Ρότερνταμ: κενά στις κυρώσεις της ΕΕ

Οι ολλανδικές τελωνειακές αρχές άνοιξαν δεκάδες κοντέινερ σε πλοίο που εκτελούσε το τακτικό δρομολόγιο Ρότερνταμ-Αγία Πετρούπολη. Βρήκαν παρμπρίζ, πόρτες αυτοκινήτων, λάδια κινητήρα και συστήματα φιλτραρίσματος αέρα: προϊόντα που υπάγονται στις ευρωπαϊκές κυρώσεις, με ετικέτες που είχαν αφαιρεθεί και επικολληθεί εκ νέου ώστε να κρυφθεί η προέλευσή τους. Ο καπετάνιος συνελήφθη επί τόπου, ενώ ακολούθησαν έρευνες σε διευθύνσεις στο Ρότερνταμ και το Άμστερνταμ, σύμφωνα με την Duane Morris.

Πρόκειται για τυπικά ανταλλακτικά και αναλώσιμα, δηλαδή για τα υλικά που κρατούν σε λειτουργία φορτηγά και στρατιωτικά οχήματα και τα οποία, πριν από τις κυρώσεις, προμήθευαν κανονικά οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Η ΕΕ έχει απαγορεύσει ευρύ φάσμα εξαγωγών προς τη Ρωσία, καλύπτοντας εκατοντάδες κατηγορίες προϊόντων. Η απαγόρευση, όμως, είναι το εύκολο μέρος. Η πραγματική δυσκολία είναι να σταματήσει η ροή των προϊόντων.

Τρεις χώρες σηκώνουν το βάρος

Η εφαρμογή των κυρώσεων στην ΕΕ παραμένει πλήρως αποκεντρωμένη. Κάθε κράτος-μέλος οργανώνει τους δικούς του τελωνειακούς ελέγχους. Δεν υπάρχει κοινή βάση δεδομένων για ύποπτα φορτία, ενιαίο πρότυπο επιθεώρησης ή ευρωπαϊκό όργανο επιβολής για τα αγαθά.

Η Πολωνία παράγει το 56% όλων των δελτίων ταχείας ενημέρωσης, δηλαδή των ειδοποιήσεων του ευρωπαϊκού συστήματος για ύποπτες εξαγωγές. Είναι περισσότερες από όσες εκδίδουν μαζί τα υπόλοιπα 26 κράτη-μέλη. Η Ολλανδία και η Φινλανδία έχουν ειδικές ομάδες που χειρίζονται ποινικές έρευνες για παραβιάσεις κυρώσεων. Οι περισσότεροι άλλοι κινούνται πολύ πιο πίσω.

Η Ιρλανδία δεν έχει ασκήσει καμία δίωξη για παραβίαση κυρώσεων από το 2022. Όταν η ΕΕ ζήτησε από όλα τα κράτη-μέλη να ποινικοποιήσουν τις παραβιάσεις έως τον Μάιο του 2025, μόνο η Εσθονία και η Φινλανδία τήρησαν την προθεσμία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε διαδικασίες επί παραβάσει κατά 18 από τα 27 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία.

Η παράκαμψη που αδειάζει τους ελέγχους

Η υπόθεση του Ρότερνταμ αφορά την πιο χονδροειδή μορφή παράκαμψης: κουτιά με αλλαγμένες ετικέτες σε απευθείας δρομολόγιο. Το δυσκολότερο πρόβλημα είναι η νόμιμη αναδρομολόγηση.

Από το 2022, οι εξαγωγές προϊόντων υπό κυρώσεις από την ΕΕ προς ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ασίας έχουν αυξηθεί απότομα. Το Κιργιστάν, η Αρμενία και το Καζακστάν ανήκουν στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, μια τελωνειακή ένωση με τη Ρωσία, πράγμα που σημαίνει ότι τα προϊόντα κινούνται ελεύθερα στα εσωτερικά σύνορα μόλις περάσουν την πρώτη είσοδο. Μελέτη της Οξφόρδης διαπίστωσε ότι η αύξηση των εξαγωγών τέτοιων προϊόντων προς τις χώρες αυτές άρχισε μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη των κυρώσεων. Ο χρονισμός δύσκολα αφήνει αμφιβολίες για την πρόθεση, αν και τα απόλυτα μεγέθη παραμένουν αντικείμενο συζήτησης και μέρος των εντυπωσιακών ποσοστιαίων αυξήσεων οφείλεται σε πολύ χαμηλές αρχικές βάσεις.

Η ΕΕ ενεργοποίησε για πρώτη φορά το εργαλείο κατά της καταστρατήγησης εναντίον του Κιργιστάν τον Απρίλιο του 2026. Τέσσερα χρόνια αφότου το μοτίβο είχε γίνει ορατό.

Ο νόμος ως παραθυράκι

Στην Ιρλανδία, το κενό βρίσκεται στον ίδιο τον νόμο. Η Aughinish Alumina, το μεγαλύτερο διυλιστήριο αλουμίνας στην Ευρώπη, ανήκει στον ρωσικό όμιλο μετάλλων Rusal. Η αλουμίνα, η πρώτη ύλη για την παραγωγή αλουμινίου, διοχετεύεται από την Aughinish σε χυτήρια της Rusal, ενώ έρευνα εντόπισε τη συνέχεια της διαδρομής έως κατασκευαστές βαλλιστικών πυραύλων Iskander και drones Shahed, που χρησιμοποιούνται κατά της Ουκρανίας.

Όλα αυτά είναι νόμιμα. Η αλουμίνα εξαιρέθηκε συνειδητά από τις ευρωπαϊκές κυρώσεις, επειδή ευρωπαϊκά χυτήρια στη Γαλλία και τη Σουηδία εξαρτώνται από την παραγωγή της Aughinish. Ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας χαρακτήρισε τις κυρώσεις στο εργοστάσιο «αυτοϋπονομευτικές».

Ο καπετάνιος του πλοίου στο Ρότερνταμ βρίσκεται αντιμέτωπος με δίωξη. Οι ιδιοκτήτες της Aughinish δεν αντιμετωπίζουν τίποτα. Η διαφορά είναι ότι οι Βρυξέλλες επέλεξαν να γράψουν κανόνα για τη μία περίπτωση και εξαίρεση για την άλλη.

Το 21ο πακέτο κυρώσεων, που αναμένεται στα τέλη Ιουνίου, δεν θα αλλάξει αυτή την ισορροπία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δείξει ότι η Aughinish θα παραμείνει εκτός. Παράλληλα, η πρόταση για πλήρη απαγόρευση ευρωπαϊκών ναυτιλιακών και ασφαλιστικών υπηρεσιών σε ρωσικά πετρελαιοφόρα έχει μπλοκαριστεί από την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα, των οποίων οι ναυτιλιακοί κλάδοι εξαρτώνται από το συγκεκριμένο εμπόριο. Όταν τα ευρωπαϊκά εμπορικά συμφέροντα είναι αρκετά ισχυρά, η επιβολή των κυρώσεων σταματά εκεί όπου αρχίζει η εξαίρεση του νόμου.