Η Ρουμανία παγώνει έργο $7 billion

Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα βασικό πρόβλημα της πυρηνικής ενέργειας: αντί για έναν τεράστιο, σχεδόν πάντα μοναδικά σχεδιασμένο σταθμό που κοστίζει δισεκατομμύρια, να κατασκευάζονται μικρότερες μονάδες σε εργοστάσιο και να μεταφέρονται έτοιμες στο σημείο εγκατάστασης. Η λογική μοιάζει με τη διαφορά ανάμεσα στην κατασκευή ενός κρουαζιερόπλοιου κατά παραγγελία και στην παραγωγή μιας σειράς πανομοιότυπων φέρι. Το πρώτο είναι ακριβό και δύσκολο. Το δέκατο βγαίνει ταχύτερα και φθηνότερα, επειδή η διαδικασία έχει επαναληφθεί. Αυτή η υπόσχεση έχει κάνει τους SMR, τους small modular reactors, την πιο συζητημένη ιδέα στην πυρηνική ενέργεια την τελευταία δεκαετία.

Το ρουμανικό έργο στο Doicești υποτίθεται ότι θα έδειχνε πως αυτό το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει στην Ευρώπη. Αντί γι’ αυτό, αναδεικνύει ότι το δυσκολότερο σημείο δεν βρίσκεται στη φυσική του αντιδραστήρα, αλλά στη χρηματοδότηση. Η οικονομική λογική των SMR στηρίζεται στην επανάληψη, όμως κάποιος πρέπει πρώτα να πληρώσει την ακριβή πρώτη μονάδα, πριν υπάρξει η κλίμακα που θα μειώσει το κόστος.

Το πρώτο φέρι είναι πάντα το ακριβότερο

Το σχέδιο για το Doicești προέβλεπε έξι μικρές μονάδες αντιδραστήρων σε πρώην λιγνιτική εγκατάσταση, καθεμία ισχύος 77 μεγαβάτ, με συνολική παραγωγή αρκετή για να τροφοδοτεί μια μεσαίου μεγέθους πόλη με σταθερό ρεύμα όλο το εικοσιτετράωρο (Economica). Η αμερικανική NuScale, που ανέπτυξε την τεχνολογία, διαθέτει την πρώτη έγκριση σχεδιασμού για SMR από την αμερικανική ρυθμιστική αρχή, κάτι που σημαίνει ότι το σκέλος της πυρηνικής ασφάλειας πέρασε τον έλεγχο (NRC). Το εμπόδιο, με άλλα λόγια, δεν είναι πρωτίστως τεχνολογικό.

Είναι χρηματοδοτικό. Η Ρουμανία ζητούσε μια εύλογη δικλείδα: να αγοράσει πρώτα μία μονάδα, να δει αν αποδίδει όπως προβλέπεται και μετά να δεσμευθεί για τις υπόλοιπες πέντε. Σύμφωνα με ρουμανικά δημοσιεύματα, η NuScale δεν αποδέχθηκε αυτή τη μορφή επιμερισμού του κινδύνου, με αποτέλεσμα η συμφωνία-πλαίσιο να μείνει ανυπόγραφη (HotNews). Χρηματοδότηση περίπου 7 δισ. δολαρίων από τις ΗΠΑ φέρεται να ήταν διαθέσιμη μέσω οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων, αλλά υπό τον όρο κρατικής εγγύησης από τη ρουμανική κυβέρνηση, η οποία δεν δόθηκε (Adevărul).

Στις 15 Ιουλίου, οι μέτοχοι της Nuclearelectrica θα κληθούν να αποφασίσουν αν η αρχική στρατηγική του έργου εξακολουθεί να ισχύει. Οι προϋποθέσεις που συνδέονταν με επενδυτική απόφαση τον Φεβρουάριο του 2026 δεν εκπληρώθηκαν έως την προθεσμία του Ιουνίου (BVB/SNN). Η ψηφοφορία μπορεί να οδηγήσει σε νέους συμβατικούς όρους, σε διαφορετικό τεχνολογικό εταίρο ή σε ανασχεδιασμό του έργου (Bursa). Δεν πρόκειται ακόμη για ακύρωση. Όμως το γεγονός ότι το πιο προχωρημένο ευρωπαϊκό σχέδιο για SMR σταματά για να επανεξετάσει τους όρους του δείχνει την απόσταση ανάμεσα στην πυρηνική φιλοδοξία και σε ένα έργο που μπορεί πράγματι να χρηματοδοτηθεί.

Δεν είναι η πρώτη δυσκολία για τη NuScale. Το προηγούμενο εμβληματικό έργο της στο Άινταχο ακυρώθηκε όταν το κόστος αυξήθηκε και δεν βρέθηκαν αρκετές εταιρείες κοινής ωφέλειας πρόθυμες να αγοράσουν την παραγόμενη ενέργεια (ANS). Η ρυθμιστική έγκριση απέδειξε ότι ο σχεδιασμός θεωρείται ασφαλής. Δεν απέδειξε ότι μπορεί να κατασκευαστεί σε τιμή αποδεκτή για τους πελάτες.

Τι θα σήμαινε στον λογαριασμό ρεύματος

Ανεξάρτητη ρουμανική ανάλυση εκτίμησε ότι μόνο το σκέλος αποπληρωμής της κατασκευής θα οδηγούσε την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας από το Doicești περίπου στα 244 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ποσό που θα ανέβαινε στα περίπου 276 ευρώ ανά μεγαβατώρα αν συνυπολογιστούν τα λειτουργικά κόστη (Romania Military). Η εκτίμηση αυτή δεν είναι επίσημο τιμολόγιο. Ως μέτρο σύγκρισης, όμως, τα μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά και αιολικά έργα στην Ευρώπη συχνά παράγουν φθηνότερη ενέργεια ανά μονάδα, αν και δεν μπορούν να προσφέρουν την ίδια σταθερή παραγωγή χωρίς μπαταρίες ή εφεδρικές μονάδες (Lazard).

Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Ρουμανίας, Ίλιε Μπολόζαν, έχει θέσει δημόσια ερωτήματα για τις δαπάνες που έχουν ήδη αναληφθεί: περίπου 240 εκατ. δολάρια έχουν δαπανηθεί, ενώ άλλα 600 εκατ. δολάρια μπορεί να απαιτηθούν μόνο για τη φάση πριν από την κατασκευή (Adevărul, ZF).

Κάθε ευρωπαϊκό SMR σκοντάφτει στο ίδιο ερώτημα

Η Ρουμανία δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε όλη την Ευρώπη, κάθε χώρα που σχεδιάζει μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες αναζητεί κάποια μορφή δημόσιας χρηματοδοτικής ασπίδας, επειδή κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θέλει να αναλάβει μόνος του τον κίνδυνο ενός τύπου αντιδραστήρα που δεν έχει ακόμη λειτουργήσει εμπορικά.

Η Πολωνία έχει επιλέξει την πιο καθαρή διατύπωση αυτού του προβλήματος. Η Orlen Synthos Green Energy έχει υποβάλει αίτηση για αυτό που περιγράφει ως το πρώτο Συμβόλαιο Διαφοράς της ΕΕ για SMR, καλύπτοντας 14 αντιδραστήρες (OSGE). Το Συμβόλαιο Διαφοράς είναι δημόσια εγγύηση τιμής: αν η τιμή της αγοράς πέσει κάτω από ένα συμφωνημένο όριο, το κράτος καλύπτει τη διαφορά. Η ίδια η δομή του μηχανισμού αναγνωρίζει ότι η ενέργεια από SMR δεν μπορεί ακόμη να σταθεί μόνη της στην ανοιχτή αγορά. Η Σουηδία έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, με το κράτος να αποκτά συμμετοχή 60% στο πυρηνικό εγχείρημα Videberg και να ζητεί από τις ρυθμιστικές αρχές να σχεδιάσουν μακροπρόθεσμα εργαλεία αντιστάθμισης τιμών συμβατά με τους κανόνες της ΕΕ (Swedish government). Η Τσεχία συνδέει τα σχέδιά της με τη Rolls-Royce για SMR με εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή και κρατική στήριξη, αν και οι χρηματοδοτικοί όροι παραμένουν ασαφείς (World Nuclear News).

Το μοτίβο είναι σταθερό: καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει βρει ακόμη τρόπο να χρηματοδοτήσει τους πρώτους SMR αποκλειστικά με όρους αγοράς.

Η επανεξέταση του Doicești δεν αποδεικνύει ότι οι μικροί αντιδραστήρες είναι καταδικασμένοι. Δείχνει όμως ποιο είναι το επόμενο πραγματικό τεστ: αν οι κυβερνήσεις μπορούν να σχεδιάσουν συμβάσεις που καθιστούν χρηματοδοτήσιμο τον πρώτο σταθμό, χωρίς να κρύβουν το κόστος από τους πολίτες που θα πληρώνουν τους λογαριασμούς ρεύματος για δεκαετίες. Η λογική του στόλου από φέρι μπορεί ακόμη να λειτουργήσει. Το πρώτο φέρι, όμως, χρειάζεται αγοραστή.