Ο Rutte ζητά άμυνα στο 5% του GDP

Ο Μαρκ Ρούτε πήγε στη σύνοδο της Άγκυρας με ένα σαφές αίτημα προς τους Ευρωπαίους συμμάχους: όχι μόνο περισσότερα χρήματα για την άμυνα, αλλά και πειστική εξήγηση για το τι αγοράζουν αυτά τα χρήματα. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ ζητά από τις κυβερνήσεις να παρουσιάσουν «σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα» εθνικά σχέδια ώστε οι δαπάνες για άμυνα και ασφάλεια να φθάσουν το 5% του ΑΕΠ έως το 2035 (AP, NATO).

Ο στόχος χωρίζεται σε δύο μέρη: 3,5% για τους καθαρά στρατιωτικούς προϋπολογισμούς και 1,5% για την ανθεκτικότητα, δηλαδή δρόμους, γέφυρες, κυβερνοασφάλεια και ενεργειακές υποδομές που στηρίζουν την άμυνα. Το ΝΑΤΟ δεν ζητά πλέον από τις κυβερνήσεις να αποδεχθούν απλώς έναν αριθμό. Ζητά να αποδείξουν ότι ο αριθμός αυτός μετατρέπεται σε άρματα, πυρομαχικά και δυνάμεις που μπορούν πράγματι να αναπτυχθούν. Πολλές χώρες δεν μπορούν ακόμη να δείξουν αυτή τη διαδρομή.

Η Ισπανία Το Λέει Ανοιχτά

Η Ισπανία έκανε ορατό ένα πρόβλημα που αρκετές κυβερνήσεις προτιμούν να κρατούν χαμηλά. Ο Πέδρο Σάντσεθ υπερασπίστηκε τη θέση της Μαδρίτης για αμυντικές δαπάνες περίπου στο 2,1 τοις εκατό του ΑΕΠ, αρνούμενος να δεσμευθεί στον στόχο του 5% (El Mundo). Ο υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες είχε ήδη υποστηρίξει από τον Μάιο ότι η Ισπανία εκπληρώνει τις δεσμεύσεις της χωρίς να χρειάζεται να ευθυγραμμιστεί με τον κεντρικό αριθμητικό στόχο (Infobae). Έτσι η Μαδρίτη έγινε ο πιο εμφανής διαφωνών της συνόδου. Στην πράξη, όμως, κάνει ανοιχτά αυτό που άλλες πρωτεύουσες επιχειρούν μέσω πιο μακρών χρονοδιαγραμμάτων ή πιο ελαστικής λογιστικής.

Η σύγκρουση δείχνει και το θεσμικό όριο του ΝΑΤΟ. Οι στόχοι ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πολιτικές δεσμεύσεις συνόδων κορυφής, όχι υποχρεώσεις συνθήκης. Δεν υπάρχει αυτόματη κύρωση για μια κυβέρνηση που καταθέτει αδύναμο σχέδιο (Defence Priorities, Reuters/The Star). Η απαίτηση του Ρούτε έχει πολιτικό βάρος, αλλά νομικά είναι σαφώς πιο ήπια από έναν δημοσιονομικό κανόνα της ΕΕ.

Η Γερμανία Επιχειρεί Να Δείξει Το Υπόδειγμα

Η Γερμανία προσφέρει το πιο κοντινό παράδειγμα αξιόπιστου σχεδίου. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους έχουν συνδέσει τον στόχο του 3,5% με μεταρρύθμιση των προμηθειών και με νέο νόμο που επιταχύνει τις μεταφορικές υποδομές στρατιωτικής σημασίας, με στόχο την πλήρη ετοιμότητα έως το 2029 (BMVg). Το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027 ανεβάζει τις αμυντικές δαπάνες στα 109,7 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβάνοντας και 4 δισ. ευρώ για επενδύσεις στις μεταφορές (Morgenpost). Ο Ρούτε στήριξε αυτή την πορεία, λέγοντας ότι το Βερολίνο βρίσκεται «στον σωστό δρόμο» (NATO).

Τα αδύναμα σημεία, ωστόσο, είναι υπαρκτά. Μέρος της γερμανικής αύξησης ως ποσοστού του ΑΕΠ προέρχεται από κονδύλια υποδομών και όχι από άμεσες παραγγελίες οπλικών συστημάτων (taz). Ο Πιστόριους έχει αναγνωρίσει ότι η Γερμανία θα συνεχίσει να αγοράζει αμερικανικά όπλα, ακόμη και ενώ προσπαθεί να μειώσει την εξάρτησή της από συγκεκριμένους προμηθευτές. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία δεν διαθέτει αρκετές γραμμές παραγωγής για να απορροφήσει δαπάνες με τέτοιο ρυθμό: τα πυρομαχικά, τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και τα τεθωρακισμένα έχουν ήδη πολυετείς καθυστερήσεις στις παραδόσεις.

Η Λογιστική Διέξοδος

Το καλάθι του 1,5% για την ανθεκτικότητα είναι το σημείο όπου η λογοδοσία γίνεται πιο αδύναμη. Οι δρόμοι και τα ενεργειακά δίκτυα μπορούν πράγματι να υπηρετούν αμυντικές ανάγκες. Μπορούν όμως και να λειτουργήσουν ως αναβαπτισμένες δημόσιες δαπάνες, αν το ΝΑΤΟ δεν ελέγχει τι ακριβώς παραδίδουν αυτά τα κονδύλια (CEPA, ProtoThema).

Η Ιταλία δείχνει την πίεση που δημιουργεί η δημοσιονομική πραγματικότητα. Το σχέδιο της Ρώμης για το 2025 διατηρεί τον καθαρό δανεισμό στο 2,8 τοις εκατό του ΑΕΠ (MEF), ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποίησε ότι το μερίδιο της Ιταλίας στα δάνεια του SAFE, του εργαλείου της ΕΕ ύψους 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες, θα μπορούσε να ανακατανεμηθεί αν η Ρώμη καθυστερήσει (Adnkronos). Η Γαλλία πρόσθεσε 36 δισ. ευρώ στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα στρατιωτικών δαπανών για την περίοδο 2024-2030, αλλά Γάλλοι γερουσιαστές περιέγραψαν την αύξηση ως διόρθωση ενός προηγούμενου νόμου που ήταν υποχρηματοδοτημένος (Ouest-France, Sénat). Περισσότερο αποκατάσταση κενού παρά άλμα.

Η Πολωνία αντιστρέφει το επιχείρημα, μετατρέποντας τη δαπάνη σε διαπραγματευτικό βάρος. Με αμυντικές δαπάνες περίπου στο 4,5% του ΑΕΠ, η Βαρσοβία ξοδεύει αναλογικά περισσότερο ακόμη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες και χρησιμοποιεί αυτό το στοιχείο απέναντι στους πιο αργούς συμμάχους (Standard, CNBC). Σύμφωνα όμως με τον στρατηγό Γιαροσλάβ Γκροματζίνσκι, περίπου το 60% των πολωνικών αγορών χρηματοδοτείται με πίστωση, ενώ το Ταμείο Στήριξης των Ενόπλων Δυνάμεων δεν αξιοποιεί πλήρως τη δυνατότητά του (Defence24). Η υψηλή δαπάνη δίνει μοχλό πίεσης. Δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε διαθέσιμη στρατιωτική ισχύ.

Η Άγκυρα αφήνει πίσω της ένα πιο δύσκολο τεστ: ποιες κυβερνήσεις θα δημοσιεύσουν μια κοστολογημένη, νομοθετημένη και ελέγξιμη διαδρομή από τη γραμμή του προϋπολογισμού έως τη μονάδα που μπορεί να αναπτυχθεί στο πεδίο. Το ΝΑΤΟ έχει μετατρέψει τις αμυντικές δαπάνες σε μάχη λογοδοσίας χωρίς να έχει χτίσει αντίστοιχο σύστημα λογοδοσίας. Τα εργαλεία του Ρούτε είναι η δημόσια πίεση, οι συγκριτικοί πίνακες και η έκθεση στις συνόδους κορυφής. Κανένας θεσμός, ούτε στο ΝΑΤΟ ούτε στην ΕΕ, δεν μπορεί να υποχρεώσει ένα κράτος-μέλος να υλοποιήσει τη δέσμευσή του. Αυτό το κενό ανάμεσα στην υπόσχεση και την παράδοση παραμένει η κεντρική ευπάθεια της Συμμαχίας.