Τα ουκρανικά πλήγματα στεγνώνουν τη ρωσική βενζίνη

Τα ουκρανικά χτυπήματα σε διυλιστήρια και διαδρομές μεταφοράς έχουν δημιουργήσει μια ασυνήθιστη διάκριση μέσα στη ρωσική ενεργειακή οικονομία: το αργό πετρέλαιο εξακολουθεί να ρέει, αλλά το καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί δεν φτάνει επαρκώς σε πρατήρια, αγροτικές εκμεταλλεύσεις και μονάδες στο μέτωπο. Η Μόσχα έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές καυσίμων, έχει ανοίξει τα έκτακτα αποθέματα και έχει παραδεχθεί δημόσια ότι υπάρχει έλλειψη. Η τρίτη μεγαλύτερη παραγωγός αργού πετρελαίου στον κόσμο κάνει δελτίο στη βενζίνη.

Το αργό δεν είναι καύσιμο

Το πετρέλαιο στο υπέδαφος δεν έχει πρακτική αξία αν δεν περάσει από διυλιστήριο, ώστε να μετατραπεί σε βενζίνη, ντίζελ ή αεροπορικό καύσιμο, και αν στη συνέχεια δεν μεταφερθεί με φορτηγά ή αγωγούς εκεί όπου χρειάζεται. Η Ρωσία διέθετε αυτή την ικανότητα, αλλά το περιθώριο ασφαλείας ήταν μικρότερο απ’ όσο έδειχναν οι συνολικοί αριθμοί. Πριν από τα πλήγματα, η χώρα παρήγε περίπου 41 εκατ. τόνους βενζίνης τον χρόνο, έναντι εγχώριας ζήτησης περίπου 36 εκατ. τόνων (Meduza). Υπήρχε απόθεμα, αλλά όχι μεγάλο.

Τα ουκρανικά πλήγματα με drones και πυραύλους το εξάντλησαν. Τον Ιούνιο, η διυλιστική επεξεργασία, δηλαδή ο όγκος αργού που τα εργοστάσια μετατρέπουν πράγματι σε καύσιμα, μειώθηκε κατά 25% σε ετήσια βάση, στα 3,95 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ενώ η παραγωγή βενζίνης υποχώρησε κατά 17% (AP). Το Reuters, επικαλούμενο πηγές της αγοράς, μετέδωσε ότι η παραγωγή βενζίνης καλύπτει πλέον περίπου το 65% της εποχικής ζήτησης. Πρόκειται για εκτίμηση, όμως η αντίδραση της ίδιας της Μόσχας επιβεβαιώνει την κατεύθυνση: η κυβέρνηση απαγόρευσε τις εξαγωγές καυσίμων, αποδέσμευσε στρατηγικά αποθέματα, άλλαξε το πρόγραμμα συντήρησης των διυλιστηρίων και επέτρεψε την παραγωγή καυσίμων χαμηλότερης ποιότητας (The Star/Xinhua, TASS).

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλεξάντρ Νόβακ απέδωσε αρχικά την πίεση σε «έκτακτες επισκευές». Στη συνέχεια αναγνώρισε: «Πρέπει να παραδεχθούμε ότι υπάρχουν προβλήματα και έλλειψη λόγω των πληγμάτων». Πρόσθεσε επίσης ότι οι αγορές πανικού αύξησαν τη ζήτηση κατά 20-30%, επιβαρύνοντας τη φυσική έλλειψη με αποθησαύριση καυσίμων (TASS). Όταν μια κυβέρνηση απαγορεύει τις εξαγωγές καυσίμων, αποδέχεται απώλεια συναλλάγματος για να αποτρέψει κατάρρευση της εγχώριας τροφοδοσίας.

Ποιος παίρνει καύσιμα και ποιος όχι

Η έλλειψη δεν χτυπά όλους το ίδιο. Οι χονδρικές τιμές καυσίμων, δηλαδή οι τιμές μεγάλων ποσοτήτων που πληρώνουν οι έμποροι και τα ανεξάρτητα πρατήρια, πιέζονται πριν προσαρμοστούν πλήρως οι λιανικές τιμές στην αντλία. Τα ανεξάρτητα πρατήρια, που αγοράζουν από την ανοιχτή αγορά, πιέζονται πρώτα. Οι καθετοποιημένες πετρελαϊκές εταιρείες, όπως η Rosneft και η Lukoil, μπορούν να κατευθύνουν την προσφορά προς τα δικά τους δίκτυα λιανικής (Meduza). Οι αγρότες, οι μεταφορείς και οι απομακρυσμένες περιοχές που εξαρτώνται από το ντίζελ βρίσκονται στην πιο δύσκολη θέση.

Για την πολεμική προσπάθεια, το ντίζελ έχει μεγαλύτερη σημασία από τη βενζίνη. Κινεί στρατιωτικά φορτηγά, βαριά μηχανήματα, σιδηροδρομική εφοδιαστική και την αγροτική παραγωγή που τροφοδοτεί τόσο τον στρατό όσο και τον προϋπολογισμό. Η Ρωσία εξάγει συνήθως το πλεόνασμα ντίζελ, εξασφαλίζοντας έσοδα και δημοσιονομική ευελιξία. Όταν μειώνεται η διυλιστική επεξεργασία, το κράτος πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο μέτωπο, τις καλλιέργειες και τους ιδιώτες οδηγούς (Business Insider Polska, RMF24). Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ακόμη αν ο ρωσικός στρατός αντιμετωπίζει περιορισμούς καυσίμων ή αν προστατεύεται, αφήνοντας τους πολίτες να απορροφήσουν την έλλειψη.

Τι παρακολουθεί η Ευρώπη

Για τις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η εικόνα λειτουργεί ως επιβεβαίωση ότι η πίεση στο κατάντη τμήμα της ρωσικής ενεργειακής οικονομίας αποδίδει. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία βρίσκονται πιο κοντά στον κίνδυνο, καθώς συνδέονται με το ρωσικό αργό μέσω του αγωγού Ντρούζμπα. Ωστόσο, Ούγγροι αναλυτές προειδοποιούν ότι η εξίσωση «ουκρανικό πλήγμα ίσον ακριβότερη βενζίνη στην Ουγγαρία» είναι υπερβολικά απλή. Οι λιανικές τιμές καυσίμων εξαρτώνται από τις διεθνείς τιμές αναφοράς του αργού, τις ισοτιμίες, τους φόρους και τα περιθώρια διύλισης, όχι από μία μόνο διαταραχή στην προσφορά (Portfolio, Telex).

Η ελληνική έκθεση δεν αφορά την τιμή στην αντλία, αλλά τη ναυτιλία. Ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες εισέπραξαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου τα τελευταία τρία χρόνια και μετέφεραν περίπου το 15% των ρωσικών θαλάσσιων εξαγωγών αργού τον Μάιο (euro2day.gr). Η δραστηριότητα αυτή αναπτύχθηκε γύρω από το πλαφόν τιμής της G7, τον κανόνα που επιτρέπει σε δυτικές ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες να εξυπηρετούν ρωσικό πετρέλαιο μόνο εφόσον πωλείται κάτω από συγκεκριμένο όριο. Αν τα πλήγματα κάνουν επικίνδυνες τις διαδρομές των δεξαμενόπλοιων και αλλάξουν τις εμπορικές ροές, οι Έλληνες operators θα βρεθούν απέναντι σε υψηλότερους ναύλους σε ορισμένα ταξίδια και μεγαλύτερο κίνδυνο συμμόρφωσης σε άλλα.

Η Ουκρανία υποστήριξε ότι έπληξε έως και 21 ρωσικά δεξαμενόπλοια στην Αζοφική Θάλασσα. Ρώσοι αξιωματούχοι αναγνώρισαν τέσσερα, ενώ τα δημοσιεύματα κινούνταν μεταξύ οκτώ και 21 (AP, newsit.gr). Ο ακριβής αριθμός έχει μικρότερη σημασία από το μοτίβο. Η Ρωσία δεν στερείται αργού πετρελαίου. Στερείται της διυλιστικής ικανότητας και των ασφαλών συνδέσεων μεταφοράς που μετατρέπουν το αργό σε κάτι που μπορεί να κάψει ένα άρμα ή ένα τρακτέρ. Αυτό διορθώνεται δυσκολότερα και πιο αργά από ένα συνηθισμένο σοκ τιμών, ενώ κάθε μήνας πληγμάτων μεγαλώνει την ουρά των επισκευών.