Η Romania κόβει 87 μπόνους για κονδύλια EU

Ο νέος νόμος για τις αμοιβές στο ρουμανικό Δημόσιο, που δημοσιεύθηκε σήμερα, καταργεί 87 από τις 151 κατηγορίες επιδομάτων για τους κρατικούς υπαλλήλους και θέτει ανώτατο όριο 20 τοις εκατό του βασικού μισθού για όσα απομένουν (Digi24). Το Κοινοβούλιο πρέπει να τον ψηφίσει έως την 1η Ιουλίου, ώστε να αποδεσμευθούν πάνω από 700 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το ευρωπαϊκό μεταπανδημικό εργαλείο που συνδέει κάθε εκταμίευση με συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις. Τα συνδικάτα, οι δικαστικοί και οι δικαστικοί υπάλληλοι κινητοποιούνται για να τον μπλοκάρουν. Τουλάχιστον τέσσερα ακόμη κράτη-μέλη βρίσκονται αντιμέτωπα με την ίδια σύγκρουση ανάμεσα στην εσωτερική αντίσταση και στους ευρωπαϊκούς όρους, με κοινό χρονικό όριο την 31η Αυγούστου, μετά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μειώνει αυτομάτως τα αδιάθετα κονδύλια του Ταμείου.

Κυβερνήσεις που θέλουν, χώρες που αντιστέκονται

Ο κυβερνητικός συνασπισμός της Ρουμανίας διαθέτει τις ψήφους. Το πρόβλημα βρίσκεται έξω από την κοινοβουλευτική αριθμητική. Τα συνδικάτα της αστυνομίας προειδοποιούν ότι θα «μπλοκάρουν την εφαρμογή με κάθε νόμιμο μέσο», ενώ οι δικαστικοί υποστηρίζουν ότι η μεταρρύθμιση μειώνει τις αποδοχές τους κατά περίπου 11 τοις εκατό και άρα πλήττει τη δικαστική ανεξαρτησία. Δικαστήριο του Βουκουρεστίου έχει ήδη διατάξει την κυβέρνηση να καταβάλει αναδρομικά μισθών στους δικαστές, με ημερήσιες ποινές για κάθε ημέρα μη συμμόρφωσης (Romania Insider).

Στη Βουδαπέστη, το εμπόδιο βρίσκεται μέσα στο ίδιο το κράτος. Η νέα κυβέρνηση υπό τον Πέτερ Μάγκιαρ θέλει να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, αλλά οι θεσμοί της περιόδου Όρμπαν αντιστέκονται. Τα δικαστήρια εξακολουθούν να λειτουργούν υπό πρόσωπα που διορίστηκαν από το προηγούμενο καθεστώς, ενώ τα πανεπιστημιακά ιδρύματα που δημιουργήθηκαν για τη διοχέτευση κρατικών περιουσιακών στοιχείων παραμένουν βαθιά εδραιωμένα. Για να εκταμιευθεί έστω και ένα ευρώ από τα 10,4 δισ. ευρώ που αναλογούν στην Ουγγαρία, ο Μάγκιαρ πρέπει να ικανοποιήσει 27 ενισχυμένα ορόσημα για το κράτος δικαίου, τα οποία καλύπτουν τη δικαστική ανεξαρτησία, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις. Μέχρι στιγμής δεν έχει εκταμιευθεί τίποτα (Portfolio, Euobserver).

Ενώ η Ρουμανία και η Ουγγαρία δυσκολεύονται να πιάσουν τους όρους, η Πορτογαλία κινείται πιο αθόρυβα στο πεδίο του ελέγχου συμμόρφωσης. Έχοντας ήδη λάβει μεγάλο μέρος των πόρων της, η Λισαβόνα πρότεινε νόμο που ανεβάζει το όριο προληπτικού ελέγχου από το Ελεγκτικό Συνέδριο από τις 750.000 ευρώ στα 10 εκατ. ευρώ, απαλλάσσοντας έτσι τις περισσότερες δημόσιες συμβάσεις από έλεγχο πριν από την υπογραφή τους. Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου προειδοποίησε ότι δημιουργούνται «ζώνες χωρίς εποπτεία» αξίας δισεκατομμυρίων κάθε χρόνο. Ο θεσμός που οφείλει να ελέγχει τη χρήση των ευρωπαϊκών χρημάτων αποδυναμώνεται στο όνομα της ταχύτερης απορρόφησης.

Για τη Σλοβακία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τράβηξε πιο καθαρή γραμμή. Στις 20 Μαΐου ψήφισε με 347 ψήφους έναντι 165 υπέρ της πρότασης να εξετάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το πάγωμα σλοβακικών κονδυλίων, επικαλούμενο την κατάργηση φορέων κατά της διαφθοράς και υποψίες απάτης σε χρήματα αγροτικής ανάπτυξης (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Denník N). Το ψήφισμα δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ, ήρθε όμως λίγες ημέρες αφότου η Επιτροπή είχε ήδη μειώσει την κατανομή της Σλοβακίας μετά από έρευνα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης.

Το προηγούμενο της Πολωνίας

Η Πολωνία βαραίνει και στις τέσσερις υποθέσεις. Τον Φεβρουάριο του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεπάγωσε 137 δισ. ευρώ για τη Βαρσοβία μετά την ανάληψη της εξουσίας από την κυβέρνηση Τουσκ, παρότι δεν είχε ψηφιστεί κανένας νόμος για τη δικαστική μεταρρύθμιση. Αρκούσε ένα «σχέδιο δράσης» (European Papers). Δύο χρόνια αργότερα, ο πρόεδρος της Πολωνίας Ναβρότσκι έχει ασκήσει βέτο στα κρίσιμα νομοσχέδια για τη Δικαιοσύνη. Δικαστές προσέφυγαν στο ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ κατά της αποδέσμευσης των κονδυλίων, ενώ ανώτερος νομικός σύμβουλος έχει ήδη θέσει ζήτημα επάρκειας των οροσήμων. Πρόκειται για την πρώτη σοβαρή νομική δοκιμασία της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει η Επιτροπή στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Ποιος αποφασίζει όταν φτάσει η προθεσμία

Το Ταμείο Ανάκαμψης δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδόν πλήρη διακριτική ευχέρεια να κρίνει αν μια μεταρρύθμιση «εκπληρώνει ικανοποιητικά» το αντίστοιχο ορόσημο. Δεν υπάρχει επίσημο κανάλι μέσω του οποίου εγχώριοι παράγοντες, όπως συνδικάτα, δικαστήρια ή επαγγελματικές ενώσεις, μπορούν να αμφισβητήσουν αυτή την κρίση (Verfassungsblog). Κανένα ορόσημο του Ταμείου δεν έχει απορριφθεί ποτέ επισήμως.

Τα ρουμανικά συνδικάτα δεν μπορούν νομικά να σταματήσουν τον μισθολογικό νόμο. Οι θεσμοί που κληρονόμησε η ουγγρική κυβέρνηση μπορεί να μη κινηθούν αρκετά γρήγορα. Η Πορτογαλία αποδυναμώνει τους φορείς που ελέγχουν τις ευρωπαϊκές δαπάνες. Η Σλοβακία απορρίπτει την πίεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Και η Πολωνία έδειξε ήδη ότι μια πολιτικά φιλική κυβέρνηση μπορεί να εισπράξει δισεκατομμύρια με βάση δεσμεύσεις, όχι εφαρμοσμένους νόμους. Η 31η Αυγούστου θα δείξει αν η αιρεσιμότητα των ευρωπαϊκών κονδυλίων λειτουργεί ως δεσμευτικός μηχανισμός ή ως ακόμη μία προθεσμία προς διαπραγμάτευση.