Η Ρωσία στοχεύει τους υποσταθμούς

Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε στις 30 Αυγούστου ότι προετοιμάζει «μαζικά πλήγματα» κατά της ενεργειακής υποδομής της Ουκρανίας, παρουσιάζοντάς τα ως αντίποινα για τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια (Euronews, The Irish Times). Δεν ανέφερε ημερομηνία, στόχους ή οπλικά μέσα. Η απειλή, όμως, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή ρητορική: επί δύο χειμώνες η Μόσχα έχει δείξει ότι μπορεί να χτυπά εκείνα τα σημεία του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος που ούτε η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ούτε τα ανταλλακτικά ούτε η αντιαεροπορική άμυνα μπορούν να αποκαταστήσουν αρκετά γρήγορα.

Πού έμαθε να στοχεύει η Ρωσία

Η βασική μεταβολή σε σχέση με τον προηγούμενο χειμώνα βρίσκεται στην επιλογή στόχων. Σχεδόν 60% των επιβεβαιωμένων ρωσικών πληγμάτων κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Απρίλιο του 2026 έπληξαν μικρότερους υποσταθμούς, έναντι 31% τον προηγούμενο χειμώνα (The Washington Times). Η διαφορά είναι κρίσιμη επειδή η Ουκρανία διαθέτει περίπου 120 μεγάλους υποσταθμούς υψηλής τάσης, οι οποίοι μπορούν να θωρακιστούν και να προστατευθούν μεμονωμένα. Οι μικρότεροι κόμβοι διανομής, αντίθετα, είναι χιλιάδες. Κανένα σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας δεν μπορεί να τους καλύψει όλους.

Η Ρωσία αξιοποιεί την ακριβή γνώση που έχει για το ουκρανικό δίκτυο της σοβιετικής περιόδου, ώστε να αποσυνδέει μονάδες παραγωγής και να επιβραδύνει τις επισκευές (IEA). Το OSW, το πολωνικό ινστιτούτο στρατηγικών μελετών, κατέγραψε ότι η περίοδος θέρμανσης 2025-26 ήταν η πρώτη κατά την οποία η Ρωσία προκάλεσε εκτεταμένες διακοπές στα συστήματα τηλεθέρμανσης, μετατρέποντας τις διακοπές ρεύματος σε αστοχίες στη θέρμανση, στο νερό και στην αποχέτευση (OSW). Η εκστρατεία δεν περιορίζεται πλέον στην ηλεκτροδότηση. Στοχεύει στη λειτουργικότητα των πόλεων.

Η κλιμάκωση κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στις 29 Αυγούστου ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι διέταξε τον τριπλασιασμό των πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς με drones κατά της Ρωσίας, στα 1.000 ημερησίως (The Guardian). Οι ουκρανικές δυνάμεις έπληξαν ρωσικά διυλιστήρια τουλάχιστον 21 φορές τον Αύγουστο, μεταξύ αυτών και την εγκατάσταση Κίρισι κοντά στην Αγία Πετρούπολη (NV). Η ανακοίνωση της Μόσχας λειτουργεί, επομένως, ταυτόχρονα ως απειλή αντιποίνων και ως προσπάθεια πίεσης ενόψει του χειμώνα.

Τρία εργαλεία, όλα με όρια

Η Ευρώπη έχει τρεις βασικούς τρόπους να βοηθήσει την Ουκρανία να αντέξει μια νέα ενεργειακή εκστρατεία. Και στους τρεις, τα όρια έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις ανακοινώσεις.

Το πρώτο εργαλείο είναι οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας. Το ουκρανικό δίκτυο είναι συγχρονισμένο με το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό σύστημα από τον Μάρτιο του 2022, επιτρέποντας ροές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω των συνόρων με τη Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και την Πολωνία. Η ποσότητα που μπορεί πράγματι να αγοράσει και να παραλάβει η Ουκρανία ανέρχεται σε περίπου 2,1 GW (Green Deal Ukraina). Τον Φεβρουάριο του 2026 οι εισαγωγές έφθασαν σε ρεκόρ 1.262,8 GWh, αξιοποιώντας σχεδόν το 90% της διαθέσιμης δυναμικότητας (DiXi Group). Πρόκειται για πραγματική γραμμή στήριξης, αλλά με ανώτατο όριο: οι εισαγωγές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν κατεστραμμένες μονάδες παραγωγής.

Το δεύτερο εργαλείο είναι η αλυσίδα επισκευών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η προηγούμενη στήριξη παρέδωσε περισσότερους από 7.000 μετασχηματιστές, έξι αυτομετασχηματιστές, πάνω από 11.000 γεννήτριες και χιλιάδες ηλεκτρολογικά εξαρτήματα (European Commission, EEAS). Στις 24 Αυγούστου ενέκρινε 6,1 δισ. ευρώ για την ουκρανική αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα (European Commission). Ωστόσο, σε πρόσκληση προς δωρητές τον Ιούνιο αναγνωρίστηκε ότι οι πόροι του Ukraine Energy Support Fund είχαν ήδη δεσμευθεί πλήρως, ενώ οι ακάλυπτες χειμερινές ανάγκες ξεπερνούσαν τα 650 εκατ. ευρώ (energy.ec.europa.eu). Το φυσικό εμπόδιο είναι ακόμη σοβαρότερο: οι μεγάλοι μετασχηματιστές 330-750 kV χρειάζονται 12 έως 18 μήνες για να κατασκευαστούν (DIIS). Τα χρήματα μπορούν να εγκριθούν μέσα σε εβδομάδες. Ο λειτουργικός εξοπλισμός όχι.

Το τρίτο εργαλείο είναι η αντιαεροπορική άμυνα, όπου το κενό είναι μεγαλύτερο. Ο Ζελένσκι δήλωσε στις 8 Αυγούστου ότι υπάρχει συμφωνία με τις ΗΠΑ για μηνιαίες παραδόσεις αναχαιτιστών Patriot, αλλά οι ποσότητες δεν επαρκούν (Euromaidan Press). Ένα σουηδοδανικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας μικρού βεληνεκούς δεν αναμένεται να φθάσει πριν περάσουν ακόμη 12 μήνες (regeringen.se).

Ο αγώνας της αντικατάστασης

Η πιο συγκεκριμένη αντίδραση έρχεται από τις σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες. Η Σουηδία δεσμεύθηκε τον Ιούνιο να διαθέσει σχεδόν 1,5 δισ. σουηδικές κορώνες - περίπου 130 εκατ. ευρώ - για την ενεργειακή τροφοδοσία της Ουκρανίας, με τη βοήθεια να διοχετεύεται σε γεννήτριες, μπαταρίες και έργα πυρηνικής ασφάλειας του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (regeringen.se). Η Λιθουανία παρέδωσε στις 28 Αυγούστου 28,31 τόνους εξοπλισμού δικτύου στο Κίεβο και στο Ζιτόμιρ, μεταξύ άλλων μετασχηματιστές και εξοπλισμό προστασίας από υπερτάσεις (Ukrainska Pravda, Censor.NET). Η Φινλανδία κατέβαλε 40 εκατ. ευρώ στην πρωτοβουλία PURL, τον μηχανισμό του ΝΑΤΟ μέσω του οποίου αγοράζεται αμερικανικής κατασκευής εξοπλισμός αντιαεροπορικής άμυνας για την Ουκρανία (defmin.fi).

Το πλεονέκτημα της Ρωσίας είναι ο χρόνος. Η Ευρώπη μπορεί να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να κατασκευάσει μετασχηματιστές ή να απλώσει την αντιαεροπορική κάλυψη σε χιλιάδες μικρούς στόχους. Αν οι παραδόσεις αναχαιτιστών και εξοπλισμού δικτύου φθάσουν πριν αρχίσουν παρατεταμένα πλήγματα, το πλεονέκτημα αυτό θα περιοριστεί. Οι χρόνοι παραγωγής δείχνουν ότι δύσκολα θα περιοριστεί αρκετά.