Ρωσικά πλοία πίσω από drones

Στα τέλη του περασμένου έτους, άγνωστα drones εμφανίστηκαν πάνω από τρεις αεροπορικές βάσεις στην Ολλανδία και το Βέλγιο: τη Volkel, το Eindhoven και την Kleine-Brogel. Και οι τρεις φιλοξενούν αμερικανικές πυρηνικές κεφαλές στο πλαίσιο του προγράμματος πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ, βάσει του οποίου συμμαχικές χώρες αποθηκεύουν αμερικανικά όπλα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο με έγκριση των ΗΠΑ. Πρόκειται, επομένως, για ορισμένες από τις πιο ευαίσθητες στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Δυτική Ευρώπη. Νέα αξιολόγηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS) εντάσσει τις πτήσεις αυτές σε ένα ευρύτερο μοτίβο: 144 αναφερόμενα περιστατικά drones σε 13 ευρωπαϊκές χώρες από τον Αύγουστο του 2024 έως τον Φεβρουάριο του 2026, τα οποία το IISS θεωρεί πολύ πιθανό να αποτελούν μέρος εκστρατείας κατευθυνόμενης από το Κρεμλίνο (IISS, New York Times).

Το μοτίβο είναι πειστικό. Η απόδειξη, όμως, δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Σκιώδης στόλος, διπλή χρήση

Το IISS στρέφει την προσοχή στον ρωσικό «σκιώδη στόλο»: τα δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία που, με αδιαφανή ιδιοκτησιακά σχήματα και σημαίες ευκαιρίας, μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις κυρώσεις της ΕΕ. Η ίδια αδιαφάνεια που κρύβει φορτία πετρελαίου μπορεί να καταστήσει τα πλοία αυτά χρήσιμα και για επιχειρήσεις με δυνατότητα άρνησης ευθύνης. Το IISS κατονομάζει δύο πλοία, τα Hav Dolphin και Seasons 1, συνδέοντάς τα με επεισόδια drones κοντά σε βρετανικές και γερμανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις (BBC, Spiegel). Οι εμφανίσεις στην Ολλανδία και το Βέλγιο φέρεται να συνέπεσαν με ρωσικά συνδεόμενα πλοία που «σκοτείνιασαν» στη Βόρεια Θάλασσα, κλείνοντας τους αναμεταδότες εντοπισμού τους (Guardian).

Η γερμανική ομοσπονδιακή αστυνομία και οι βελγικές δυνάμεις ερεύνησαν το Hav Dolphin, χωρίς να εντοπίσουν κάτι καταληκτικό (t-online). Καμία κυβέρνηση δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα ίχνη ραντάρ, υποκλοπές ραδιοσυχνοτήτων ή τμήματα drone που να συνδέουν συγκεκριμένο αεροσκάφος με συγκεκριμένο πλοίο. Το IISS έχει παρουσιάσει μια αξιολόγηση τύπου υπηρεσιών πληροφοριών, όχι έναν πλήρη φάκελο τεχνικής τεκμηρίωσης.

Το δύσκολο σημείο είναι η θέση του πλοίου

Το αν η Ευρώπη μπορεί να δράσει εξαρτάται από τη γεωγραφία, μετρημένη σε ναυτικά μίλια. Μέσα στα χωρικά ύδατα, περίπου 22 χιλιόμετρα από την ακτή, ένα κράτος ασκεί πλήρη κυριαρχία. Αν ένα πλοίο εκτοξεύει drones εκεί, χάνει το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης, δηλαδή την αρχή του διεθνούς δικαίου που επιτρέπει σε ξένα σκάφη να περνούν ειρηνικά χωρίς παρεμπόδιση, και μπορεί να ακινητοποιηθεί (UNCLOS).

Πέρα από αυτή τη γραμμή, στην αποκλειστική οικονομική ζώνη ή στην ανοικτή θάλασσα, οι κανόνες αντιστρέφονται. Το πλοίο υπάγεται στο κράτος της σημαίας που φέρει. Ένα εμπορικό σκάφος που βρίσκεται λίγο έξω από τα χωρικά ύδατα είναι εξαιρετικά δύσκολο να νηολογηθεί ή να ελεγχθεί μόνο βάσει υποψιών, ακόμη κι αν οι υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι μετέφερε drones λίγα λεπτά νωρίτερα. Η Ευρώπη μπορεί να υποπτεύεται το πλοίο, αλλά η υποψία δεν δίνει από μόνη της καθαρή αστυνομική εξουσία επιβίβασης.

Τα ισχυρότερα εργαλεία της ΕΕ λειτουργούν στα σημεία πρόσβασης, όχι στη θάλασσα. Το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου οι υπουργοί των κρατών-μελών λαμβάνουν δεσμευτικές αποφάσεις, έχει επιβάλει κυρώσεις σε εκατοντάδες πλοία του σκιώδους στόλου μέσω του 16ου και του 17ου πακέτου κυρώσεων, στερώντας τους πρόσβαση σε λιμάνια και ναυτιλιακές υπηρεσίες (Council 16th, Council 17th). Το ΝΑΤΟ μοιράζεται πληροφορίες και συντονίζει την αποτροπή, αλλά δηλώνει ότι η κύρια ευθύνη για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών ανήκει στο κράτος που στοχοποιείται (NATO). Ένα drone πάνω από ολλανδική αεροπορική βάση είναι, πρώτα απ’ όλα, ολλανδικό πρόβλημα.

Έτοιμοι, κατακερματισμένοι ή στα τυφλά

Η εθνική ετοιμότητα διαφέρει έντονα από χώρα σε χώρα. Η Φινλανδία βρίσκεται πιο κοντά σε λειτουργικό μοντέλο. Η Συνοριοφυλακή της, η οποία λειτουργεί και ως αμυντικός βραχίονας, λαμβάνει 44 εκατ. ευρώ για συστήματα αντιμετώπισης drones κατά μήκος των ανατολικών συνόρων και των ακτών, μεταξύ των οποίων παρεμβολείς και drones αναχαίτισης (Yle). Η Φινλανδία ηγείται επίσης επιχείρησης θαλάσσιας επιτήρησης στη Βαλτική, με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και δορυφορική παρακολούθηση (Rajavartiolaitos).

Η Γερμανία κινείται μέσα σε κατακερματισμένο θεσμικό πλαίσιο. Η ασφάλεια των πολιτικών υποδομών ανήκει στα κρατίδια. Η ακτοφυλακή αποτελεί δομή συντονισμού, όχι ενιαία υπηρεσία. Οι συνταγματικοί περιορισμοί στην εσωτερική ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων σημαίνουν ότι η Bundeswehr μπορεί να παρακολουθήσει ένα drone, αλλά δεν μπορεί εύκολα να το καταρρίψει εκτός στενά ορισμένων περιστάσεων (Art. 87a GG).

Η Δανία προσφέρει διαφορετική προειδοποίηση. Μετά τις αναφορές για drones κοντά στο αεροδρόμιο της Κοπεγχάγης, η αστυνομία εξέτασε ραντάρ, κάμερες ασφαλείας και μαρτυρίες, χωρίς να μπορέσει να επιβεβαιώσει ότι υπήρχαν πράγματι drones. Η πολιτική ρητορική είχε κινηθεί πολύ ταχύτερα από τα στοιχεία που τη στήριζαν (Berlingske, Ground News).

Η Ευρώπη συχνά μπορεί να δει το μοτίβο. Δεν μπορεί ακόμη να το σταματήσει αξιόπιστα. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν μπορεί ακόμη να αποδείξει ότι το μοτίβο είναι πραγματικό.