Η Rheinmetall διπλασιάζει την πυρίτιδα

Σε μια κοιλάδα της Άνω Βαυαρίας, ανάμεσα σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις χημικής επεξεργασίας και στους πρόποδες των Άλπεων, η Rheinmetall ξεκινά την κατασκευή αυτού που η ίδια παρουσιάζει ως το μεγαλύτερο εργοστάσιο προωθητικής πυρίτιδας στην Ευρώπη. Η επέκταση στο Aschau am Inn θα αυξήσει την ετήσια παραγωγή από περίπου 1.700 τόνους σε 4.200 τόνους. Έως το 2028, η μονάδα αναμένεται να παράγει πάνω από ένα εκατομμύριο αρθρωτές μονάδες γόμωσης (Zeit, Bloomberg).

Η επένδυση χτυπά στο σημείο όπου η ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα έχει πραγματικό έλλειμμα: όχι στις κεφαλές ή στα μεταλλικά σώματα των βλημάτων, αλλά στο προωθητικό υλικό που καίγεται μέσα στην κάννη και στέλνει το βλήμα στον στόχο του (Süddeutsche Zeitung). Χωρίς επαρκή προωθητική γόμωση, τα βλήματα πυροβολικού μένουν απλώς αδρανή μεταλλικά περιβλήματα.

Το Aschau είναι ουσιαστική πρόοδος. Είναι όμως και δημόσιο χρήμα που διευρύνει ιδιωτική παραγωγική ικανότητα, χωρίς δημοσιευμένους κανόνες για το ποιος θα πάρει πρώτος την πρόσθετη παραγωγή.

Το κενό που αποκαλύπτει η προωθητική πυρίτιδα

Τον Μάρτιο του 2023, τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμφώνησαν να παραδώσουν ένα εκατομμύριο βλήματα πυροβολικού στην Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα θα αναπλήρωναν τα δικά τους αποθέματα, τα οποία είχαν ήδη μειωθεί (Council). Ο στόχος δεν επιτεύχθηκε. Τσεχικά και πολωνικά δημοσιεύματα εντόπισαν την αποτυχία πιο πίσω στην αλυσίδα: οι χώρες του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν κρίσιμες ελλείψεις σε νιτροκυτταρίνη και TNT, δηλαδή στη χημική βάση που προηγείται της τελικής συναρμολόγησης των πυρομαχικών (Novinky, RMF24).

Το Aschau βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το στενό σημείο της παραγωγής. Η σύνδεση με την Ουκρανία είναι ήδη υπαρκτή: σύμφωνα με αναφορές, οι παραδόσεις της Rheinmetall τον Ιούλιο του 2026 συνδύαζαν βλήματα από το Unterlüss με προωθητικές γομώσεις DM72 από το Aschau και από την αδελφή μονάδα της Nitrochemie στο Wimmis της Ελβετίας (Warsight).

Η ΕΕ έχει δημιουργήσει τρία χρηματοδοτικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει την έλλειψη. Το ASAP, δηλαδή ο κανονισμός για τη στήριξη της παραγωγής πυρομαχικών, διέθεσε 500 εκατ. ευρώ για την άρση βιομηχανικών σημείων συμφόρησης (ASAP Regulation). Το SAFE, που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2025, πρόσθεσε ένα δανειακό εργαλείο 150 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις (Council). Και τα δύο διοχετεύουν χρήμα. Κανένα όμως δεν δίνει στις Βρυξέλλες την αρμοδιότητα να αποφασίσουν ποιος θα παραλάβει τον επόμενο τόνο πυρίτιδας της Rheinmetall.

Η Rheinmetall παραμένει ιδιωτική εταιρεία. Η κατανομή της παραγωγής της ακολουθεί συμβάσεις και περιθώρια κέρδους, όχι εντολές της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ. Οι εθνικές κυβερνήσεις μπορούν να αγοράζουν προωθητικές γομώσεις μέσω προμηθειών, ενώ το ΝΑΤΟ θέτει στόχους και συντονίζει. Δεν υπάρχει όμως δημοσιευμένο πλαίσιο προτεραιότητας που να δείχνει πώς θα μοιραστεί η αυξημένη παραγωγή ανάμεσα στην Ουκρανία, τα εθνικά αποθέματα και τις συμμαχικές εφεδρείες.

Ανακούφιση και ευθραυστότητα μαζί

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποδέχονται την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, αλλά ανησυχούν για το ποιος την ελέγχει.

Η Πολωνία βλέπει την επέκταση ως πραγματική ανάσα, χτίζει όμως παράλληλα δικό της απόθεμα ασφαλείας. Η μονάδα της Mesko στο Pionki διαθέτει πλέον δυνατότητα σειριακής παραγωγής αρθρωτών προωθητικών γομώσεων μετά από μεταφορά τεχνολογίας, ενώ η πολωνική Υπηρεσία Εξοπλισμών υπέγραψε σύμβαση άνω των 13,5 δισ. ζλότι για εκατοντάδες χιλιάδες βλήματα των 155 χιλιοστών (Milmag). Η Βαρσοβία θέλει την προμήθεια, αλλά δεν θέλει να εξαρτάται από μία μόνο βαυαρική κοιλάδα.

Η Φινλανδία δείχνει τον άλλο κίνδυνο. Το εργοστάσιο πυρίτιδας Vihtavuori, το οποίο λειτουργεί η Nammo, υπέστη ατύχημα που διέκοψε έργο επέκτασης (Yle). Ακόμη και μια φιλική, εγχώρια παραγωγική βάση μπορεί να βγει προσωρινά εκτός λειτουργίας από ένα περιστατικό ασφαλείας. Η ευρωπαϊκή παραγωγή προωθητικής πυρίτιδας παραμένει συγκεντρωμένη σε τρεις εταιρείες: τη Rheinmetall, την Eurenco και τη Nammo. Η πρόσθετη βαυαρική δυναμικότητα μειώνει την έλλειψη, αλλά ταυτόχρονα βαθαίνει την εξάρτηση από έναν πολύ μικρό αριθμό παραγωγών.

Το πρόβλημα γίνεται δυσκολότερο πιο πάνω στην αλυσίδα. Η νιτροκυτταρίνη, που παράγεται από ίνες βαμβακιού, παραμένει σύμφωνα με δημοσιεύματα περιοριστικός παράγοντας που δεν μπορεί να λυθεί από ένα εργοστάσιο πυρίτιδας μόνο του. Μια πλήρης αλυσίδα εφοδιασμού θα απαιτούσε επενδύσεις κάτω από το επίπεδο της τελικής μονάδας: πρώτες ύλες, χημικές πρόδρομες ουσίες, τεχνικό προσωπικό. Αυτά δεν φαίνονται καθαρά στις ανακοινώσεις χρηματοδότησης της ΕΕ.

Δημόσιο χρήμα, ιδιωτική κατανομή

Το Aschau αντιμετωπίζει το σωστό σημείο συμφόρησης, αλλά υπό τρεις περιορισμούς. Η πλήρης παραγωγική ικανότητα θα έρθει το 2028, πολύ αργά για τις σημερινές ανάγκες της Ουκρανίας στο πεδίο. Τρεις ιδιωτικοί παραγωγοί εξακολουθούν να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγής πυρίτιδας. Και οι θεσμοί της ΕΕ και του ΝΑΤΟ δημοσιεύουν στόχους για πυρομαχικά, χωρίς να δίνουν ελεγμένες αναλύσεις ανά κρίσιμο συστατικό: πυρίτιδα, πυροσωλήνες, TNT, αρθρωτές γομώσεις.

Το κενό λογοδοσίας βρίσκεται στις κυβερνήσεις. Κανένα υπουργείο Άμυνας κράτους-μέλους και κανένας θεσμός της ΕΕ δεν έχει δημοσιεύσει κανόνες που να δείχνουν ποιος προηγείται όταν αυξάνεται η παραγωγή. Μέχρι να συμβεί αυτό, το δημόσιο χρήμα θα διευρύνει ιδιωτική δυναμικότητα χωρίς να αποδεικνύει δημόσιο έλεγχο.