Η Ρουμανία στο Δικαστήριο για τα φαρμακεία

Ένα φαρμακείο που χορηγεί φάρμακα τα οποία αποζημιώνονται από το κράτος εξακολουθεί να πληρώνει εγκαίρως τον προμηθευτή του, τους εργαζομένους του και το ενοίκιό του. Όταν η κρατική αποζημίωση καθυστερεί, το κενό δεν εξαφανίζεται· μεταφέρεται στο ίδιο το φαρμακείο, το οποίο είτε δανείζεται είτε καθυστερεί τις δικές του πληρωμές είτε περιορίζει τα αποθέματά του. Για αυτό ακριβώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε τη Ρουμανία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ανώτατο δικαιοδοτικό όργανο της ΕΕ. Το CNAS, ο δημόσιος φορέας που αποζημιώνει τα ρουμανικά φαρμακεία για τα φάρμακα που χορηγούν, φέρεται να πλήρωνε τόσο αργά και τόσο συστηματικά ώστε να παραβιάζει το δίκαιο της ενιαίας αγοράς.

Τρεις προειδοποιήσεις, καμία επαρκής διόρθωση

Το νομικό εργαλείο της Επιτροπής είναι η Οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών, ένας ευρωπαϊκός κανόνας που υποχρεώνει τις δημόσιες αρχές να εξοφλούν τους προμηθευτές τους μέσα σε αυστηρές προθεσμίες. Οι φορείς υγείας έχουν περιθώριο έως 60 ημερών, δηλαδή περισσότερο χρόνο από τους περισσότερους δημόσιους πληρωτές, αλλά όχι απεριόριστο δικαίωμα αναβολής.

Η Επιτροπή προειδοποίησε τη Ρουμανία τρεις φορές μέσα σε δύο χρόνια: πρώτα με προειδοποιητική επιστολή τον Απρίλιο του 2024 και στη συνέχεια με δύο αιτιολογημένες γνώμες, δηλαδή επίσημες γραπτές απαιτήσεις για διόρθωση της παράβασης πριν από την προσφυγή στο Δικαστήριο, τον Φεβρουάριο του 2025 και τον Ιανουάριο του 2026. Καθώς η απάντηση του Βουκουρεστίου κρίθηκε ανεπαρκής, η υπόθεση οδηγήθηκε στη δικαιοσύνη. Τα ίδια τα στοιχεία που υπέβαλε η Ρουμανία δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος: το CNAS εξακολουθούσε να πληρώνει τα φαρμακεία κατά μέσο όρο 62 έως 79 ημέρες μετά το νόμιμο όριο των 60 ημερών (Stiri pe surse).

Το CNAS αμφισβητεί αυτή την εικόνα. Υποστηρίζει ότι η υπόθεση αφορά παλαιότερη κατάσταση, ότι εκκαθάρισε τις ληξιπρόθεσμες οφειλές από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Απρίλιο του 2026 και ότι οι πληρωμές για φάρμακα ήταν ενήμερες στις 8 Ιουλίου 2026 (Digi24). Το αν αυτή η καθυστερημένη διόρθωση έχει νομική σημασία εξαρτάται από το τι είχε πράγματι διορθώσει η Ρουμανία στο κρίσιμο στάδιο της διαδικασίας επί παραβάσει. Μια τέτοια υπόθεση εξετάζει τη συμπεριφορά του κράτους σε συγκεκριμένη περίοδο. Όσα διορθώθηκαν μετά την παραπομπή μπορεί να βελτιώνουν την πολιτική εικόνα, αλλά δεν θεραπεύουν αναδρομικά την παράβαση.

Τι δείχνει η ιταλική υπόθεση

Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει μια σχεδόν όμοια υπόθεση. Στην Επιτροπή κατά Ιταλίας (C-122/18), αποφάνθηκε ότι η Ιταλία παραβίασε την Οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών επειδή οι δημόσιες αρχές της πλήρωναν στην πράξη εκπρόθεσμα. Το γεγονός ότι η Ιταλία είχε ενσωματώσει τυπικά την οδηγία στο εθνικό δίκαιο και ότι οι απλήρωτοι προμηθευτές μπορούσαν θεωρητικά να προσφύγουν στα δικαστήρια δεν την προστάτευσε. Το κριτήριο ήταν αν το κράτος πλήρωνε πραγματικά στην ώρα του. Δεν πλήρωνε.

Αυτή η νομολογία δυσκολεύει τη θέση της Ρουμανίας. Αν η Επιτροπή αποδείξει ότι το CNAS πλήρωνε πέραν του ορίου των 60 ημερών κατά την περίοδο της παράβασης, η Ρουμανία κινδυνεύει με αντίστοιχη διαπίστωση. Η Ιταλία αντέδρασε δημιουργώντας πλατφόρμα παρακολούθησης των πληρωμών του δημόσιου τομέα και βελτίωσε τις επιδόσεις της αρκετά ώστε η Επιτροπή να κλείσει την υπόθεση (IFEL). Η άμυνα της Ρουμανίας, ότι πρόκειται για «ιστορικό πρόβλημα», γίνεται πειστική μόνο αν συνοδεύεται από αντίστοιχα σταθερά στοιχεία συμμόρφωσης, που να δείχνουν ότι το CNAS πληρώνει συστηματικά μέσα σε 60 ημέρες και όχι απλώς ότι εκκαθάρισε μία φορά τις οφειλές του ενόψει δικαστικής απόφασης.

Η Ρουμανία δεν είναι η μόνη χώρα που αντιμετωπίζει τις καθυστερημένες αποζημιώσεις ως εργαλείο δημοσιονομικής διαχείρισης. Στην Πολωνία, το εθνικό ταμείο υγείας έχει προτείνει κύκλους εκκαθάρισης που θα ανάγκαζαν τα νοσοκομεία να περιθάλπουν πρώτα τους ασθενείς και να περιμένουν μήνες για την πληρωμή τους, δανείζοντας ουσιαστικά στο κράτος το κεφάλαιο κίνησής τους (Rzeczpospolita). Στην Ουγγαρία, οι καθυστερημένες πληρωμές των νοσοκομείων έχουν διογκωθεί μέσα από συσσωρευμένους τόκους υπερημερίας, έπειτα από χρόνια δικαστικών αντιδικιών (Portfolio). Η Ρουμανία, όμως, είναι το πρώτο κράτος-μέλος που η Επιτροπή οδηγεί στο Δικαστήριο για αυτή την πρακτική.

Ένας στενός κανόνας με πραγματικό βάρος

Η ΕΕ δεν διοικεί τα εθνικά συστήματα υγείας. Οι Συνθήκες αφήνουν την οργάνωση και τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας στα κράτη-μέλη (άρθρο 168 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Η Επιτροπή εφαρμόζει κάτι πιο στενό: όταν ένα κράτος χρησιμοποιεί ιδιωτικά φαρμακεία για την παροχή δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, οφείλει να τα πληρώνει μέσα στη νόμιμη προθεσμία. Η οδηγία υπάρχει ακριβώς για να αποτρέψει τη μετακύλιση κρυφού χρηματοδοτικού κόστους από τις δημόσιες αρχές σε μικρότερους προμηθευτές. Η χρήση των φαρμακείων ως ταμειακού μαξιλαριού δεν είναι κυριαρχικό δικαίωμα· είναι παραβίαση της ενιαίας αγοράς.

Αν το Δικαστήριο καταδικάσει τη Ρουμανία και το CNAS εξακολουθήσει να μην συμμορφώνεται, η Επιτροπή μπορεί να επανέλθει με βάση το άρθρο 260 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, δηλαδή τη διαδικασία που επιτρέπει την επιβολή ημερήσιων χρηματικών κυρώσεων όταν ένα κράτος αγνοεί δικαστική απόφαση. Μια καταδίκη θα λειτουργούσε και ως προειδοποίηση προς άλλα κράτη-μέλη με ανάλογες πρακτικές. Η άμυνα της Ρουμανίας εξαρτάται πλέον λιγότερο από το αν θα χαρακτηρίσει τις οφειλές «ιστορικές» και περισσότερο από το αν μπορεί να αποδείξει ότι το CNAS θα συνεχίσει να πληρώνει εγκαίρως.