Το ρουμανικό μισθολογικό ορόσημο

Απομένουν πέντε ημέρες έως τις 31 Αυγούστου, την ημερομηνία έως την οποία κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ πρέπει να έχει ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που δεσμεύθηκε να εφαρμόσει στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του μεταπανδημικού ευρωπαϊκού μηχανισμού που εκταμιεύει χρήματα μόνο όταν οι κυβερνήσεις αποδεικνύουν ότι τήρησαν τα συμφωνημένα ορόσημα. Η Ρουμανία δεν είναι ακόμη έτοιμη.

Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν δήλωσε στις 25 Αυγούστου ότι οι πιθανότητες να εγκριθεί εγκαίρως ο νόμος για τους μισθούς του δημόσιου τομέα μειώνονται «από ώρα σε ώρα», καθώς ο κυβερνητικός εταίρος PSD δεν έχει ακόμη δεσμευθεί και ο κοινοβουλευτικός χρόνος στενεύει (Romania Insider). Ο νόμος συνδέεται με επιχορηγήσεις ύψους περίπου 770 εκατ. ευρώ (Mediafax, RRI). Αν όμως χαθεί η προθεσμία, τα χρήματα δεν εξαφανίζονται αυτομάτως την Κυριακή.

Οι Βρυξέλλες αναστέλλουν πριν περικόψουν

Ο κανονισμός του Ταμείου Ανάκαμψης προβλέπει διαδικασία, όχι ξαφνική πτώση στο κενό. Σύμφωνα με το άρθρο 24, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει ότι ένα ορόσημο δεν έχει εκπληρωθεί, πρώτα παρακρατεί ή αναστέλλει το αντίστοιχο ποσό και εξηγεί στο κράτος-μέλος τους λόγους. Η κυβέρνηση έχει στη συνέχεια έναν μήνα για να απαντήσει, πριν ακολουθήσει περίοδος διόρθωσης και πριν ληφθεί οποιαδήποτε οριστική απόφαση μείωσης (Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241). Οι ίδιες οι οδηγίες της Επιτροπής για το κλείσιμο του Ταμείου επιβεβαιώνουν το χρονοδιάγραμμα: τα ορόσημα πρέπει να ολοκληρωθούν έως τις 31 Αυγούστου, τα τελικά αιτήματα πληρωμής να υποβληθούν τον Σεπτέμβριο και οι πληρωμές της Επιτροπής να γίνουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 (EU Law Live).

Το ίδιο σχήμα έχει ήδη εφαρμοστεί σε άλλες χώρες. Το τέταρτο αίτημα πληρωμής της Βουλγαρίας εγκρίθηκε εν μέρει, αφού η Επιτροπή έκρινε ότι είχαν ολοκληρωθεί 23 από τα 26 ορόσημα· όσα έμειναν ανοικτά οδήγησαν σε μερική αναστολή, όχι σε συνολική απόρριψη (European Sting). Η Ισπανία ανέκτησε 302 εκατ. ευρώ που αρχικά είχαν παγώσει, αφού υπέβαλε πρόσθετα στοιχεία για ορόσημα ψηφιοποίησης και φορολογίας (IEU Monitoring). Ο κίνδυνος για τη Ρουμανία είναι υπαρκτός, αλλά περνά από αξιολόγηση και διορθώσεις, όχι από αυτόματη απώλεια.

Ένας μισθολογικός νόμος πάνω στα δημοσιονομικά όρια της ίδιας της Ρουμανίας

Η ανησυχία της Επιτροπής αφορά το κόστος, όχι τη λεπτομερή διαχείριση της ρουμανικής διοίκησης. Ένας ενιαίος μισθολογικός νόμος καθορίζει τη δομή αμοιβών για κάθε δημόσιο υπάλληλο: βασικούς μισθούς, συντελεστές, επιδόματα. Από τη στιγμή που θεσπίζεται, δημιουργεί επαναλαμβανόμενη δαπάνη για πολλά χρόνια. Η Επιτροπή ζήτησε από το Βουκουρέστι να εξηγήσει πώς θα χρηματοδοτήσει αυξήσεις στη μισθοδοσία, τις οποίες ρουμανικές πηγές τοποθετούν μεταξύ 8 δισ. και 16 δισ. λέι, με το μεγάλο εύρος να αντανακλά τις διαφορετικές εκδοχές που προωθούν πολιτικές ομάδες στο εσωτερικό (Romania Insider, Euronews Romania).

Ο Μπολοζάν διόρθωσε αναφορές σύμφωνα με τις οποίες οι Βρυξέλλες είχαν απορρίψει ευθέως το σχέδιο νόμου, λέγοντας ότι η Επιτροπή έθεσε ερωτήματα και ζήτησε διευκρινίσεις (Economica). Η Ρουμανία όμως έχει και εσωτερικό νομικό πρόβλημα. Το δημόσιο χρέος της έχει ξεπεράσει το 60% του ΑΕΠ, όριο που, βάσει της ρουμανικής νομοθεσίας, ενεργοποιεί πάγωμα των μισθολογικών δαπανών (Agerpres). Ένας μισθολογικός νόμος που υπόσχεται περισσότερα από όσα αντέχει ο προϋπολογισμός θα προσέκρουε σε αυτόν τον κανόνα, ενώ θα αποδυνάμωνε και τη διόρθωση του ελλείμματος που οφείλει ήδη η χώρα στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή της επίσημης ευρωπαϊκής επιτήρησης για χώρες που υπερβαίνουν τα συμφωνημένα δημοσιονομικά όρια.

Ποιος πληρώνει αν παγώσουν τα χρήματα

Αν τα 770 εκατ. ευρώ ανασταλούν ή μειωθούν, οι πρώτοι χαμένοι δεν θα είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά τα έργα που επρόκειτο να χρηματοδοτηθούν από τις επιχορηγήσεις: σχολεία, αυτοκινητόδρομοι, τοπικές υποδομές. Η Ρουμανία θα πρέπει να δανειστεί για να καλύψει το κενό, σε μια περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή προβλέπει έλλειμμα 5,8% του ΑΕΠ για το 2027 (HotNews).

Η συνολική έκθεση είναι μεγαλύτερη. Η Ρουμανία έχει υποβάλει το πέμπτο αίτημα πληρωμής, αξίας 2,84 δισ. ευρώ και συνδεδεμένο με 75 ορόσημα, ενώ το έκτο και τελικό αίτημα αναμένεται γύρω στις 30 Σεπτεμβρίου, για επιπλέον περίπου 4,3 δισ. ευρώ (Agerpres, Digi24).

Η Ρουμανία δεν είναι η μόνη χώρα που τρέχει να κλείσει εκκρεμότητες. Η Βουλγαρία συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση του κοινοβουλίου για να περάσει μεταρρυθμίσεις κατά της διαφθοράς πριν από την ίδια προθεσμία (Mediapool). Η Πορτογαλία έχει λάβει έγκριση από την Επιτροπή για εννέα αιτήματα πληρωμής, αλλά έως τις αρχές Αυγούστου μόλις το 62% των συμβασιοποιημένων ποσών είχε φτάσει στους τελικούς δικαιούχους (Observador). Κάθε χώρα έχει διαφορετικό σημείο συμφόρησης: για τη Ρουμανία είναι ο μισθολογικός νόμος, για τη Βουλγαρία η διακυβέρνηση, για την Πορτογαλία η διοχέτευση ήδη εγκεκριμένων πόρων σε όσους πρέπει να τους δαπανήσουν. Το κοινό τεστ είναι αν οι κυβερνήσεις μπορούν να αποδείξουν αποτελέσματα πριν κλείσει το Ταμείο.

Αν οι Βρυξέλλες δεχθούν αδύναμα στοιχεία, το Ταμείο Ανάκαμψης θα μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα ακόμη σχήμα επιστροφής δαπανών, όπου η απόδειξη της μεταρρύθμισης έχει περιορισμένη σημασία. Αν αναστείλουν χρήματα, ο ανοικτός μισθολογικός φάκελος της Ρουμανίας θα γίνει το πιο καθαρό μέχρι σήμερα σήμα ότι οι πόροι της ανάκαμψης εξακολουθούν να συνοδεύονται από πραγματικούς όρους.