Η Ρωσία σημαδεύει το 5% της Λετονίας

Η Λετονία ψηφίζει στις 3 Οκτωβρίου 2026. Δεκατέσσερις συνδυασμοί διεκδικούν έδρες στη Saeima, το κοινοβούλιο της χώρας, ενώ αρκετά κόμματα κινούνται δημοσκοπικά κοντά στο όριο εισόδου του 5% (Saeima, CVK). Σε αυτό το εύθραυστο σκηνικό, η Ρωσία διοχετεύει εχθρικές αφηγήσεις στο μιντιακό περιβάλλον της Βαλτικής. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πίεση, αλλά αν μπορεί να μετρηθεί η ζημιά πριν οι ψηφοφόροι φτάσουν στην κάλπη.

Τα δημόσια στοιχεία δεν δείχνουν παραβίαση εκλογικών συστημάτων ούτε άμεση αλλοίωση αποτελεσμάτων. Δείχνουν κάτι πιο δύσκολο να αποτιμηθεί: μια διαρκή προσπάθεια να διαβρωθεί η εμπιστοσύνη που χρειάζονται οι πολίτες για να αξιολογήσουν τα κόμματα και να πιστέψουν στη διαδικασία. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έχει προωθήσει ισχυρισμούς ότι τα κράτη της Βαλτικής προετοιμάζουν «μαζικές απελάσεις» ρωσόφωνων. Η Λιθουανία, η Λετονία και η Εσθονία απάντησαν με κοινό διπλωματικό διάβημα, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς ως κατασκευασμένους (Lrytas, Labdien.lv). Η Εσθονία κάλεσε χωριστά τον εκπρόσωπο της Ρωσίας για την ίδια εκστρατεία (ERR Estonia).

Στον λετονικό δημόσιο διάλογο, ακόμη και η ίδια η πράξη της ψήφου αντιμετωπίζεται ως ζήτημα ασφάλειας, επειδή η παραπληροφόρηση μπορεί να καλλιεργήσει απάθεια, καχυποψία απέναντι στους θεσμούς και αμφιβολία για τη νομιμότητα της προεκλογικής διαδικασίας (IR). Ο στόχος δεν χρειάζεται να είναι η ανατροπή ενός αποτελέσματος. Αρκεί να αποσυρθεί ή να δυσπιστήσει ένα μικρό τμήμα του εκλογικού σώματος, ώστε οριακές μεταβολές στη συμμετοχή να κρίνουν ποια κόμματα περνούν το κατώφλι της Βουλής.

Άνθρωποι και δίκτυα, όχι μόνο συνθήματα

Το δημόσιο υλικό δείχνει επίσης ότι πίσω από τις αφηγήσεις υπάρχει οργανωμένη δράση. Η λετονική υπηρεσία ασφαλείας, η VDD, ζήτησε από τους εισαγγελείς την άσκηση δίωξης σε βάρος τεσσάρων προσώπων, τα οποία φέρονται να συνέλεγαν πληροφορίες μέσω φιλοκρεμλινικού δικτύου με την ονομασία «Βαλτικοί αντιφασίστες» (VDD Latvia). Στη Λιθουανία, το TV3 μετέδωσε ότι στρατολόγοι προσέφεραν χρήματα για βίντεο κοντά στο στρατιωτικό πεδίο εκπαίδευσης της Pabradė, υλικό που θα μπορούσε αργότερα να χρησιμοποιηθεί για να «αποδείξει» ότι drones εκτοξεύθηκαν προς τη Ρωσία (TV3).

Το μοτίβο είναι συνεκτικό: πρώτα κατασκευάζεται αμφιβολία για τα δικαιώματα των μειονοτήτων και τις στρατιωτικές προθέσεις, έπειτα αφήνονται οι δημοκρατικές κοινωνίες να συγκρουστούν μεταξύ τους υπό την πίεση μιας εκλογικής αναμέτρησης. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της Πολωνίας κατέγραψε παρόμοιες τακτικές σε διαφορετικό σύνορο του ΝΑΤΟ, από εικόνες τεχνητής νοημοσύνης στο TikTok έως αφηγήσεις κατά των αμυντικών δαπανών ενόψει της συνόδου της Άγκυρας (PAP). Πολλές χώρες αναγνωρίζουν την ίδια ρωσική πίεση. Μόνο η Λετονία, όμως, τη δέχεται μέσα σε μια κατακερματισμένη κοινοβουλευτική μάχη, όπου λίγες χιλιάδες ψήφοι μπορούν να κρίνουν την είσοδο ενός κόμματος στο κοινοβούλιο.

Πού λειτουργούν τα εργαλεία και πού όχι

Η Ευρώπη έχει χτίσει από το 2022 και μετά αρκετές γραμμές άμυνας. Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες της ΕΕ, ο νόμος που υποχρεώνει τις μεγάλες πλατφόρμες να αξιολογούν κινδύνους για τις εκλογές και τον δημόσιο διάλογο, δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εποπτικές αρμοδιότητες για τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες αντιμετωπίζουν συστημικές απειλές (DSA). Η ΕΕ απαγόρευσε τη μετάδοση των RT και Sputnik (Council Regulation 2022/350). Το Κέντρο Αριστείας Στρατηγικής Επικοινωνίας του ΝΑΤΟ βρίσκεται στην ίδια τη Ρίγα (NATO StratCom COE).

Αυτά τα εργαλεία αποδίδουν όταν ο στόχος είναι αναγνωρίσιμος. Οι πλατφόρμες μπορούν να πιεστούν μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς μπορούν να απαγορευθούν με κανονισμό του Συμβουλίου. Οι κατάσκοποι μπορούν να διωχθούν, όπως δείχνει η υπόθεση της VDD. Το κενό βρίσκεται στη γκρίζα ζώνη: κρυπτογραφημένα κανάλια, κλωνοποιημένοι ειδησεογραφικοί ιστότοποι, ημι-κλειστές ομάδες στα κοινωνικά δίκτυα και πληρωμένοι μεσάζοντες, των οποίων η σύνδεση με τον εντολέα αποδεικνύεται δύσκολα και ακόμη δυσκολότερα εγκαίρως πριν από τις εκλογές. Η πρώτη νομική αντίδραση σε μια επιχείρηση πληροφόρησης παραμένει στα χέρια των εθνικών αρχών, οι οποίες κινούνται με την ταχύτητα μιας έρευνας, όχι με την ταχύτητα μιας εκστρατείας.

Τι οφείλεται ακόμη στους ψηφοφόρους

Το δημόσιο αρχείο περιλαμβάνει διπλωματικά διαβήματα, προειδοποιήσεις υπηρεσιών ασφαλείας και δημοσιογραφικές αναλύσεις. Δεν περιλαμβάνει, όμως, μια αναλυτική έκθεση πλατφόρμας που να δείχνει ποια δίκτυα προώθησαν τις αφηγήσεις και πόσους ανθρώπους έφτασαν. Δεν δείχνει αν μετακινήθηκαν οι στάσεις των ψηφοφόρων. Οι φωνές που επικαλείται περισσότερο η ρωσική αφήγηση, δηλαδή οι ρωσόφωνοι κάτοικοι της Λετονίας και της Εσθονίας, απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από τη δημόσια συζήτηση για τη δική τους υποτιθέμενη δίωξη.

Η απειλή είναι αξιόπιστη. Η επίσημη ανησυχία είναι πραγματική. Πριν από τις 3 Οκτωβρίου, όμως, τρεις πλευρές οφείλουν στους ψηφοφόρους κάτι πιο συγκεκριμένο. Η VDD μπορεί να δημοσιεύσει στοιχεία για την απειλή χωρίς να θέσει σε κίνδυνο ενεργές υποθέσεις. Οι πλατφόρμες που υπάγονται στον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες μπορούν να δώσουν στοιχεία για την απήχηση και τις αφαιρέσεις περιεχομένου συντονισμένων εκστρατειών που στοχεύουν Λετονούς ψηφοφόρους. Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να πει δημόσια αν εφαρμόζονται τα εργαλεία εκλογικής ακεραιότητας του Κανονισμού. Οι προειδοποιήσεις χωρίς δημόσια τεκμηρίωση κινδυνεύουν να γίνουν αυτό που υποτίθεται ότι πολεμούν: ένας ακόμη λόγος δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς.