Η Ρώμη κόβει άμυνα για ενέργεια

Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι το παρουσίασε ως επιτυχία. Στις 3 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι τα κράτη της ΕΕ μπορούν να εξαιρούν ορισμένες ενεργειακές δαπάνες από τους δημοσιονομικούς κανόνες: έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως, με συνολικό όριο 0,6% έως το 2028. Για την Ιταλία, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 14 δισ. ευρώ δημοσιονομικού χώρου. Ο υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζορτζέτι δήλωσε "ικανοποιημένος", λέγοντας ότι κάτι τέτοιο ήταν "αδιανόητο πριν από λίγους μήνες". Πρόσθεσε όμως αμέσως: "Είναι ένας μακρύς και περίπλοκος δρόμος. Θα δούμε πώς θα τελειώσει."

Τρεις περιορισμοί αφαιρούν από τον εντυπωσιακό αριθμό το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής του αξίας.

Δανεικός χώρος από την άμυνα

Η ενεργειακή ρήτρα δεν δημιουργεί νέο δημοσιονομικό χώρο. Εντάσσεται στην ήδη υπάρχουσα εθνική ρήτρα διαφυγής ύψους 1,5% του ΑΕΠ, δηλαδή στον μηχανισμό που επιτρέπει προσωρινά στις κυβερνήσεις να δαπανούν πέρα από τα συνήθη όρια των δημοσιονομικών κανόνων. Η ΕΕ την ενεργοποίησε αρχικά για τις αμυντικές δαπάνες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τώρα η Επιτροπή διευρύνει, με διοικητική ανακοίνωση και όχι με νέα νομοθεσία, τον ορισμό των επιλέξιμων δαπανών μέσα στο ίδιο πλαφόν.

Κάθε ευρώ που θα δαπανήσει η Ιταλία για την ενέργεια μέσω αυτής της ρήτρας είναι ένα ευρώ που δεν μπορεί να δαπανήσει για την άμυνα. Η Ρώμη επέλεξε αυτή την ανταλλαγή. Η κυβέρνηση σχεδίαζε να δανειστεί περίπου 14,9 δισ. ευρώ μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος ευνοϊκών αμυντικών δανείων διάρκειας 45 ετών, αλλά στη συνέχεια περιόρισε το αίτημά της σε περίπου 5 δισ. ευρώ (Il Foglio, Euronews). Αυτό σημαίνει εγκατάλειψη στρατιωτικών επενδύσεων περίπου 10 δισ. ευρώ. Ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο απάντησε ωμά: "Πολιτικά, ξέρω ότι το αίτημά μου δεν είναι δημοφιλές, αλλά το κάνω για τη χώρα."

Η απόρριψη των ευνοϊκών αμυντικών δανείων δεν εξοικονομεί χρήματα. Σημαίνει ότι η Ιταλία αφήνει φθηνή χρηματοδότηση για άρματα μάχης, δορυφόρους και μαχητικά αεροσκάφη σε μια στιγμή κατά την οποία το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρώπης είναι πιο πιεσμένο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων δεκαετιών.

Πράσινες επενδύσεις, όχι φθηνότερα καύσιμα

Ο δεύτερος περιορισμός αφορά το τι μπορεί πράγματι να χρηματοδοτηθεί. Η Επιτροπή απέκλεισε τις επιδοτήσεις στα ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένων των μειώσεων φόρων στα καύσιμα, τις οποίες η Ιταλία ανανεώνει με σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Επιλέξιμες είναι μόνο οι πράσινες επενδύσεις: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα ηλεκτρισμού, αποθήκευση σε μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και ηλεκτρικά οχήματα.

Η Μελόνι παρουσίασε την πρωτοβουλία ως ανάσα απέναντι στους υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας. Η Επιτροπή απάντησε: "Δεν μπορείς να λύσεις ένα σοκ προσφοράς τονώνοντας τη ζήτηση." Ο Άντζελο Μπονέλι των Ιταλών Πρασίνων ήταν πιο ευθύς: "Οι Βρυξέλλες απέκλεισαν τη χρήση της ευρωπαϊκής ευελιξίας για τη χρηματοδότηση εκπτώσεων στην αντλία."

Οι ιταλικοί τίτλοι που μιλούν για "14 δισ. ευρώ για το ενεργειακό κόστος" παραπλανούν. Τα χρήματα χρηματοδοτούν την ενεργειακή μετάβαση, όχι φθηνότερη βενζίνη.

Ποιος μπορεί πραγματικά να τα ξοδέψει

Η ρήτρα είναι ανοικτή, κατόπιν αιτήματος, και στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ. Η πρακτική πρόσβαση όμως διαφέρει πολύ. Δέκα χώρες βρίσκονται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, την επίσημη διαδικασία της ΕΕ για κράτη των οποίων το έλλειμμα υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ. Κάθε νέα δαπάνη που θα δηλώσουν πρέπει να χωρά μέσα σε δεσμευτικές διαδρομές μείωσης του ελλείμματος.

Η Γαλλία είναι το πιο αποκαλυπτικό παράδειγμα. Το Παρίσι βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και δυσκολεύεται να θέσει το έλλειμμά του υπό έλεγχο έως το τέλος της δεκαετίας. Το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών δεν έχει πει λέξη για την ενεργειακή ρήτρα. Αυτή η σιωπή λέει περισσότερα από τους πανηγυρισμούς της Ρώμης: για μια χώρα που ήδη προσπαθεί να μειώσει τις δαπάνες, η ρήτρα προσφέρει ευελιξία κυρίως στα χαρτιά.

Η ευρύτερη στρατηγική της Επιτροπής φαίνεται καθαρά. Δίνει έναν πολιτικό τίτλο, αλλά κρατά άθικτη τη δημοσιονομική πειθαρχία. Οι χώρες με υψηλό χρέος, που υποτίθεται ότι θα ήταν οι βασικοί ωφελημένοι, εμφανίζονται πιο διστακτικές ακόμη και στην ενεργοποίηση της αρχικής αμυντικής ρήτρας. Η Ιταλία πήρε αναγνώριση. Οι Βρυξέλλες κράτησαν τους κανόνες.

Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ συνεδριάζουν στο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων στις 11 Ιουνίου. Ακολουθεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 18-19 Ιουνίου. Και τα δύο πρέπει ακόμη να εγκρίνουν τη ρύθμιση. Αν το πλαφόν μπορεί κάθε φορά να προσαρμόζεται στην κρίση της στιγμής, το ερώτημα είναι τι ακριβώς απομένει να επιβάλει.