Βυθοκόρηση στον Δούναβη για πυρηνική ισχύ

Οι δύο πυρηνικοί αντιδραστήρες της Ρουμανίας στην Τσερναβόντα παραμένουν εκτός λειτουργίας από τα μέσα Αυγούστου και η κυβέρνηση επιχειρεί πλέον να αλλάξει, με φυσικές παρεμβάσεις, την κοίτη του Δούναβη ώστε να επανεκκινήσουν. Συνεργεία πραγματοποιούν υποβρύχιες ανατινάξεις σε βράχους και απελευθερώνουν νερό από ταμιευτήρες, με στόχο να κατευθυνθεί επαρκής ροή προς την υδροληψία που ψύχει τον σταθμό. Το κόστος αντικατάστασης 1,4 γιγαβάτ φθηνής και σταθερής ισχύος, που υπό κανονικές συνθήκες λειτουργεί αδιάλειπτα, περνά πλέον στους εισαγωγείς, στους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές και στις αγορές ηλεκτρισμού της ευρύτερης περιοχής (World Nuclear Association).

Πώς ένα ποτάμι κλείνει έναν αντιδραστήρα

Η Τσερναβόντα καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της ηλεκτροπαραγωγής της Ρουμανίας (World Nuclear Association). Ο σταθμός λειτουργεί όπως κάθε πυρηνική μονάδα: ο αντιδραστήρας μετατρέπει νερό σε ατμό, ο ατμός κινεί τις τουρμπίνες και στη συνέχεια ο Δούναβης ψύχει τον ατμό ώστε να επιστρέψει σε νερό και να ξαναρχίσει ο κύκλος. Όταν η στάθμη του ποταμού πέφτει τόσο ώστε οι αντλίες υδροληψίας να μην μπορούν να τροφοδοτήσουν το σύστημα, η παραγωγή σταματά. Δεν πρόκειται για πρόβλημα πυρηνικής ασφάλειας. Πρόκειται για έλλειψη νερού ψύξης.

Η Μονάδα 1 σταμάτησε στις 28 Ιουλίου. Η Μονάδα 2 ακολούθησε στις 13 Αυγούστου, όταν η παροχή του Δούναβη στο Μπαζιάς υποχώρησε περίπου στα 1.350 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή κοντά στο ένα τρίτο του συνήθους μέσου όρου για τον Αύγουστο (Agerpres, Digi24). Ο Romeo Urjan της Nuclearelectrica δήλωσε στο BBC ότι δεν ανέμενε επανεκκίνηση μέσα σε δέκα ημέρες (BBC). Σύμφωνα με ρουμανικά δημοσιεύματα της 21ης Αυγούστου, η επιστροφή πριν από τον Σεπτέμβριο θεωρούνταν απίθανη (Recorder).

Οι πρώτες επείγουσες εργασίες, μεταξύ των οποίων υποβρύχιες ανατινάξεις και φορτηγίδες με βράχους, κέρδισαν περίπου 8 εκατοστά επιπλέον στάθμης και εννέα ακόμη ημέρες λειτουργίας για τη Μονάδα 2 πριν χρειαστεί να τεθεί εκτός (HotNews). Στις 22 Αυγούστου, η επιτροπή έκτακτης ανάγκης της Ρουμανίας ενέκρινε νέο γύρο παρεμβάσεων: περισσότερες εργασίες εκβάθυνσης, καθώς και πρόσθετες αποδεσμεύσεις νερού από τους ταμιευτήρες του Όλτ, με ροή 50 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο για πέντε ημέρες (Agerpres, News.ro). Κάθε τέτοια αποδέσμευση αφαιρεί νερό που διαφορετικά θα εξυπηρετούσε άρδευση ή υδροηλεκτρική παραγωγή κατάντη. Η Ρουμανία αγοράζει χρόνο αξιοποιώντας τα περιθώρια των υποδομών της, χωρίς να λύνει το πρόβλημα της ξηρασίας.

Ποιος πληρώνει την ισχύ που λείπει

Τα φώτα δεν έσβησαν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ισχύς αντικατάστασης ήταν φθηνή. Το πρώτο βράδυ χωρίς πυρηνική παραγωγή, οι εισαγωγές κάλυψαν περίπου 1.839 μεγαβάτ στην αιχμή, δηλαδή το 27,4% της κατανάλωσης (Curs de Guvernare). Στην αγορά επόμενης ημέρας του OPCOM, όπου αγοράζεται ρεύμα για παράδοση την επόμενη ημέρα, οι τιμές ξεπέρασαν τα 1.700 λέι ανά μεγαβατώρα για τη βραδινή αιχμή της 13ης Αυγούστου (Gândul). Για να περιορίσει την εξάρτηση από αυτές τις εισαγωγές, η Ρουμανία επανεκκίνησε λιγνιτική μονάδα περίπου 300 μεγαβάτ στο Ροβινάρι (Romania Insider).

Η Nuclearelectrica επικαλέστηκε ανωτέρα βία, δηλαδή νομικό ισχυρισμό ότι ένα έκτακτο γεγονός την εμποδίζει να τηρήσει συμβατικές υποχρεώσεις, προειδοποιώντας πελάτες ότι ενδέχεται να μην μπορέσει να παραδώσει τις συμφωνημένες ποσότητες (ZF). Το επόμενο στρώμα κινδύνου μεταφέρεται στους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές: το πλαίσιο έκτακτης ανάγκης της Ρουμανίας επιτρέπει, αν χρειαστεί, τον περιορισμό της βιομηχανικής ζήτησης και την αναστολή εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας (Balkan Green Energy News).

Οι κερδισμένοι είναι όσοι έχουν ρεύμα να πουλήσουν. Βούλγαροι και Ούγγροι traders ζήτησαν 3.500-4.000 μεγαβάτ διασυνοριακής δυναμικότητας, δηλαδή δικαιώματα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μέσω των διασυνδέσεων, καθώς η ρουμανική και η ουγγρική πυρηνική παραγωγή μειώθηκαν. Έτσι, ο σταθμός του Κοζλοντούι στη Βουλγαρία έγινε προσωρινά ένας από τους πιο πολύτιμους παραγωγούς της περιοχής (Mediapool). Στις 17 Αυγούστου, οι περιφερειακές τιμές επόμενης ημέρας κινούνταν από 153 ευρώ ανά μεγαβατώρα στην Ελλάδα έως 173 ευρώ ανά μεγαβατώρα στη Ρουμανία και περίπου 184 ευρώ ανά μεγαβατώρα στην Ουγγαρία (Newmoney).

Η ίδια ξηρασία, διαφορετικά σύνορα

Ο σταθμός του Πακς στην Ουγγαρία δείχνει την ίδια φυσική πραγματικότητα. Η MVM άρχισε να μειώνει την παραγωγή στις 27 Ιουλίου, όταν ο δείκτης στάθμης του Δούναβη έφθασε τα -106 εκατοστά· έως τις 2 Αυγούστου λειτουργούσε μόνο μία από τις οκτώ στροβιλογεννήτριες (MVM Paks, MVM Paks). Ο ημερήσιος καθαρός λογαριασμός εισαγωγών της Ουγγαρίας αυξήθηκε από περίπου 0,6 δισ. φιορίνια στα τέλη Ιουλίου σε σχεδόν 4 δισ. φιορίνια στις αρχές Αυγούστου (Telex/G7). Στη Γαλλία, ανάλυση της Le Monde σε στοιχεία της EDF έδειξε ότι οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί κορυφώθηκαν στις 16 Αυγούστου, αφήνοντας εκτός διαθεσιμότητας 12,8 γιγαβάτ πυρηνικής ισχύος (Le Monde).

Κάθε χώρα βρήκε έναν προσωρινό τρόπο διαχείρισης: εκβάθυνση ποταμών, επανεκκινήσεις λιγνιτικών μονάδων, αποδεσμεύσεις νερού από ταμιευτήρες, εισαγωγές. Η ρουμανική επιστροφή στον λιγνίτη συγκρούεται με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ για το κλείσιμο των ίδιων μονάδων· το Βουκουρέστι έχει ήδη ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι θέλει να καθυστερήσει αυτές τις αποσύρσεις (HotNews). Η Ομάδα Συντονισμού για την Ηλεκτρική Ενέργεια της Επιτροπής ανέφερε ότι το ευρύτερο σύστημα παρέμεινε σταθερό (European Commission). Το ευρωπαϊκό δίκτυο μπορεί να απορροφήσει ένα τέτοιο κλιματικό σοκ, αλλά το κάνει πληρώνοντας ακριβότερες εισαγωγές, περισσότερο άνθρακα και φυσικό αέριο, καθώς και σπάνια διασυνοριακή δυναμικότητα. Κάθε λύση αντλεί από το απόθεμα κάποιου άλλου: από έναν ταμιευτήρα, ένα περιθώριο εκπομπών ή ένα εξαγωγικό πλεόνασμα.