Το πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο ανεβαίνει

15 Ιουλίου. Το πλαφόν της ΕΕ στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου επρόκειτο σήμερα να επανυπολογιστεί αυτόματα. Αν δεν υπάρξει ομόφωνη απόφαση για «πάγωμα» του μηχανισμού, το όριο κινδυνεύει να ανέβει από τα 44,10 δολάρια σε περίπου 58 δολάρια το βαρέλι, αποδυναμώνοντας ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία η Ευρώπη επιχειρεί να περιορίσει τα πετρελαϊκά έσοδα της Μόσχας (Euronews, World Oil). Έως χθες το βράδυ, οι πρεσβευτές των κρατών-μελών συνέχιζαν τις διαπραγματεύσεις. Συμφωνία δεν είχε ανακοινωθεί.

Το πλαφόν, που συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 2022 από την ΕΕ, την ομάδα των G7 και συμμάχους τους, δεν εμποδίζει φυσικά τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου προς τους αγοραστές. Λειτουργεί μέσω των υπηρεσιών που χρειάζεται κάθε φορτίο για να κινηθεί: δυτικές ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστές, μεσίτες και τράπεζες μπορούν να εμπλέκονται στη διακίνηση ρωσικού αργού μόνο εφόσον η πώληση γίνεται στο ύψος του πλαφόν ή χαμηλότερα (Συμβούλιο της ΕΕ). Όσο υψηλότερο είναι το όριο, τόσο ασθενέστερο είναι το μέτρο. Ένα φορτίο στα 55 δολάρια παραβιάζει πλαφόν 44,10 δολαρίων, αλλά περνά νόμιμα κάτω από όριο 58 δολαρίων. Το ίδιο βαρέλι, ο ίδιος ασφαλιστής, διαφορετικό νομικό αποτέλεσμα μέσα σε μία νύχτα.

Ο τύπος υπολογισμού αναθεωρείται κάθε έξι μήνες με βάση τις πρόσφατες μέσες τιμές του Urals, του βασικού εξαγωγικού μίγματος αργού της Ρωσίας. Η τιμή του Urals εκτινάχθηκε στα 125 δολάρια τον Απρίλιο, πριν υποχωρήσει στα 51 δολάρια στις αρχές Ιουλίου (EIA, Bruegel). Ένας μηχανισμός που κοιτάζει προς τα πίσω μπορεί έτσι να κατοχυρώσει ένα γενναιόδωρο όριο ακριβώς τη στιγμή που η αγορά έχει ήδη κρυώσει.

Τα ναυτιλιακά κράτη που αντιστάθηκαν

Η πιο καθαρή αντίσταση στο πάγωμα του πλαφόν ήρθε από την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα. Οι ναυτιλιακοί τους κλάδοι έχουν σημαντικά έσοδα από τη νόμιμη μεταφορά ρωσικού αργού. Σύμφωνα με μία εκτίμηση, οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες αποκόμισαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου από τον Ιούλιο του 2023 και μετέφεραν σχεδόν το 15% των ρωσικών εξαγωγών αργού τον Μάιο (Strategist).

Η Αθήνα, η Λευκωσία και η Βαλέτα υποστήριξαν ότι, αν η ΕΕ σφίξει το πλαφόν ενώ το αμερικανικό όριο παραμείνει στα 60 δολάρια, οι εργασίες μεταφοράς και ασφάλισης θα περάσουν σε μη ευρωπαϊκούς παρόχους χωρίς να μειωθούν οι ρωσικές εξαγωγές (DW). Το επιχείρημα έχει βάση. Ταυτόχρονα, προστατεύει εμπορικές θέσεις αξίας δισεκατομμυρίων.

Η Ουγγαρία και η Σλοβακία είχαν διαφορετικές ανησυχίες, συνδεδεμένες με τη MOL, τον όμιλο διύλισης που επεξεργάζεται το αργό που φθάνει μέσω του αγωγού Druzhba, του σοβιετικής εποχής δικτύου που εξακολουθεί να μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο στην Κεντρική Ευρώπη. Η MOL χρησιμοποίησε 88% ρωσικό πετρέλαιο στους πρώτους έντεκα μήνες του 2025, όμως οι προ φόρων τιμές καυσίμων στην Ουγγαρία ήταν υψηλότερες από εκείνες της γειτονικής Τσεχίας (24.hu, Euronews Hungary). Το φθηνό ρωσικό αργό έμπαινε στο σύστημα· η φθηνή βενζίνη δεν έβγαινε στην αντλία. Η έκπτωση κατέληγε στο περιθώριο της MOL, δηλαδή στη διαφορά ανάμεσα στο κόστος αγοράς του πετρελαίου και στην τιμή πώλησης των καυσίμων, όχι στους Ούγγρους οδηγούς.

Η πραγματική αδυναμία είναι ποιος ελέγχει τα χαρτιά

Το αν το πλαφόν θα μείνει στα 44,10 δολάρια ή θα ανέβει έχει μικρότερη σημασία από το αν εφαρμόζεται στην πράξη. Το CREA, το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα, εκτίμησε ότι αυστηρή εφαρμογή στα 44,10 δολάρια θα είχε μειώσει τα πετρελαϊκά έσοδα της Ρωσίας τον Ιούνιο κατά περίπου 5 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 36% (CREA). Αυτό το κενό, ανάμεσα σε ένα πλαφόν που υπάρχει στα χαρτιά και σε ένα πλαφόν που αλλάζει τη συμπεριφορά των ναυτιλιακών αλυσίδων, είναι που εξακολουθεί να χρηματοδοτεί τον πόλεμο.

Οι διαρροές είναι συγκεκριμένες. Το CREA εντόπισε οκτώ φορτία προϊόντων ρωσικής προέλευσης που έφθασαν σε λιμάνια της ΕΕ τον Ιούνιο, καθώς και μεταφορές ρωσικού πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο εντός ευρωπαϊκών υδάτων αξίας 149 εκατ. ευρώ (CREA). Η ΕΕ έχει καταγράψει 632 πλοία του λεγόμενου σκιώδους στόλου, δηλαδή δεξαμενόπλοια που κινούνται εκτός των κανονικών συστημάτων ασφάλισης και νηολόγησης για να μεταφέρουν πετρέλαιο υπό κυρώσεις, αλλά πλήρης απαγόρευση παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών προς αυτά δεν υπάρχει ακόμη (UK Defence Club).

Η συγκυρία μπορεί να είναι η ευνοϊκότερη για αυστηροποίηση. Το KSE Institute διαπίστωσε ότι η έλλειψη διαθέσιμων δεξαμενόπλοιων του σκιώδους στόλου έχει αυξήσει την εξάρτηση της Ρωσίας από δυτικές ναυτιλιακές υπηρεσίες, πράγμα που σημαίνει ότι το πλαφόν θα μπορούσε τώρα να έχει μεγαλύτερη επίδραση από οποιαδήποτε στιγμή από την έναρξη της εφαρμογής του (KSE Institute). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι ο εφοδιασμός της ΕΕ με καύσιμα παραμένει σταθερός (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ένα παγωμένο πλαφόν έχει αξία μόνο αν οι ευρωπαϊκές ασφαλιστικές εταιρείες, οι λιμενικές αρχές και οι ναυτιλιακές επιχειρήσεις υποχρεωθούν να αποδεικνύουν ότι το πετρέλαιο πράγματι πωλήθηκε κάτω από αυτό.