Η Ρουμανία μετρά αντίστροφα για τα κονδύλια της ΕΕ

Το ρουμανικό κοινοβούλιο έχει προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου για να εγκρίνει έξι μεταρρυθμιστικά νομοσχέδια. Αν δεν το κάνει, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να παγώσει το υπόλοιπο μέρος της χρηματοδότησης που αναλογεί στη Ρουμανία από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα της πανδημικής περιόδου που δίνει επιχορηγήσεις και δάνεια στα κράτη-μέλη με αντάλλαγμα επαληθεύσιμες μεταρρυθμίσεις. Η καταληκτική ημερομηνία ισχύει για όλες τις χώρες της ΕΕ. Το ρουμανικό πρόβλημα είναι πιο συγκεκριμένο: οι πολιτικά δυσκολότερες αλλαγές έχουν συσσωρευθεί στο τέλος.

Χρήματα έναντι αποδείξεων

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης λειτουργεί ως σύμβαση απόδοσης. Ο Κανονισμός 2021/241 προβλέπει ότι η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει μέρος ή το σύνολο μιας πληρωμής αν τα συμφωνημένα ορόσημα κριθούν «ελλιπή ή μη ικανοποιητικά». Η εθνική νομοθεσία αποτελεί απόδειξη συμμόρφωσης. Αν όμως το κοινοβούλιο αλλάξει έναν νόμο πέρα από όσα έχουν συμφωνηθεί με τις Βρυξέλλες, το ορόσημο μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν εκπληρώθηκε.

Δύο από τα έξι νομοσχέδια απορρίφθηκαν ήδη στη Γερουσία την 1η Ιουλίου, με διαφορά τριών ψήφων. Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν απάντησε στις 15 Ιουλίου προειδοποιώντας ότι ακόμη και τα νομοσχέδια που ψηφίζονται χρειάζονται επιβεβαίωση από την Επιτροπή. Η ψήφιση ενός νόμου είναι η προϋπόθεση. Η ψήφιση της σωστής εκδοχής του νόμου είναι αυτό που αποδεσμεύει τα χρήματα.

Τα έξι νομοσχέδια αφορούν τις αμοιβές στον δημόσιο τομέα, τους κανόνες ακεραιότητας στην ANI, τη ρουμανική αρχή κατά της διαφθοράς, τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την απανθρακοποίηση, την εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων και τα κίνητρα για την είσπραξη φόρων (Romania Insider, RRI). Κάθε αλλαγή έχει συγκεκριμένο κόστος. Οι δημόσιοι υπάλληλοι αντιμετωπίζουν αναδιάρθρωση αποδοχών. Οι αξιωματούχοι αυστηρότερο έλεγχο για συγκρούσεις συμφερόντων. Οι ενεργειακές εταιρείες απαιτήσεις απανθρακοποίησης.

Ποιος πληρώνει το κόστος και ποιος περιμένει τα χρήματα

Όσοι καλούνται να αποδεχθούν αυτές τις απώλειες δεν είναι οι ίδιες πόλεις και οι ίδιοι φορείς που περιμένουν τη χρηματοδότηση. Περισσότερες από 5.300 συμβάσεις για σχολεία, νοσοκομεία και δημοτικές υποδομές εξαρτώνται από τη συνέχιση των πληρωμών του Μηχανισμού Ανάκαμψης, με τον υπουργό Ανάπτυξης Τσέκε Ατίλα να παρατείνει τις προθεσμίες των έργων έως τις 30 Αυγούστου, προειδοποιώντας ότι δεν θα υπάρξει νέα παράταση. Η Ρουμανία έχει ήδη λάβει την τέταρτη δόση, ύψους 2,25 δισ. ευρώ, που καταβλήθηκε στις 23 Ιουνίου. Το υπόλοιπο εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από τις επόμενες κινήσεις του κοινοβουλίου.

Το PSD, το μεγαλύτερο κόμμα του κυβερνητικού συνασπισμού, διαπραγματεύεται με τα συνδικάτα τροπολογίες που θα μαλακώσουν τον νόμο για τις αμοιβές. Στο εσωτερικό πολιτικό πεδίο, αυτό έχει λογική: τα συνδικάτα υπάρχουν για να προστατεύουν τους εργαζομένους του Δημοσίου. Κάθε τροπολογία όμως που αλλάζει την ουσία όσων υποσχέθηκε η Ρουμανία στις Βρυξέλλες αυξάνει τον κίνδυνο της απόρριψης από την Επιτροπή, ακριβώς όπως προειδοποίησε ο Μπολοζάν.

Αν χαθούν οι επιχορηγήσεις, η Ρουμανία δεν μπορεί απλώς να δανειστεί για να καλύψει το κενό. Η χώρα βρίσκεται ήδη σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, τον ευρωπαϊκό μηχανισμό επιτήρησης για κυβερνήσεις που υπερβαίνουν τα δημοσιονομικά όρια. Οι Βρυξέλλες πιέζουν το Βουκουρέστι να μειώσει το δημοσιονομικό του έλλειμμα. Πρόσθετος δανεισμός θα επιδείνωνε ακριβώς το πρόβλημα που η ΕΕ ζητά από τη Ρουμανία να διορθώσει.

Η Επιτροπή μπορεί να πληρώνει και να παρακρατεί στην ίδια απόφαση

Η Ισπανία δείχνει πώς λειτουργεί στην πράξη αυτό το σύστημα. Η Επιτροπή ενέκρινε την έκτη πληρωμή της Ισπανίας, μικτού ύψους 7,021 δισ. ευρώ, αποδέσμευσε 302 εκατ. ευρώ που είχαν προηγουμένως παρακρατηθεί και διατήρησε σε αναστολή 537 εκατ. ευρώ για τρεις στόχους που δεν είχαν εκπληρωθεί. Η αιρεσιμότητα δεν λειτουργεί με λογική όλα ή τίποτα. Η Επιτροπή επιβραβεύει τις επαληθευμένες μεταρρυθμίσεις και κρατά πίσω χρήματα για όσες παραμένουν ανολοκλήρωτες, ακόμη και μέσα στην ίδια απόφαση.

Η Ρουμανία πέρασε τα πρώτα χρόνια του Μηχανισμού Ανάκαμψης με τα λιγότερο συγκρουσιακά βήματα: προμήθειες, επενδυτικές δαπάνες, εκκίνηση έργων. Οι μεταρρυθμίσεις με πολιτικό κόστος έμειναν για το τέλος. Το πρόβλημα του Βουκουρεστίου δεν είναι πλέον να βρει έργα για τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Είναι να αποδείξει, σε πολύ λίγο χρόνο, ότι ο κυβερνητικός συνασπισμός μπορεί να περάσει μεταρρυθμίσεις χωρίς να αφαιρέσει από αυτές τις δεσμεύσεις για τις οποίες πληρώνουν οι Βρυξέλλες.