Τα πλήγματα ανεβάζουν την ασφάλιση της Odesa

Στις 20 Ιουλίου, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν το Golden Leo ενώ μετέφερε καλαμπόκι από την Οδησσό. Σκοτώθηκαν εννέα μέλη του πληρώματος και ένας Ουκρανός πλοηγός (BBC). Το φορτηγό πλοίο, με σημαία Γουινέας-Μπισάου, δεν ήταν στρατιωτικός στόχος. Κινούνταν στον θαλάσσιο διάδρομο που δημιούργησε η Ουκρανία μετά την κατάρρευση της συμφωνίας για τα σιτηρά, η οποία είχε συναφθεί με μεσολάβηση του ΟΗΕ.

Το πλήγμα ήταν το πιο αιματηρό σε μια εκστρατεία ενός μήνα κατά της εμπορικής ναυτιλίας. Η επίδρασή της είναι αυτή που δεν έχει πετύχει καμία επισήμως κηρυγμένη αποκλειστική ζώνη: απομακρύνει ασφαλιστές και πληρώματα από τη βασική εξαγωγική αρτηρία της Ουκρανίας.

Η δυνατότητα εξαγωγής σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας έχει μειωθεί περίπου κατά το ένα τρίτο (RBC Ukraine, MarketScreener Italy). Ο διάδρομος δεν έχει κλείσει. Όμως η εμπορική λογική που τον κρατούσε σε λειτουργία αρχίζει να διαλύεται.

Ένα λιμάνι μπορεί να είναι νομικά ανοικτό και εμπορικά νεκρό

Ο κρίσιμος παράγοντας είναι η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου: το πρόσθετο ασφάλιστρο που πληρώνει ένας πλοιοκτήτης για να στείλει πλοίο σε ζώνη σύγκρουσης. Πριν από την πρόσφατη κλιμάκωση, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου στη Μαύρη Θάλασσα κινούνταν γύρω στο 0,2-0,3 τοις εκατό της αξίας του σκάφους. Κλαδικό σημείωμα τα τοποθετεί πλέον περίπου στο 3,5 τοις εκατό (Brandenburg Marine). Σε τέτοια επίπεδα, πολλά ταξίδια παύουν να βγαίνουν οικονομικά.

Η αλλαγή συμπεριφοράς φαίνεται ήδη. Το Lloyd's List ανέφερε ότι πλοιοκτήτες αποσύρονται από τα ουκρανικά λιμάνια (Lloyd's List). Ολλανδικές αναφορές της αγοράς επιβεβαίωσαν ακυρώσεις και επαναδιαπραγματεύσεις ναυλώσεων, ενώ ορισμένοι ασφαλιστές φέρονται να ανέστειλαν προσωρινά την έκδοση νέων συμβολαίων πολεμικού κινδύνου (MarketScreener Netherlands). Η Ρωσία έχει μεταφέρει, στην πράξη, την απόφαση για την ουκρανική εξαγωγική οδό από τα ναυτικά και τις κυβερνήσεις στους ασφαλιστές, στους πλοιοκτήτες και στα πληρώματα.

Ποιος απορροφά το κόστος

Το πλήγμα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην Ευρώπη. Η Ελλάδα, ως η μεγαλύτερη εμπορική ναυτιλιακή δύναμη της ΕΕ, έχει άμεση έκθεση. Το ελληνικών συμφερόντων Yasa Polaris χτυπήθηκε στις 7 Ιουλίου κοντά στον τερματικό σταθμό της Caspian Pipeline Consortium στη Μαύρη Θάλασσα (Maritime Executive). Οι ελληνόκτητοι στόλοι μεταφέρουν σημαντικό μέρος του εμπορίου της περιοχής. Οι αποφάσεις τους για το αν θα συνεχίσουν να πιάνουν ουκρανικά λιμάνια επηρεάζουν ευθέως την αντοχή του διαδρόμου.

Η Ρουμανία διαθέτει τις προφανείς εναλλακτικές: το λιμάνι της Κωνστάντζας και το σύστημα του Δούναβη. Αν η Οδησσός γίνει υπερβολικά ακριβή, τα φορτία θα αναζητήσουν διέξοδο μέσω ρουμανικών υποδομών. Όμως η Ρουμανία δεν μπορεί να απορροφήσει απεριόριστη κίνηση. Η στάθμη του Δούναβη έπεσε πρόσφατα στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 22 ετών, με πλοία να μένουν αποκλεισμένα για ημέρες (Digi24). Το Βουκουρέστι κερδίζει έσοδα από τη διαμετακόμιση, αλλά φορτώνεται και κινδύνους ασφαλείας μαζί με πίεση στις υποδομές.

Για την Πολωνία, η έκθεση είναι πρωτίστως πολιτική. Πολωνικές πηγές προειδοποιούν για επανάληψη του 2022, όταν ουκρανικά σιτηρά που διοχετεύθηκαν χερσαία στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης πίεσαν απότομα τις τοπικές τιμές (Onet). Η επίδραση, πάντως, δεν είναι μονοσήμαντη: υψηλότερα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στο σιτάρι μπορούν να ευνοήσουν ορισμένους Πολωνούς παραγωγούς, την ώρα που αυξάνουν το κόστος ζωοτροφών για την κτηνοτροφία (Agroprofil).

Αυτό που δεν ελέγχει κανείς στην Ευρώπη

Η αλυσίδα εξουσίας στη Μαύρη Θάλασσα είναι σύντομη και δυσάρεστα καθαρή. Η Τουρκία ελέγχει την πρόσβαση πολεμικών πλοίων βάσει της Σύμβασης του Μοντρέ, της συνθήκης του 1936 που ρυθμίζει τη διέλευση από τα Τουρκικά Στενά και περιορίζει τη δυνατότητα μεγάλης ναυτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα (DW). Η ΕΕ δεν διαθέτει αποστολή συνοδείας εμπορικών πλοίων προς την Οδησσό. Οι ευρωπαϊκές δομές ναυτικής ασφάλειας που έχουν προταθεί για την περιοχή εστιάζουν στην επιτήρηση και στην αντιμετώπιση ναρκών, όχι στην προστασία εμπορικών διαδρομών (CEPA). Οι Βρυξέλλες μπορούν να σφίξουν την εφαρμογή των κυρώσεων και τους ελέγχους στα λιμάνια. Δεν μπορούν να κάνουν ασφαλές ένα ταξίδι προς την Οδησσό.

Έτσι, η διαδρομή εξαρτάται από ιδιωτικές αποφάσεις: πλοιοκτήτη, ασφαλιστή, ναυλωτή, τράπεζας, πληρώματος. Η Ρωσία δεν χρειάζεται να βυθίσει κάθε πλοίο. Αρκεί να σπρώξει αρκετούς από αυτούς τους παράγοντες πέρα από το όριο κινδύνου που είναι διατεθειμένοι να δεχθούν. Με τα ασφάλιστρα να έχουν πολλαπλασιαστεί πάνω από δέκα φορές και ναυτικούς να σκοτώνονται σε δρομολόγια σιτηρών, ο διάδρομος εξαρτάται πλέον λιγότερο από το αν είναι τυπικά ανοικτός και περισσότερο από το αν οι ιδιώτες εξακολουθούν να τιμολογούν την Οδησσό ως ταξίδι που αξίζει να γίνει.