Οι κανόνες φρενάρουν τις μπαταρίες

Η Ευρώπη μπορεί να εγκαταστήσει μεγάλες μπαταρίες για το ηλεκτρικό δίκτυο μέσα σε λίγους μήνες. Η άδεια για να συνδεθούν στο δίκτυο, όπως και η απόφαση για το ποιος πληρώνει τον χώρο που δεσμεύουν στις γραμμές μεταφοράς, μπορεί να χρειαστούν χρόνια. Κάθε χώρα δίνει διαφορετική απάντηση. Αξιολόγηση του 2026 από το European Climate Neutrality Observatory διαπίστωσε ότι η επέκταση των δικτύων, η αποθήκευση και η ευελιξία μένουν πίσω από την αύξηση των ανανεώσιμων πηγών, επειδή κάθε κράτος διαμορφώνει μόνο του το πλαίσιο για τη σύνδεση και τη λειτουργία της αποθήκευσης (ESS News).

Μία μπαταρία, δύο αποτελέσματα

Μια μπαταρία δεν παράγει ηλεκτρισμό. Μεταφέρει την ηλεκτρική ενέργεια στον χρόνο: φορτίζει όταν υπάρχει πλεόνασμα από φωτοβολταϊκά ή αιολικά και αποφορτίζει όταν η προσφορά στενεύει. Γι’ αυτό η αποθήκευση αποκτά αξία σε ένα σύστημα που γεμίζει με ανανεώσιμες πηγές, των οποίων η παραγωγή δεν ακολουθεί τη ζήτηση.

Το δίκαιο της ΕΕ το αναγνωρίζει. Η Οδηγία 2019/944 αντιμετωπίζει την αποθήκευση ως διακριτή δραστηριότητα και υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να επιτρέπουν σε νέους παίκτες να ανταγωνίζονται με δίκαιους όρους.

Η ίδια νομοθεσία, όμως, αφήνει στις εθνικές αρχές τις κρίσιμες λεπτομέρειες: πώς συνδέονται οι μπαταρίες, ποια τέλη δικτύου πληρώνουν και τι συμβαίνει όταν οι γραμμές υπερφορτώνονται. Ο Κανονισμός 2024/1747 υπάρχει ακριβώς επειδή οι συναλλαγές στην αγορά μπορούν να στείλουν μέσα από ένα καλώδιο περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όση αντέχει φυσικά.

Μια μπαταρία που βρίσκεται πίσω από πλεόνασμα ηλιακής παραγωγής σε κορεσμένη περιοχή βοηθά το δίκτυο. Η ίδια μπαταρία, αν φορτίζει σε σημείο όπου το δίκτυο ήδη πιέζεται απλώς επειδή η διαφορά τιμής είναι ελκυστική, επιδεινώνει τη συμφόρηση. Η σύγκρουση αφορά τον ίδιο τον ρόλο της αποθήκευσης: είναι κλιματική υποδομή ή ακόμη ένα φορτίο που ανταγωνίζεται για σπάνιο χώρο στο δίκτυο;

Τρεις χώρες, τρεις απαντήσεις

Η Γερμανία θέλει οι μεγάλες μπαταρίες να πληρώνουν πιο άμεσα για τη χωρητικότητα δικτύου που δεσμεύουν. Η Bundesnetzagentur, η ομοσπονδιακή ρυθμιστική αρχή δικτύων, ανασχεδιάζει τα τέλη ώστε από το 2029 οι μεγάλοι παραγωγοί και οι μονάδες αποθήκευσης να χρεώνονται με βάση τη χωρητικότητα που κρατούν, αντί το κόστος να μένει κυρίως στα νοικοκυριά (DIHK). Οι επενδυτές φοβούνται ότι η αλλαγή μπορεί να μετατρέψει ένα αποδοτικό έργο αποθήκευσης σε οριακό. Παραμένει ανοιχτό αν τα έργα που θα τεθούν σε λειτουργία πριν από την προθεσμία θα προστατευθούν από τις νέες χρεώσεις (ZfK).

Η Ολλανδία ζει ήδη το κόστος της καθυστέρησης. Η συμφόρηση στο δίκτυο είναι τόσο σοβαρή ώστε η Ουτρέχτη σταμάτησε από τον Ιούλιο του 2026 να δέχεται νέες συνδέσεις για κατοικίες και μικρές επιχειρήσεις. Οι ολλανδοί διαχειριστές δικτύου Liander, Enexis και Stedin ζήτησαν από aggregators, δηλαδή εταιρείες που συγκεντρώνουν πολλές μικρές μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και φορτιστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων σε ένα ενιαίο χαρτοφυλάκιο που μπορεί να ελεγχθεί κεντρικά, να διαθέσουν 255 MW ευέλικτης ισχύος σε υπερφορτωμένες περιοχές, ποσότητα περίπου αντίστοιχη με την αιχμιακή κατανάλωση μιας μικρής πόλης (Entra, NextEnergy). Νοικοκυριά και επιχειρήσεις που επιτρέπουν τον απομακρυσμένο έλεγχο των μπαταριών ή των φορτιστών τους θα λαμβάνουν 60 έως 120 ευρώ ανά κιλοβάτ ετησίως, με χρηματοδότηση από τα τέλη δικτύου που πληρώνουν όλοι οι χρήστες (Solar Magazine). Το ολλανδικό μάθημα είναι απλό: μια μπαταρία στον σωστό κόμβο του δικτύου αξίζει να πληρωθεί. Η ίδια μπαταρία αλλού δεν λύνει το πρόβλημα.

Η Ιταλία χτίζει ένα υβριδικό μοντέλο. Το επικαιροποιημένο πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές περιλαμβάνει την αποθήκευση στους νέους κανόνες σύνδεσης και απαιτεί από τη ρυθμιστική αρχή ενέργειας ARERA να κατανέμει τη χωρητικότητα δικτύου με μεγαλύτερη διαφάνεια (biblus.acca.it). Παράλληλη μεταρρύθμιση στην κατανομή φορτίου ανοίγει τις υπηρεσίες εξισορρόπησης και ευελιξίας σε μπαταρίες, διεσπαρμένη παραγωγή και ηλεκτρικά οχήματα (trilance.com). Ένα μέρος της αποθήκευσης κερδίζει χρήματα από τις διαφορές τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ένα άλλο αντιμετωπίζεται ως προγραμματισμένη υποδομή του συστήματος.

Ποιος πληρώνει το λάθος

Οι επενδυτές στην αποθήκευση κερδίζουν όταν οι κανόνες είναι καθαροί και η πρόσβαση στην αγορά ευρεία. Χάνουν όταν οι ουρές σύνδεσης, οι διπλές χρεώσεις δικτύου και η ρυθμιστική αβεβαιότητα παγώνουν τα κεφάλαια. Οι διαχειριστές δικτύου αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα ελέγχου, αλλά δέχονται και πίεση να επενδύσουν ταχύτερα. Οι παραγωγοί ανανεώσιμης ενέργειας ωφελούνται όταν η αποθήκευση απορροφά το πλεόνασμά τους αντί να κλείνουν οι ανεμογεννήτριες ή τα φωτοβολταϊκά τους με εντολές περικοπής.

Για τα νοικοκυριά, το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον σχεδιασμό των τιμολογίων. Αν η αποθήκευση εξομαλύνει τις αιχμές τιμών και μειώνει το κόστος των περικοπών παραγωγής, οι λογαριασμοί υποχωρούν έμμεσα. Αν τα τέλη δικτύου αυξηθούν για να καλύψουν μπαταρίες τοποθετημένες σε λάθος σημεία, πληρώνουν οι καταναλωτές.

Το δίκαιο της ΕΕ προβλέπει ότι τα τέλη δικτύου πρέπει να είναι δίκαια απέναντι στην αποθήκευση και να αντανακλούν το πραγματικό κόστος (Οδηγία 2024/1711). Η Ένωση, όμως, αφήνει τον σχεδιασμό των τιμολογίων, τους κανόνες σύνδεσης και τη διαχείριση των υπερφορτωμένων γραμμών στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές. Η Ευρώπη έχει δεσμευτικούς στόχους για τις ανανεώσιμες πηγές. Δεν έχει αντίστοιχο δεσμευτικό πλαίσιο για την αποθήκευση και τα δίκτυα. Το πρόβλημα των ευρωπαϊκών μπαταριών δεν είναι πλέον κυρίως τεχνολογικό. Είναι αν οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να τιμολογήσουν σωστά τον σπάνιο χώρο του δικτύου, ώστε οι μπαταρίες να φορτίζουν εκεί όπου βοηθούν και όχι απλώς εκεί όπου μπορούν να κερδίσουν οι traders.