Δύο εβδομάδες στη Ρουμανία για τον νόμο ακεραιότητας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τη Ρουμανία να εξηγήσει πώς μια αμφιλεγόμενη διάταξη του νέου νόμου περί ακεραιότητας συμβιβάζεται με τρεις βασικές αρχές του ενωσιακού δικαίου: αν επιβάλλει εκ των υστέρων κύρωση για προηγούμενη συμπεριφορά, αν η κύρωση είναι ανάλογη με την παράβαση και αν οι αιρετοί μπορούσαν να προβλέψουν τη συνέπεια. Το αίτημα, το οποίο εστάλη στις 2 Σεπτεμβρίου από τη γενική διεύθυνση Δικαιοσύνης της Κομισιόν, δίνει στο Βουκουρέστι προθεσμία δύο εβδομάδων για να απαντήσει (RFI, Digi24).

Με την κίνηση αυτή, η Επιτροπή μεταφέρει τη διάταξη από το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης στο πεδίο της αξιολόγησης πληρωμών. Η απάντηση της Ρουμανίας θα τροφοδοτήσει απευθείας την εξέταση του έκτου και τελευταίου αιτήματος εκταμίευσης στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή του μεταπανδημικού ταμείου της ΕΕ που πληρώνει τις κυβερνήσεις μόνο αφού έχουν υλοποιήσει συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις.

Μια μεταρρύθμιση που έγινε σύγκρουση

Το ρουμανικό κοινοβούλιο ψήφισε τον νόμο 180/2026 στις 26 Αυγούστου, τρεις ημέρες πριν από την καταληκτική προθεσμία για την ολοκλήρωση οροσήμων του σχεδίου ανάκαμψης (Europa FM). Ο νόμος ενισχύει τη σύνδεση ανάμεσα σε μια τελεσίδικη διαπίστωση της ANI, της ρουμανικής αρχής ακεραιότητας που ελέγχει τα περιουσιακά στοιχεία και τις συγκρούσεις συμφερόντων αξιωματούχων, και την απώλεια του αξιώματος. Αυτό το σκέλος απαντά σε πραγματικό κενό: η ANI είχε εντοπίσει αιρετούς με τελεσίδικες αποφάσεις για σύγκρουση συμφερόντων οι οποίοι παρέμεναν στις θέσεις τους, επειδή το παλαιό πλαίσιο τους απέκλειε μόνο από μελλοντικά αξιώματα, όχι από το τρέχον (Juridice, Stiripesurse).

Η διάταξη που μετέτρεψε τη μεταρρύθμιση σε πολιτική σύγκρουση είναι η λεγόμενη τροπολογία Φριτς. Εφαρμόζει αναδρομικά τον νέο κανόνα παύσης της θητείας: αξιωματούχοι για τους οποίους είχαν εκδοθεί τελεσίδικες διαπιστώσεις πριν τεθεί σε ισχύ ο νόμος χάνουν τη θέση τους 30 ημέρες μετά την έναρξη ισχύος του (Agerpres). Σύμφωνα με την ANI, 55 αιρετοί και αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων 10 δήμαρχοι, υπάγονται πλέον στη διάταξη (Agerpres). Η πολιτική ονομασία της συνδέεται με τον πιο προβεβλημένο στόχο της: τον Ντόμινικ Φριτς, τον γερμανικής καταγωγής δήμαρχο της Τιμισοάρα και επικεφαλής του κόμματος USR, για τον οποίο το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρουμανίας επικύρωσε τον Ιούνιο διαπίστωση σύγκρουσης συμφερόντων (HotNews).

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρουμανίας έκρινε συνταγματική τη διάταξη με αναδρομικό αποτέλεσμα. Το σκεπτικό του ήταν ότι ο νόμος αλλάζει το τι συμβαίνει εφεξής σε πρόσωπο για το οποίο έχει ήδη διαπιστωθεί παράβαση, χωρίς να ποινικοποιεί αναδρομικά την αρχική συμπεριφορά του (Gandul). Στη συνέχεια, ο πρόεδρος Νικούσορ Νταν υπέγραψε τον νόμο, δηλώνοντας δημόσια ότι διαφωνεί με την τροπολογία, αλλά δεν ήθελε να θέσει σε κίνδυνο τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης (Agerpres, Sintact).

Από πού προέρχεται η πίεση

Δύο επικεφαλής πολιτικών ομάδων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο πρόεδρος του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ και η Βαλερί Αγιέ του Renew, ζήτησαν από την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να αντιμετωπίσει τη διάταξη ως ζήτημα ενωσιακών δικαιωμάτων. Το επιχείρημά τους είναι ότι παραβιάζει το δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ, όπως κατοχυρώνεται στις Συνθήκες, να είναι υποψήφιοι στις τοπικές εκλογές σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος (Agerpres, FAZ). Η απάντηση της Επιτροπής παρέμεινε διαδικαστική: ο νόμος θα αξιολογηθεί στο πλαίσιο του τελευταίου αιτήματος πληρωμής, το οποίο αναμένεται αυτόν τον μήνα (ActMedia, G4Media).

Το ερώτημα των χρημάτων

Στους τίτλους έχει εμφανιστεί ότι η τροπολογία Φριτς θέτει σε κίνδυνο 770 εκατ. ευρώ. Το ποσό είναι πραγματικό, αλλά η σύνδεση είναι λανθασμένη. Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν συνέδεσε την απώλεια με τη μεταρρύθμιση του μισθολογικού νόμου, την οποία το κοινοβούλιο δεν κατάφερε να ψηφίσει έως την προθεσμία της 31ης Αυγούστου (HotNews). Το ποσό αφορά ολόκληρη την τελική δόση επιχορηγήσεων της Ρουμανίας για σειρά οροσήμων, όχι μία μόνο διάταξη (EU Perspectives). Στο υλικό που εξετάστηκε δεν εντοπίζεται δημόσιο έγγραφο της Επιτροπής που να αποδίδει το συγκεκριμένο ποσό αποκλειστικά στη μεταρρύθμιση περί ακεραιότητας.

Ο νόμος περί ακεραιότητας μπορεί παρ’ όλα αυτά να κοστίσει χρήματα. Με βάση τους κανόνες του Ταμείου Ανάκαμψης, αν οι Βρυξέλλες κρίνουν ότι ο νόμος ακυρώνει στην πράξη τη μεταρρύθμιση την οποία υποτίθεται ότι ολοκληρώνει, μπορούν να παρακρατήσουν το αντίστοιχο μέρος της τελικής δόσης (Κανονισμός 2021/241). Η απάντηση που θα δώσει η Ρουμανία μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες θα αποτελέσει το βασικό υλικό πάνω στο οποίο η Επιτροπή θα κρίνει αν το ορόσημο της ακεραιότητας έχει εκπληρωθεί. Πλέον εξετάζεται τι παράγει ο νόμος στην πράξη, όχι απλώς αν ψηφίστηκε εγκαίρως.