Η Ρωσία φέρνει πυρηνικά στη Λευκορωσία

Στις 21 Μαΐου, η Ρωσία μετέφερε τακτικές πυρηνικές κεφαλές στις προωθημένες θέσεις μιας ταξιαρχίας πυραύλων Iskander-M εντός της Λευκορωσίας. Οι κεφαλές δεν αποσύρθηκαν. Τα υπουργεία Άμυνας των δύο χωρών δημοσιοποίησαν εικόνες με λευκορωσικά πληρώματα να φορτώνουν κινητούς εκτοξευτές και να μετακινούνται σε καλυμμένες θέσεις βολής (Euronews, Euromaidanpress). Το αν οι κεφαλές περιείχαν πράγματι σχάσιμο υλικό παραμένει αδύνατον να επαληθευθεί ανεξάρτητα. Η Μόσχα και το Μινσκ υποστηρίζουν ότι ήταν πραγματικές.

Οι τακτικές πυρηνικές κεφαλές φυλάσσονται συνήθως σε ενισχυμένα καταφύγια, χωριστά από τους πυραύλους που μπορούν να τις μεταφέρουν. Η συναρμολόγηση γίνεται μόνο λίγο πριν από ενδεχόμενη χρήση. Η μεταφορά τους στις επιχειρησιακές θέσεις μιας ταξιαρχίας καταργεί αυτό το ενδιάμεσο επίπεδο ασφαλείας. Η Ρωσία έκλεισε αυτό το κενό δημοσίως, στη διάρκεια ασκήσεων με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων στρατιωτών, και στη συνέχεια άφησε τις κεφαλές επί τόπου.

Το τεστ πίεσης στη Βαλτική

Η πυρηνική ανάπτυξη ήρθε έπειτα από δύο εβδομάδες κλιμακούμενης πίεσης στο βορειοανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ. Στις 20 Μαΐου, drone από τον εναέριο χώρο της Λευκορωσίας εισήλθε στη Λιθουανία και ενεργοποίησε τον πρώτο πανεθνικό συναγερμό για καταφύγια μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία. Ο πρόεδρος και μέλη του Κοινοβουλίου απομακρύνθηκαν, το αεροδρόμιο του Βίλνιους έκλεισε και μαχητικά του ΝΑΤΟ απογειώθηκαν. Το drone δεν εντοπίστηκε ποτέ.

Η Λετονία δέχθηκε ισχυρότερο πλήγμα. Η συντριβή drone κοντά στο Ρέζεκνε, στις 7 Μαΐου, αποκάλυψε τόσο σοβαρά κενά στην αεράμυνα ώστε προκάλεσε κυβερνητική κρίση. Η πρωθυπουργός Εβίκα Σιλίνια απέπεμψε τον υπουργό Άμυνας για την αποτυχία. Όταν το κόμμα του αποχώρησε από τον κυβερνητικό συνασπισμό, η ίδια παραιτήθηκε στις 14 Μαΐου. Στη συνέχεια, η ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών κατονόμασε συγκεκριμένες λετονικές στρατιωτικές βάσεις και απείλησε με αντίποινα. Η Λετονία έγινε το πρώτο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ του οποίου η κυβέρνηση κατέρρευσε σε άμεση σύνδεση με εισόδους drones από τα ανατολικά.

Αναλυτές άμυνας με έδρα το Ταλίν έχουν περιγράψει αυτή τη διαδοχή γεγονότων ως «όπλο μαζικής απορρύθμισης». Το αν η Μόσχα συντόνισε σκόπιμα την πυρηνική ανάπτυξη, τις διεισδύσεις drones και τις απειλές των υπηρεσιών πληροφοριών ή αν απλώς εκμεταλλεύθηκε ταυτόχρονες κρίσεις παραμένει ανοιχτό. Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν μετρήσιμο: τρεις πρωτεύουσες της Βαλτικής κλονίστηκαν μέσα σε δύο εβδομάδες και μία συμμαχική κυβέρνηση έπεσε.

Η κατακερματισμένη ευρωπαϊκή αποτροπή

Η Γαλλία έχει προτείνει μια ευρωπαϊκή απάντηση. Σε σύνοδο στο Γκντανσκ τον Απρίλιο, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επέκτεινε τη γαλλική πυρηνική αποτροπή στην Πολωνία και σε επτά ακόμη συμμάχους. Ήταν η πρώτη φορά που Γάλλος πρόεδρος άνοιξε την πυρηνική ομπρέλα της χώρας πέρα από την ίδια τη Γαλλία. Η εξουσία εκτόξευσης, ωστόσο, παραμένει αποκλειστικά στον Γάλλο πρόεδρο. Η δέσμευση ισχύει όσο διαρκεί η πολιτική βούληση του εκάστοτε ενοίκου του Ελιζέ.

Η Γερμανία προετοιμάζεται για διαφορετικό ορίζοντα. Ο γενικός επιθεωρητής Κάρστεν Μπρόιερ, επικεφαλής των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, έχει προειδοποιήσει δημοσίως ότι η Ρωσία θα μπορούσε να δοκιμάσει το ΝΑΤΟ με μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις έως το 2029. Το Βερολίνο σχεδιάζει απότομη αύξηση των αμυντικών δαπανών πριν από αυτό το σημείο. Όμως η σχεδιαζόμενη ανάπτυξη αμερικανικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στη Γερμανία έχει σιωπηρά καταρρεύσει. Τα όπλα αυτά θα κάλυπταν το κενό που άφησε, μετά το 2019, η λήξη της Συνθήκης για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς, η οποία απαγόρευε τους πυρηνικούς πυραύλους ενδιάμεσου βεληνεκούς στην Ευρώπη. Αντικατάσταση δεν έχει ανακοινωθεί.

Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη συρρικνώνεται. Το Πεντάγωνο μειώνει τις μάχιμες ταξιαρχίες στην Ευρώπη από τέσσερις σε τρεις. Ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε 5.000 επιπλέον στρατιώτες για την Πολωνία, αλλά ο Πολωνός υφυπουργός Άμυνας Τόμτσικ περιέγραψε την κατάσταση ως υπόθεση που απαιτεί «διπλωματική αντεπίθεση», αφήνοντας να εννοηθεί ότι συμφωνία δεν έχει ακόμη κλείσει. Τρεις ημέρες πριν από την ανακοίνωση, ο ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ είχε επιβεβαιώσει ότι στρατεύματα ήδη αποσύρονται από την Ευρώπη.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποίησε για «καταστροφικές συνέπειες» σε περίπτωση οποιασδήποτε χρήσης πυρηνικών. Η ΕΕ, στη συνεχιζόμενη διάσκεψη αναθεώρησης της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, όπου τα συμβαλλόμενα μέρη αξιολογούν τη συμμόρφωση με τη συνθήκη, κάλεσε τη Μόσχα και το Μινσκ να «αναστρέψουν αυτή την απόφαση». Κανένας από τους δύο θεσμούς δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένη αλλαγή στάσης.

Ο Λουκασένκο δεν διαθέτει κωδικούς εκτόξευσης. Η Μόσχα διατηρεί τον αποκλειστικό έλεγχο των κεφαλών. Αυτό που προσφέρει η Λευκορωσία είναι η γεωγραφία: από το λευκορωσικό έδαφος, οι Iskander-M καλύπτουν τη Βαρσοβία, το Βίλνιους και τη Ρίγα. Κανείς εκτός Μόσχας δεν γνωρίζει πόσες κεφαλές βρίσκονται εκεί ούτε για πόσο θα παραμείνουν.