Ρουμανικό F-16 κατέρριψε drone στην Εσθονία

Στις 11:03 της 19ης Μαΐου, το ΝΑΤΟ απογείωσε μαχητικά από το Σιαουλιάι της Λιθουανίας. Ένα drone είχε περάσει στον εσθονικό εναέριο χώρο από τη Ρωσία. Στις 12:14, πιλότος ρουμανικού F-16 άνοιξε πυρ. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπεσε σε αγροτική έκταση κοντά στην Πόλτσαμα, 30 μέτρα από το πλησιέστερο σπίτι. Ήταν η πρώτη φορά από την έναρξη της ολομέτωπης ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία που μαχητικό του ΝΑΤΟ κατέρριψε drone στον εναέριο χώρο της Βαλτικής (Romania Insider, Εσθονικές Ένοπλες Δυνάμεις).

Δύο ημέρες αργότερα, οι πρόεδροι της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας ζήτησαν από το ΝΑΤΟ να κάνει μόνιμη αυτή την απάντηση: να αναβαθμίσει τη Βαλτική Αεροπορική Αστυνόμευση, που σήμερα είναι αποστολή επιτήρησης σε καιρό ειρήνης, σε πλήρη εντολή αεράμυνας με κανόνες εμπλοκής που θα επιτρέπουν καταρρίψεις, καθώς και με ειδικά αντι-drone συστήματα εγκατεστημένα στο έδαφός τους (ERR). Για μια τέτοια αλλαγή απαιτείται ομόφωνη συναίνεση και των 32 μελών του ΝΑΤΟ. Έρχεται, δε, την ώρα που η Ουάσιγκτον προαναγγέλλει νέες αποσύρσεις στρατευμάτων από την Ευρώπη.

Πώς η Ρωσία μετατρέπει ουκρανικά drones σε πρόβλημα του ΝΑΤΟ

Τα drones είναι, κατά κύριο λόγο, ουκρανικά. Τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλου βεληνεκούς πλήττουν ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές κοντά στα σύνορα της Βαλτικής, κυρίως τα συγκροτήματα τερματικών σταθμών Ουστ-Λούγκα και Πριμόρσκ στην περιφέρεια Λένινγκραντ της Ρωσίας. Ρωσικές μονάδες ηλεκτρονικού πολέμου παρεμβάλλουν τα σήματα GPS ή εισάγουν ψευδείς συντεταγμένες, με αποτέλεσμα να βγάζουν τα drones από την πορεία τους και να τα κατευθύνουν προς έδαφος του ΝΑΤΟ. Η Ουκρανία το έχει αναγνωρίσει και έχει ζητήσει συγγνώμη. Ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας επιβεβαίωσε ότι ο στόχος του F-16 ήταν "πιθανότατα ουκρανικό drone που είχε εκτραπεί της πορείας του" υπό συνθήκες έντονων ηλεκτρονικών παρεμβολών.

Η επιχείρηση δεν στηρίζεται μόνο στα ίδια τα drones, αλλά και στον πληροφοριακό πόλεμο που τα συνοδεύει. Στις 18 Μαΐου, η ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών ισχυρίστηκε ότι ουκρανοί χειριστές drones βρίσκονταν σε λετονικές στρατιωτικές βάσεις και απείλησε με πλήγματα εναντίον λετονικών «κέντρων λήψης αποφάσεων». Η Λετονία, η Ουκρανία και οι ΗΠΑ απέρριψαν τους ισχυρισμούς (ISW). Η Λευκορωσία υπέβαλε διπλωματική διαμαρτυρία υποστηρίζοντας ότι drone εισήλθε στον εναέριο χώρο της από τη Λιθουανία, λίγες ημέρες αφότου οι δικές της ένοπλες δυνάμεις είχαν προειδοποιήσει τη Λιθουανία μέσω ανοικτής γραμμής για drone που κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η Λιθουανία χαρακτήρισε τη διαμαρτυρία "άμεση απόδειξη της συνενοχής της Λευκορωσίας στην πληροφοριακή επίθεση της Ρωσίας".

Η αλληλουχία τροφοδοτείται από μόνη της. Ο ρωσικός ηλεκτρονικός πόλεμος σπρώχνει ουκρανικά drones στον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, οι ρωσικές υπηρεσίες χρησιμοποιούν τα περιστατικά ως απόδειξη ότι τα κράτη της Βαλτικής επιτίθενται στη Ρωσία. Η εκστρατεία των drones συνέπεσε με αιφνιδιαστική ρωσική πυρηνική άσκηση στις 19 Μαΐου, η οποία περιλάμβανε εκτοξεύσεις πυραύλων από λευκορωσικό έδαφος (Defense News). Drones, παραπληροφόρηση και πυρηνική σηματοδότηση χτύπησαν την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ μέσα στην ίδια εβδομάδα.

Τρεις χώρες, τρεις αστοχίες συστήματος

Στη Λετονία, ο κυβερνητικός συνασπισμός κατέρρευσε στις 14 Μαΐου μετά την ανεπαρκή αντίδραση σε drone που έπληξε πετρελαϊκή εγκατάσταση στη Ρέζεκνε (LSM). Ήταν η πρώτη κυβέρνηση κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ που έπεσε ως άμεση συνέπεια υβριδικού πολέμου συνδεδεμένου με drones. Ο πρωθυπουργός Άντρις Κούλμπεργκ σχημάτισε νέο συνασπισμό έξι ημέρες αργότερα, χωρίς ακόμη να έχει δοκιμαστεί. Μια λεπτομέρεια κάνει την εικόνα πιο καθαρή: η Ουκρανία είχε προσφέρει στα κράτη της Βαλτικής πρόγραμμα ραντάρ και εντοπισμού drones. Η Εσθονία το δέχθηκε. Η Λετονία το απέρριψε. Το drone που έπληξε τη Ρέζεκνε έφθασε χωρίς να εντοπιστεί.

Στη Λιθουανία, η πολιτική προστασία κατέρρευσε τρεις φορές μέσα σε πέντε ημέρες. Η εφαρμογή έκτακτης ανάγκης LT72 έπεσε από τον όγκο των χρηστών στις 20 Μαΐου, εμφάνισε παρωχημένα δεδομένα στις 21 Μαΐου και απέτυχε ξανά στις 22 Μαΐου. Καταφύγια στο Βίλνιους ήταν κλειδωμένα. Οι σειρήνες δεν ήχησαν. Ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός μεταφέρθηκαν σε καταφύγια.

Στην Εσθονία, το ραντάρ εντόπισε το drone της 19ης Μαΐου προτού εισέλθει στη χώρα. Η Εσθονία, όμως, δεν διαθέτει μαχητικά αεροσκάφη. Χωρίς τον ρουμάνο πιλότο που έτυχε να βρίσκεται στον αέρα για εκπαιδευτική έξοδο, το drone θα είχε συνεχίσει ανεμπόδιστο.

Τι θα αποφασίσει η Άγκυρα

Η μετατροπή της αποστολής στη Βαλτική από αστυνόμευση σε άμυνα απαιτεί επίσημη απόφαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου, του μόνιμου οργάνου διοίκησης του ΝΑΤΟ, όπου κάθε σύμμαχος έχει δικαίωμα βέτο. Το επόμενο πιθανό ορόσημο είναι η σύνοδος κορυφής της Άγκυρας, στις 7-8 Ιουλίου.

Ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ, στρατηγός Γκρίνκεβιτς, επιβεβαίωσε στις 19 Μαΐου ότι η Ευρώπη "πρέπει απολύτως να αναμένει πρόσθετες αναδιατάξεις" αμερικανικών στρατευμάτων. Η πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική εντοπισμού και διοίκησης που χρειάζονται οι Βαλτικές χώρες λειτουργεί πάνω σε αμερικανικά συστήματα. Οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές βρίσκονται ακόμη υπό κατασκευή: η Πολωνία δημιουργεί 18 αντι-drone πυροβολαρχίες, ενώ η Λετονία φιλοξενεί το πρώτο πεδίο δοκιμών καινοτομίας του ΝΑΤΟ για συστήματα αντιμετώπισης drones. Τίποτε από αυτά δεν καλύπτει σήμερα τον εναέριο χώρο της Βαλτικής.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε «πλήρη αλληλεγγύη» στις 21 Μαΐου. Η αλληλεγγύη, όμως, δεν είναι δίκτυο ραντάρ. Η σύνοδος της Άγκυρας θα δείξει αν οι 32 σύμμαχοι είναι διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν τα συστήματα που θα τη στηρίξουν, την ώρα που η χώρα η οποία εγγυάται την αρχιτεκτονική αεράμυνας του ΝΑΤΟ απομακρύνεται από το τραπέζι.