Ρωσικές δολιοφθορές μέσω Telegram

Ένα μήνυμα στο Telegram υπόσχεται εύκολα χρήματα. Η πρώτη αποστολή μοιάζει αθώα: φωτογράφισε ένα κτίριο, έλεγξε μια διαδρομή πρόσβασης, πήγαινε σε μια διαδήλωση. Η πληρωμή έρχεται μόλις σταλεί η απόδειξη. Αν ο στρατολογημένος ανταποκριθεί, οι εντολές γίνονται πιο απαιτητικές. Πολωνικές, γερμανικές και γαλλικές υπηρεσίες ασφαλείας έχουν πλέον προχωρήσει σε συλλήψεις ή απαγγελίες κατηγοριών σε ανθρώπους που μπήκαν σε αυτή την αλυσίδα. Δεν πρόκειται για εκπαιδευμένους κατασκόπους, αλλά για συνηθισμένους πολίτες που στρατολογούνται διαδικτυακά για μικρά, απομονωμένα καθήκοντα, χωρίς πάντα να καταλαβαίνουν το σύνολο της επιχείρησης. Το μοντέλο είναι φθηνό, δύσκολο να χαρακτηριστεί στα πρώτα του στάδια και δείχνει πόσο αργά η Ευρώπη μετατρέπει διάσπαρτες εθνικές υποθέσεις σε κοινή εικόνα δολιοφθοράς.

Πρώτα φωτογραφίες, μετά κλιμάκωση

Η σαφέστερη δημόσια εικόνα προέρχεται από την πολωνική ABW, την υπηρεσία εσωτερικής ασφαλείας. Οι εισαγγελείς περιέγραψαν τη σύλληψη ενός Πολωνού και ενός Λευκορώσου, οι οποίοι φωτογράφιζαν εγκαταστάσεις κρίσιμες για την κρατική ασφάλεια κατόπιν εντολών από διαχειριστή στο Telegram. Η υπόθεση χαρακτηρίστηκε ως «δολιοφθορά κατά της Πολωνίας» (Interia). Ο υπουργός Εσωτερικών Τόμας Σιεμόνιακ ανέφερε τη Βαρσοβία, το Βρότσλαβ, την Κρακοβία, το Ζακοπάνε και το Μπίντγκοστς ως πόλεις όπου λειτουργούσε τέτοια στρατολόγηση (RMF24, Radio Alex).

Σε ξεχωριστή επιχείρηση, άνθρωποι πληρώθηκαν για να συμμετάσχουν σε φαινομενικά αυθόρμητες διαδηλώσεις ανάμεσα σε Ουκρανούς πρόσφυγες. Ο στόχος ήταν να αξιοποιηθούν σκάνδαλα διαφθοράς και εσωτερικές ουκρανικές αντιπαραθέσεις, ώστε να οξυνθούν οι πολωνοουκρανικές σχέσεις μέσα από εικόνες που θα έμοιαζαν με γνήσια κοινωνική διαμαρτυρία.

Πολωνοί ειδικοί τους αποκαλούν «αναλώσιμους πράκτορες»: ανθρώπους που προσελκύονται με χρήματα, πίεση ή χειραγώγηση (Rzeczpospolita). Η πρώτη πράξη μπορεί να μοιάζει με βανδαλισμό ή ακτιβισμό. Για τον χειριστή, όμως, λειτουργεί ως δοκιμή: αν ο στρατολογημένος υπακούει, μπορεί αργότερα να του ζητηθεί κάτι πιο επικίνδυνο.

Το ίδιο εγχειρίδιο πέρα από τα σύνορα

Η γερμανική BfV, η υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών, περιέγραψε τον ίδιο μηχανισμό στην ετήσια έκθεσή της για το 2025: οι ρωσικές υπηρεσίες στρατολογούν βοηθούς μέσω Telegram για φωτογράφιση, παρακολούθηση υποδομών και προπαρασκευαστικές ενέργειες δολιοφθοράς (BR). Η μέθοδος θολώνει από την αρχή τα όρια ανάμεσα σε κρατικά κατευθυνόμενη ενέργεια, κοινό έγκλημα και ατύχημα. Τρεις άνδρες καταδικάστηκαν για κατασκοπεία σε σιδηροδρομικές γραμμές που συνδέονταν με τη στήριξη προς την Ουκρανία (DW, ZEIT).

Η Γαλλία προσθέτει την πιο καθαρή μεμονωμένη υπόθεση. Κοντά στην Τουλούζη, ένας Λευκορώσος παραπέμφθηκε στις 5 Ιουνίου, αφού τεχνικοί της Delair, εταιρείας κατασκευής drones, τον εντόπισαν να βιντεοσκοπεί δοκιμές. Οι ερευνητές της DGSI, της γαλλικής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας, βρήκαν στο κινητό του ένα βίντεο 55 δευτερολέπτων, το οποίο είχε σταλεί σε ρωσικό αριθμό (Le Monde). Σύμφωνα με τη Le Monde, λίγες ημέρες νωρίτερα είχε σημειωθεί επίθεση με βόμβες μολότοφ στο ίδιο εργοστάσιο, αλλά οι ερευνητές δεν έχουν δημοσίως τεκμηριώσει σύνδεση ανάμεσα στον συλληφθέντα και τον εμπρησμό. Ο φάκελος της αναγνώρισης είναι ισχυρός. Η πλήρης αλυσίδα από τη ρωσική εντολή έως τη βιντεοσκόπηση και τον εμπρησμό από το ίδιο πρόσωπο δεν έχει αποδειχθεί.

Ποιος έχει την ευθύνη

Η λετονική VDD, η κρατική υπηρεσία ασφαλείας, έχει προειδοποιήσει ότι νέοι άνθρωποι στρατολογούνται όλο και συχνότερα μέσω TikTok, Discord, Telegram και πλατφορμών παιχνιδιών όπως το Roblox (Baltija.eu). Το πεδίο στρατολόγησης διευρύνεται. Η αρμοδιότητα για την αντιμετώπισή του παραμένει κατακερματισμένη.

Η εθνική ασφάλεια, με βάση τις συνθήκες της ΕΕ, παραμένει ευθύνη κάθε κράτους-μέλους (άρθρο 4 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Οι εθνικές υπηρεσίες ερευνούν. Οι εθνικοί εισαγγελείς ασκούν διώξεις. Η Europol μπορεί να συνδέει αστυνομικές πληροφορίες μεταξύ χωρών (Europol). Η Eurojust μπορεί να φέρνει σε επαφή εισαγγελείς, ενώ το πρόγραμμα SIRIUS βοηθά στην απόκτηση συνομιλιών και δεδομένων λογαριασμών από το Telegram, που συχνά αποτελούν τον πυρήνα αυτών των υποθέσεων (Eurojust SIRIUS). Ο συντονισμός, όμως, δεν είναι διοίκηση. Κανένα ενιαίο όργανο της ΕΕ δεν μπορεί να χειριστεί μια υπόθεση αντιδολιοφθοράς από τον εντοπισμό έως τη δίωξη.

Το κενό της πλατφόρμας επιβαρύνει το πρόβλημα. Το Telegram δεν βρίσκεται στον κατάλογο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες βάσει του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, του ευρωπαϊκού πλαισίου για τη διακυβέρνηση του διαδικτυακού περιεχομένου. Έτσι αποφεύγει την πρόσθετη εποπτεία συστημικού κινδύνου που εφαρμόζεται στις μεγαλύτερες πλατφόρμες (κατάλογος της Επιτροπής). Το κανάλι στρατολόγησης μένει έξω από την αρχιτεκτονική που χτίστηκε ακριβώς για την αντιμετώπιση συντονισμένων βλαβών αυτού του τύπου.

Ο στρατολόγος μιας δολιοφθοράς λειτουργεί σαν να αντιμετωπίζει την ΕΕ ως ενιαίο επιχειρησιακό χώρο, ενώ κάθε νομική αντίδραση ξεκινά σε εθνικό επίπεδο. Η Ευρώπη διαθέτει εργαλεία συντονισμού, αλλά όχι μία αρχή που να αναλαμβάνει εγκαίρως το μοτίβο ως ενιαία απειλή. Η αναγνώριση εξακολουθεί να εξαρτάται από το αν ένας εθνικός αξιωματικός θα συνδέσει τη φωτογραφία ενός σιδηροδρομικού σταθμού, τραβηγμένη από κάποιον που πίστευε ότι βγάζει εύκολα χρήματα, με τη συνομιλία στο Telegram που την παρήγγειλε.