow Times).

Η πίεση στον προϋπολογισμό είναι επίσης συγκεκριμένη. Η Ρωσία πληρώνει επιδοτήσεις στα διυλιστήρια, τις λεγόμενες πληρωμές «damper», ώστε να συγκρατεί τις εγχώριες τιμές καυσίμων. Μόνο τον Μάιο οι πληρωμές αυτές αυξήθηκαν στα 204 δισ. ρούβλια. Το κόστος μεγαλώνει τη χειρότερη στιγμή: τα έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο μειώθηκαν κατά 30 τοις εκατό σε ετήσια βάση την περίοδο Ιανουαρίου-Μαΐου, ενώ το ομοσπονδιακό έλλειμμα έφθασε τα 6,0 τρισ. ρούβλια (KSE Chartbook). Οι ζημιές στα διυλιστήρια μετατοπίζουν επίσης τις εξαγωγές από το ντίζελ και τη βενζίνη, προϊόντα που πωλούνται ακριβότερα επειδή ενσωματώνουν την αξία της επεξεργασίας, προς το αργό πετρέλαιο, το οποίο αποφέρει λιγότερα ανά βαρέλι.

Ο ρωσικός στρατός πιθανότατα θα αισθανθεί τελευταίος τις ελλείψεις, καθώς οι στρατιωτικές ανάγκες έχουν προτεραιότητα. Πολωνοί αναλυτές προειδοποιούν ότι ο ισχυρισμός περί άμεσης έλλειψης καυσίμων στο μέτωπο παραμένει υπόθεση, όχι τεκμηριωμένο γεγονός (Onet).

Το πρόβλημα της Ευρώπης είναι πολιτικό, όχι στην αντλία

Για τους Ευρωπαίους οδηγούς, η άμεση επίπτωση στις τιμές φαίνεται περιορισμένη. Η αύξηση των ροών ρωσικού αργού στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε ακόμη και να πιέσει ελαφρώς χαμηλότερα τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου (Tagesschau). Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στη διαδικασία των κυρώσεων της ΕΕ.

Το μοναδικό μεγάλο διυλιστήριο της Βουλγαρίας, η μονάδα Νεφτοχίμ στο Μπουργκάς που συνδέεται με τη Λουκόιλ, καλύπτει περίπου το 60 τοις εκατό των καυσίμων της χώρας. Η Σόφια αξιοποιεί τώρα αυτή την εξάρτηση για να αντιδράσει στο προτεινόμενο 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ, το οποίο θα αυστηροποιούσε τους περιορισμούς στην ιδιοκτησία που συνδέεται με τη Ρωσία. Ο υπουργός Εξωτερικών της Βουλγαρίας μίλησε για «επιφυλάξεις» και όχι για επίσημο βέτο, όμως το ενεργειακό επιχείρημα ήδη διαμορφώνει τη διαπραγμάτευση (BNR News, Euronews).

Στην Ουγγαρία, η εξάρτηση δεν είναι μόνο ζήτημα εφοδιασμού αλλά και κερδοφορίας. Η MOL αγοράζει ρωσικό αργό Urals με έκπτωση, αλλά τιμολογεί τα τελικά προϊόντα με βάση το διεθνές σημείο αναφοράς Brent, κρατώντας τη διαφορά. Η Βουδαπέστη έχει χτίσει φόρο υπερκερδών πάνω σε αυτό το περιθώριο (24.hu). Αυστηρότερες κυρώσεις που θα μείωναν την έκπτωση του Urals θα εξαφάνιζαν τόσο το περιθώριο της MOL όσο και μέρος της φορολογικής βάσης της κυβέρνησης.

Την ίδια ώρα, το KSE εκτιμά ότι 192 δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου μετέφεραν ρωσικό αργό ή προϊόντα μόνο τον Απρίλιο. Τα ουκρανικά πλήγματα και οι ευρωπαϊκές κυρώσεις χτυπούν διαφορετικά σημεία της ίδιας πετρελαϊκής αλυσίδας. Τα πλήγματα δημιουργούν φυσικές ελλείψεις μέσα στη Ρωσία. Οι κυρώσεις προσπαθούν να περιορίσουν τα έσοδα που αντλεί η Μόσχα από όσα εξακολουθεί να εξάγει. Όσο όμως τα κράτη-μέλη διαπραγματεύονται στη στεριά γύρω από την εξάρτηση των διυλιστηρίων και τα δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου κινούνται στη θάλασσα, κανένα από τα δύο εργαλεία δεν αποδίδει πλήρως.