Η Ρουμανία κυνηγά 6 δισ. ευρώ

Έξι νομοσχέδια παραμένουν στη ρουμανική Βουλή. Κανένα δεν έχει εγκριθεί. Κάθε ένα συνδέεται με μεταρρύθμιση που ζητεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να αποδεσμεύσει την επόμενη δόση από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Η προθεσμία λήγει στις 31 Αυγούστου (Digi24). Αν χαθεί, τα χρήματα δεν μεταφέρονται στην επόμενη χρονιά. Χάνονται.

Πώς μια επιτροπή στο Βουκουρέστι μπλοκάρει χρήματα που δανείστηκε η Ευρώπη

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ λειτουργεί διαφορετικά από τα περισσότερα ευρωπαϊκά κονδύλια. Δεν αποζημιώνει απλώς τις κυβερνήσεις για δαπάνες που έχουν ήδη κάνει. Πληρώνει την επίτευξη αποτελεσμάτων. Κάθε κράτος υπέβαλε σχέδιο με μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, χωρισμένο σε «ορόσημα», δηλαδή βήματα όπως η ψήφιση ενός νόμου, και σε «στόχους», δηλαδή μετρήσιμα αποτελέσματα όπως ο αριθμός ανακαινισμένων κτιρίων. Η Κομισιόν αποδεσμεύει τις δόσεις μόνο όταν κρίνει ότι τα ορόσημα έχουν ολοκληρωθεί (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο). Αν ένα ορόσημο δεν επιτευχθεί, οι πληρωμές μπορούν να ανασταλούν εν μέρει ή πλήρως (EUR-Lex).

Το ρουμανικό σχέδιο έχει συνολική αξία 28,5 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Από αυτά, 13,6 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις, δηλαδή χρήματα που η Ρουμανία δεν θα αποπληρώσει. Το υπόλοιπο είναι δάνεια: φθηνότερα από όσα θα μπορούσε να αντλήσει μόνη της από τις αγορές, αλλά πάντως χρέος που εγγράφεται στα δημόσια βιβλία. Μετά την τρίτη αναδιαπραγμάτευση του σχεδίου τον Ιούνιο, το δανειακό σκέλος μειώθηκε στα 6,64 δισ. ευρώ, ενώ οι επιχορηγήσεις διατηρήθηκαν. Ο υπουργός Επενδύσεων Ντράγκος Πισλάρου δήλωσε ότι απομένουν ακόμη οκτώ νόμοι ή κυβερνητικά μέτρα προς έγκριση (Curs de Guvernare).

Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ίλιε Μπολόζαν ζητεί έκτακτες κοινοβουλευτικές συνεδριάσεις μέσα στον Ιούλιο, ώστε να περάσουν τα νομοθετήματα που έχουν κολλήσει. Ανέφερε ειδικά τον Πολεοδομικό Κώδικα, ο οποίος παραμένει μπλοκαρισμένος από τον Δεκέμβριο και συνδέεται με περίπου 1 δισ. ευρώ σε ευρωπαϊκά κονδύλια. Αντίστοιχο ποσό συνδέεται με τη μεταρρύθμιση των μισθών στο Δημόσιο (Digi24). Νωρίτερα τον Ιούνιο, ο Μπολόζαν είχε υπολογίσει ότι ο συνολικός κίνδυνος από την εκκρεμή νομοθεσία φθάνει τα 5-6 δισ. ευρώ (Mediafax). Έκτοτε, η Βουλή ενέκρινε ορισμένα από τα νομοσχέδια, διασφαλίζοντας σύμφωνα με αναφορές πάνω από 2,7 δισ. ευρώ που βρίσκονταν σε κίνδυνο (EVZ). Ωστόσο, μόνο το ορόσημο για τον μισθολογικό νόμο εξακολουθεί να κρατά δεσμευμένα 770 εκατ. ευρώ (Financiarul).

Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Το τρίτο αίτημα πληρωμής της Ρουμανίας είχε ανασταλεί εν μέρει λόγω των ειδικών συντάξεων και της διακυβέρνησης των κρατικών επιχειρήσεων. Σχεδόν 459 εκατ. ευρώ δεν ανακτήθηκαν ποτέ (Știrile ProTV).

Τα ορόσημα κλείνουν, οι υποσχέσεις μικραίνουν

Ολόκληρος ο μηχανισμός λήγει στο τέλος του 2026· όλες οι πληρωμές πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τότε (EUR-Lex). Μια μεταρρύθμιση που έρχεται αργά μπορεί να βρεθεί εκτός του νομικού παραθύρου χρηματοδότησης.

Η Ιταλία, ο μεγαλύτερος δικαιούχος του Μηχανισμού στην ΕΕ, δείχνει μια πιο λεπτή πλευρά του προβλήματος: ακόμη και όταν τα ορόσημα θεωρούνται τυπικά εκπληρωμένα, το πραγματικό αποτέλεσμα μπορεί να συρρικνωθεί. Το ιταλικό πρόγραμμα για τους βρεφονηπιακούς σταθμούς ξεκίνησε με χρηματοδότηση 4,6 δισ. ευρώ και πρόβλεψη για 264.000 νέες θέσεις. Μετά τις αναθεωρήσεις του σχεδίου, η χρηματοδότηση έπεσε κάτω από τα 3,8 δισ. ευρώ και οι αναμενόμενες θέσεις μειώθηκαν στις 150.480 (Collettiva). Τα κουτάκια των οροσήμων συμπληρώθηκαν. Οι οικογένειες πήραν λιγότερους σταθμούς.

Η Πορτογαλία πιέζεται από τη δική της προθεσμία, με τις Βρυξέλλες να προειδοποιούν ότι η νομοθεσία για τις κοινωνικές παροχές πρέπει να έχει κλείσει έως τις 31 Αυγούστου, ώστε να προστατευθούν 620 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης (Executive Digest). Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει εντοπίσει την αδυναμία σχεδιασμού που διατρέχει όλες αυτές τις περιπτώσεις: στο μοντέλο των οροσήμων, η Κομισιόν και τα κράτη-μέλη δεν μπορούν πάντα να παρακολουθήσουν με ακρίβεια πώς τα χρήματα φθάνουν στους πολίτες, τις επιχειρήσεις ή τους δήμους που τελικά τα λαμβάνουν (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο).

Ποιος πληρώνει την καθυστέρηση

Στη δημόσια συζήτηση εμφανίζονται οι πρωθυπουργοί και τα δισεκατομμύρια. Λιγότερο ορατοί είναι οι δήμοι που περιμένουν έργα σε δρόμους και νοσοκομεία, τα οποία δεν μπορούν να ξεκινήσουν όσο η σχετική νομοθεσία δεν περνά. Λιγότερο ορατοί είναι και οι δημόσιοι υπάλληλοι, των οποίων η μισθολογική δομή εξαρτάται από την εκδοχή της μεταρρύθμισης που θα επιβιώσει στην ψηφοφορία, όπως και οι εργολάβοι των οποίων τα τιμολόγια συνδέονται με διαγωνισμούς που ακολουθούν τα χρονοδιαγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η Βουλή έχει εγκρίνει εφεδρικό νόμο που επιτρέπει σε έργα τα οποία αφαιρέθηκαν από το αναθεωρημένο σχέδιο να συνεχιστούν είτε από άλλες ευρωπαϊκές πηγές είτε από τον εθνικό προϋπολογισμό. Η λύση ακούγεται συνετή, αλλά μεταφέρει το κόστος. Είτε οι Ρουμάνοι φορολογούμενοι θα καλύψουν έργα που είχαν σχεδιαστεί να πληρωθούν από ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, είτε τα έργα θα μετακινηθούν σε άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα, όπου υπάρχουν ήδη δικές τους ουρές και περιορισμοί.

Η ΕΕ δανείστηκε από κοινού και συνέδεσε τα χρήματα με εθνικές μεταρρυθμίσεις. Αυτό σημαίνει ότι μια μπλοκαρισμένη επιτροπή στο Βουκουρέστι, ή στη Λισαβόνα, μπορεί πλέον να παγώσει ρευστότητα που αντλήθηκε στις Βρυξέλλες. Οι έκτακτες συνεδριάσεις του Ιουλίου στη Ρουμανία θα δείξουν αν τα έξι νομοσχέδια μπορούν να περάσουν πριν από τις 31 Αυγούστου. Αν όχι, τα 770 εκατ. ευρώ της μισθολογικής μεταρρύθμισης θα είναι η πρώτη συγκεκριμένη απώλεια, και οι δήμοι, οι εργαζόμενοι και οι εργολάβοι θα δουν το κόστος ενός χαμένου οροσήμου στους δικούς τους προϋπολογισμούς.