Ρωσικό σενάριο προβοκάτσιας με drones

Ο υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας Ρομπέρτας Κάουνας δήλωσε την Τετάρτη ότι οι στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών διαθέτουν ενδείξεις πως η Ρωσία εξετάζει πλήγμα υπό ψευδή σημαία εναντίον κρίσιμων υποδομών στη Βαλτική, χρησιμοποιώντας αιχμαλωτισμένα drones ουκρανικής κατασκευής (LRT, Kyiv Independent). Η προειδοποίηση ήταν προσεκτικά διατυπωμένη: η Λιθουανία «παρακολουθεί τη φάση του σχεδιασμού», χωρίς να υπάρχει απόφαση της Μόσχας για ενέργεια, γνωστή ημερομηνία ή βέβαιη άμεση απειλή (15min, BNS). Η σημασία της έγκειται στο ότι κατονομάζει μια ευαλωτότητα του ΝΑΤΟ: την ανάγκη να αποδειχθεί γρήγορα ποιος εκτόξευσε ένα όπλο, ώστε οι σύμμαχοι να μπορέσουν να αντιδράσουν από κοινού.

Πώς ένα drone που μοιάζει ουκρανικό αγοράζει χρόνο για τη Μόσχα

Ας υποθέσουμε ότι ένα drone πλήττει έναν υποσταθμό ηλεκτρικής ενέργειας στη Βαλτική. Τα πρώτα συνεργεία εντοπίζουν συντρίμμια με ουκρανικά διακριτικά. Τα πρακτορεία μεταδίδουν ότι πρόκειται για «ουκρανικό drone». Μέσα σε λίγες ώρες, το πολιτικό ερώτημα μετατοπίζεται από το «ποιος το εκτόξευσε;» στο «ευθύνεται η Ουκρανία;». Ο στόχος της Μόσχας έχει ήδη επιτευχθεί πριν ακόμη φθάσουν οι ερευνητές στο σημείο.

Ο Κάουνας περιέγραψε τον μηχανισμό. Η εκστρατεία της Ουκρανίας με drones εναντίον ρωσικού εδάφους σημαίνει ότι η Μόσχα έχει αποκτήσει ουκρανικά drones και εξαρτήματα, είτε αφού αναχαιτίστηκαν εν πτήσει είτε αφού ανακτήθηκαν από σημεία συντριβής. Με αυτά τα υλικά, η Ρωσία θα μπορούσε να συναρμολογήσει ένα όπλο που να φαίνεται ουκρανικής προέλευσης (LRT, AeroTime). Ο σκοπός θα ήταν να θολώσει η προέλευση, να αρνηθεί η Μόσχα κάθε εμπλοκή και να υποχρεωθεί το ΝΑΤΟ να αναλώσει χρόνο σε διαμάχη περί απόδοσης ευθύνης, πριν προλάβουν οι σύμμαχοι να συντονιστούν.

Τα πρόσφατα περιστατικά στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δείχνουν πόσο μεγάλο είναι ήδη αυτό το κενό. Ρουμανικά F-16 απογειώθηκαν δύο φορές για drones κοντά στο Δέλτα του Δούναβη, με την ανίχνευση και την αντίδραση να προηγούνται της εξακρίβωσης για το ποιος τα είχε στείλει (Adevărul, RBC Ukraine). Η αξιόπιστη απόδοση ευθύνης απαιτεί ίχνη ραντάρ, ανάλυση συντριμμιών, ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ συμμάχων και ανασύσταση του σημείου εκτόξευσης, όχι απλώς σημάδια πάνω στα υπολείμματα του όπλου (DW). Τα κράτη της πρώτης γραμμής μπορούν να εντοπίσουν και να απογειώσουν μαχητικά. Η τεκμηρίωση της προέλευσης χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο.

Το πρόβλημα της απόδειξης

Η Λιθουανία έχει αναπτύξει στρατιώτες για τη φύλαξη του τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Κλαϊπέντα, της ηλεκτρικής διασύνδεσης LitPol Link και του αντλησιοταμιευτικού σταθμού Κρουόνις (tv3.lt). Το υπουργείο Εξωτερικών της έχει ζητήσει από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ να ενισχύσουν την επιτήρηση, τα συστήματα αντιμετώπισης drones και την ανθεκτικότητα των υποδομών σε όλη την ανατολική πτέρυγα (Delfi). Οι κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2026, βάσει της Οδηγίας για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων, δηλαδή του ευρωπαϊκού νόμου που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να προστατεύουν βασικές υποδομές, καλύπτουν πλέον τις επιθέσεις με drones και τις υβριδικές απειλές (European Commission). Το δίκαιο της ΕΕ μπορεί να πιέσει τα κράτη να θωρακίσουν στόχους. Δεν μπορεί όμως να τους πει ποιος επιτέθηκε.

Εκεί αρχίζει το πραγματικό θεσμικό πρόβλημα. Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, η ρήτρα συλλογικής άμυνας που έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, απαιτεί πολιτική συμφωνία μεταξύ των συμμάχων (NATO). Οι κυρώσεις της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική απαιτούν ομοφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι μία χώρα αρκεί για να μπλοκάρει την απόφαση (Council of the EU). Και οι δύο μηχανισμοί χρειάζονται πειστική απόδειξη πριν οι κυβερνήσεις δείξουν τη Ρωσία. Ένα πλήγμα υπό ψευδή σημαία λειτουργεί ακριβώς επειδή καθυστερεί αυτή την απόδειξη αρκετά ώστε να δοκιμαστεί η πολιτική συνοχή.

Η φινλανδική κάλυψη έκανε έναν εύγλωττο παραλληλισμό με τους «πυροβολισμούς της Mainila», τη σοβιετική προβοκάτσια στα σύνορα το 1939, η οποία πέτυχε όχι επειδή ήταν πειστική, αλλά επειδή εγκατέστησε μια ψευδή αφήγηση ταχύτερα από όσο μπορούσε να διαδοθεί η αλήθεια (Yle). Στην απόδοση ευθύνης, η ταχύτητα συχνά μετρά περισσότερο από την ποιότητα των αποδείξεων.

Στα δύο σλοβακικά μέσα που κάλυψαν τη λιθουανική προειδοποίηση, η αμφιβολία που θα ήθελε να σπείρει η Μόσχα δεν εμφανίστηκε. Και τα δύο αντιμετώπισαν τις πληροφορίες ως ρωσική απειλή, όχι ως αφορμή για να τεθεί υπό αμφισβήτηση η Ουκρανία (Aktuality.sk, Denník N). Αυτή η συναίνεση υπάρχει σήμερα. Το αν θα αντέξει τις πρώτες συγκεχυμένες ώρες μετά από ένα πλήγμα, όταν τα συντρίμμια θα φαίνονται ουκρανικά και τα κοινωνικά δίκτυα θα κινούνται ταχύτερα από τις ομάδες πραγματογνωμόνων, είναι το ερώτημα που η Λιθουανία υποχρεώνει το ΝΑΤΟ να αντιμετωπίσει.

Το ΝΑΤΟ διαθέτει στρατιώτες, μαχητικά και σχέδια υποδομών στην ανατολική πτέρυγα. Με βάση όσα είναι δημόσια γνωστά, η εκτεθειμένη του αδυναμία βρίσκεται στις ώρες που μεσολαβούν ανάμεσα στα συντρίμμια, την απόδειξη και την πολιτική συμφωνία. Η Λιθουανία κατονόμασε το κενό. Κανένας σύμμαχος δεν έχει ακόμη προτείνει πρωτόκολλο για να το κλείσει.