Η Ρουμανία ρισκάρει την πληρωμή της ΕΕ

Η Ρουμανία επιχειρεί να ξαναγράψει, στο τέλος της διαδρομής, έναν από τους όρους με τους οποίους εξασφάλισε χρήματα από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε στις 5 Αυγούστου, με 180 ψήφους υπέρ και 9 κατά, αλλαγές στον νόμο για το κλείσιμο των μονάδων άνθρακα και λιγνίτη: αντί για συγκεκριμένες ημερομηνίες παύσης λειτουργίας, το νέο κείμενο προβλέπει ότι καμία μονάδα δεν κλείνει προτού κατασκευαστεί, συνδεθεί στο δίκτυο και λειτουργήσει εμπορικά ισοδύναμη παραγωγή χαμηλών εκπομπών (Agerpres, Europa FM). Ο αρχικός νόμος ήταν η βάση μεταρρύθμισης που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη εγκρίνει και πληρώσει. Μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, η Κομισιόν προειδοποίησε ότι η τροποποίηση μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα πως η μεταρρύθμιση «δεν θεωρείται πλέον εκπληρωμένη» (HotNews, Ziare).

Το νομοσχέδιο βρίσκεται πλέον στο γραφείο του προέδρου Νικουσόρ Νταν, ο οποίος μπορεί να το υπογράψει, να το επιστρέψει στο Κοινοβούλιο ή να ζητήσει έλεγχο συνταγματικότητας (Bursa). Από την απόφασή του θα κριθεί αν η υπόθεση θα παραμείνει ενδοκυβερνητική σύγκρουση στο Βουκουρέστι ή θα μετατραπεί σε υπόθεση επιβολής κανόνων από την Επιτροπή.

Μια ημερομηνία κλεισίματος έγινε υπόσχεση χωρίς προθεσμία

Την τροπολογία στήριξαν το PSD, οι Σοσιαλδημοκράτες της Ρουμανίας και μεγαλύτερο κόμμα του κυβερνητικού συνασπισμού, καθώς και το εθνικιστικό AUR. Στην πράξη, ο σταδιακός τερματισμός του άνθρακα με δεσμευτικές ημερομηνίες αντικαθίσταται από έναν ανοικτό όρο: καμία μονάδα δεν κλείνει μέχρι να εγκατασταθούν, να συνδεθούν στο δίκτυο και να λειτουργούν εμπορικά οι εναλλακτικές πηγές (Agerpres). Το PNL, ο κεντροδεξιός εταίρος του συνασπισμού, και ο υπουργός Ευρωπαϊκών Έργων Ντράγκος Πισλάρου προειδοποίησαν ότι η αλλαγή θέτει σε κίνδυνο πληρωμές από το Ταμείο Ανάκαμψης (Stiripesurse).

Ο Πισλάρου υπολόγισε την έκθεση σε περίπου 5 δισ. ευρώ μελλοντικών επιχορηγήσεων. Επισήμανε επίσης περίπου 600 εκατ. ευρώ που συνδέονται με ορόσημο το οποίο έχει ήδη πληρωθεί (Digi24). Αυτά είναι τα στοιχεία του υπουργού, όχι δημοσιευμένος υπολογισμός της Επιτροπής. Η επιβεβαιωμένη θέση της Κομισιόν είναι στενότερη: θα εξετάσει αν ο νέος νόμος αναιρεί το ορόσημο 114, το οποίο είχε ήδη εγκριθεί σε προηγούμενη πληρωμή, και αν μπλοκάρει το ορόσημο 119Α, δηλαδή το υπόλοιπο κλείσιμο δυναμικότητας άνθρακα που απαιτεί από τη Ρουμανία να αποσύρει 710 MW για να λάβει την τελική δόση (Agerpres, Libertatea).

Το ημερολόγιο κάνει τη δουλειά της Επιτροπής

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το μεταπανδημικό ευρωπαϊκό ταμείο που πληρώνει τα κράτη όταν ολοκληρώνουν συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις, δεν επιβάλλει αυτόματες κυρώσεις. Με βάση το άρθρο 24 του κανονισμού για τον ΜΑΑ, η διαδικασία είναι συγκεκριμένη: η Ρουμανία ζητά πληρωμή, η Επιτροπή ελέγχει αν έχουν εκπληρωθεί τα ορόσημα και, αν διαπιστώσει κενό, μπορεί να αναστείλει όλο ή μέρος του ποσού. Η Ρουμανία έχει έναν μήνα για να απαντήσει. Μόνιμες περικοπές ακολουθούν μόνο αν περάσουν έξι μήνες χωρίς διόρθωση.

Η πρόσφατη εμπειρία της Βουλγαρίας δείχνει πώς λειτουργεί συνήθως ο μηχανισμός. Η Επιτροπή εκταμίευσε σχεδόν 900 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του τέταρτου αιτήματος της Σόφιας, παρακρατώντας όμως ποσά που συνδέονταν με ανεκπλήρωτα ορόσημα (Economic.bg, European Sting). Η μερική αναστολή, όχι το καθολικό μπλόκο, είναι η συνήθης ευρωπαϊκή πρακτική.

Στην περίπτωση της Ρουμανίας, όμως, το ημερολόγιο περιορίζει δραστικά τα περιθώρια. Όλες οι μεταρρυθμίσεις του Ταμείου Ανάκαμψης πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου 2026, ενώ τα τελικά αιτήματα πληρωμής πρέπει να κατατεθούν έως τις 30 Σεπτεμβρίου (Brussels Times). Αν ο νόμος μείνει ως έχει, η Ρουμανία δεν θα μπορεί να αποδείξει ότι εκπλήρωσε το ορόσημο 119Α. Χρόνος για διαπραγμάτευση παράκαμψης ουσιαστικά δεν υπάρχει.

Ένα ενεργειακό επιχείρημα που η Επιτροπή έχει ήδη απορρίψει

Η ανησυχία για την επάρκεια ισχύος δεν είναι προσχηματική. Οι μονάδες άνθρακα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να προσφέρουν θέρμανση τον χειμώνα και ηλεκτροπαραγωγή που μπορεί να μπει στο σύστημα όταν τη χρειάζεται το δίκτυο. Ο ίδιος ο Πισλάρου αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση είχε πει στις Βρυξέλλες πως οι μονάδες άνθρακα πρέπει να παραμείνουν διαθέσιμες στη διάρκεια του χειμώνα, μέχρι να τεθεί σε λειτουργία νέα δυναμικότητα (Digi24).

Η Επιτροπή έχει ήδη απορρίψει αυτή την άμυνα ως προς το ορόσημο. Κατά την εκτίμησή της, η ηλεκτροδότηση της Ρουμανίας είναι σταθερή, η αγορά λειτουργεί και δεν υπάρχει έκτακτη ανάγκη που να δικαιολογεί την αλλαγή της νομικής βάσης μιας μεταρρύθμισης που έχει ήδη εγκριθεί (Euronews Romania, Agerpres). Η διατήρηση μονάδων άνθρακα σε λειτουργία για τον χειμώνα είναι επιχειρησιακή επιλογή που μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση χωρίς να αλλάξει τον νόμο. Η αλλαγή του νόμου μεταβάλλει τη συμφωνία βάσει της οποίας πληρώθηκε η Ρουμανία.

Αν ο Νταν υπογράψει, η Επιτροπή θα βρεθεί μπροστά σε συγκεκριμένη απόφαση εφαρμογής: να αναστείλει πληρωμές, να διαπραγματευθεί νέο χρονοδιάγραμμα ή να ανεχθεί σιωπηρά μια αποδυναμωμένη μεταρρύθμιση. Η ανοχή θα δημιουργούσε προηγούμενο, καθώς κάθε κράτος-μέλος θα μπορούσε πρώτα να εισπράξει χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης και μετά να νερώσει τη μεταρρύθμιση που τα εξασφάλισε. Αν ο Νταν επιστρέψει τον νόμο, το Κοινοβούλιο θα πρέπει να σταθμίσει την πολιτική πίεση των ανθρακικών περιοχών απέναντι σε δισεκατομμύρια ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Το ίδιο επιχείρημα για την επάρκεια ισχύος ακούγεται στη Σόφια και στη Βαρσοβία, γι’ αυτό η απάντηση της Κομισιόν θα διαβαστεί πολύ πέρα από τη Ρουμανία.