Ο Ρούτε πουλά στον Τραμπ το 5%

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε πέρασε τρεις ημέρες στην Ουάσιγκτον αυτή την εβδομάδα, προσπαθώντας να αποτρέψει το ενδεχόμενο να μετατρέψει ο Ντόναλντ Τραμπ τη σύνοδο της Άγκυρας τον επόμενο μήνα σε δημόσια δίκη της ευρωπαϊκής «τζαμπατζίδικης» ασφάλειας. Συναντήθηκε με τον Τραμπ, ανώτερους αξιωματούχους και μέλη του Κογκρέσου (ΝΑΤΟ). Το μήνυμά του ήταν απλό: οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αυξάνονται και οι σύμμαχοι έχουν ακούσει την αμερικανική διαμαρτυρία (Euronews, KSAT). Το πρόβλημα είναι ότι η νέα δέσμευση του ΝΑΤΟ για τις δαπάνες είναι πολιτικά χρήσιμη, επειδή δίνει στον Τραμπ έναν καθαρό αριθμό, αλλά επιχειρησιακά εύθραυστη, επειδή οι σύμμαχοι δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει τι μετράει, ποιος καλύπτει τα κενά δυνατοτήτων και πώς θα ελεγχθεί η υλοποίηση.

Ένας στόχος που ευνοεί τη δημιουργική λογιστική

Η δέσμευση που προσπαθεί να πουλήσει ο Ρούτε είναι αυτή που υπέγραψαν οι σύμμαχοι στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Χάγη: να φθάσουν έως το 2035 στο 5% του ΑΕΠ για άμυνα και δαπάνες συναφείς με την άμυνα. Ο στόχος σπάει σε 3,5% για τις βασικές στρατιωτικές ανάγκες και 1,5% για ένα ευρύτερο καλάθι που περιλαμβάνει υποδομές, κυβερνοανθεκτικότητα, πολιτική προστασία και αμυντική βιομηχανία (ΝΑΤΟ, BBC). Στο δεύτερο καλάθι αρχίζουν οι λογιστικές συγκρούσεις. Οι κυβερνήσεις μπορούν να βαφτίσουν ως αμυντική συνεισφορά έργα σε σιδηροδρόμους, λιμάνια ή μηχανισμούς αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών, χωρίς να αγοράσουν ούτε έναν πύραυλο.

Οι αριθμοί του Ρούτε έχουν βάση στο σύνολό τους. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις βασικές αμυντικές επενδύσεις κατά περισσότερο από 90 δισ. δολάρια σε πραγματικούς όρους το 2025, σύμφωνα με όσα είπε μετά τη σύνοδο των υπουργών Άμυνας (ΝΑΤΟ). Και οι 32 σύμμαχοι υπερβαίνουν πλέον το παλαιότερο όριο του 2% (Atlantic Council). Όμως ο ίδιος ο Ρούτε έχει προειδοποιήσει ότι «τα χρήματα από μόνα τους δεν σταματούν πυραύλους ή άρματα» και ότι η σύνοδος της Άγκυρας πρέπει να παραγάγει αναπτύξιμες δυνατότητες, όχι απλώς γραμμές προϋπολογισμού (ΝΑΤΟ).

Η Ισπανία δείχνει καθαρά το πρόβλημα του ορισμού. Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι μπορεί να πετύχει τους στόχους δυνατοτήτων με δαπάνες γύρω στο 2,1% και ζητεί να μετρήσουν στο καλάθι ανθεκτικότητας οι δαπάνες για κυβερνοασφάλεια, τηλεπικοινωνίες και αντιμετώπιση καταστροφών (Index.hr). Σύμφωνα με τους Brussels Times, ήταν ο μόνος σύμμαχος που δεν υπέγραψε τη δέσμευση της Χάγης για το 5% (Brussels Times). Αν αυτή η ερμηνεία εξαπλωθεί, ο στόχος παύει να είναι κοινό στρατιωτικό πρότυπο και γίνεται μενού εθνικών λογιστικών επιλογών.

Η Γερμανία προσφέρει την αντίστροφη εκδοχή της ίδιας έντασης. Το Βερολίνο υποστηρίζει ότι, ως επιμελητειακή ραχοκοκαλιά του ΝΑΤΟ, έχει λόγο να μετρά δρόμους, γέφυρες και λιμάνια ως πραγματικές αμυντικές επενδύσεις, στο πλαίσιο της έννοιας «Gesamtverteidigung», δηλαδή ολική άμυνα (BMVg). Η λογική στέκει: οι ενισχύσεις προς την ανατολική πτέρυγα περνούν από γερμανικές υποδομές. Ταυτόχρονα όμως διευκολύνει την πολιτική διαχείριση ενός προϋπολογισμού που αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 42 δισ. ευρώ και προειδοποιήσεις ελεγκτών για σπατάλες στις προμήθειες όσο αυξάνονται οι δαπάνες (Tagesschau).

Το κενό δυνατοτήτων πίσω από τους αριθμούς

Η πίεση που οδήγησε τον Ρούτε στην Ουάσιγκτον έχει πολύ συγκεκριμένη αιτία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεξετάζουν τη διάταξη των δυνάμεών τους στην Ευρώπη και ο Ρούτε αναγνώρισε ότι η Ουάσιγκτον προσαρμόζει τη συνεισφορά της στο Force Model του ΝΑΤΟ, δηλαδή στο σχέδιο της Συμμαχίας που καθορίζει ποιες χώρες παρέχουν ποιες μονάδες και μέσα, ζητώντας από τους συμμάχους να καλύψουν ορισμένα κενά (ΝΑΤΟ). Αν η αμερικανική αεράμυνα, οι πληροφορίες, η επιμελητεία και τα μέσα διοίκησης μετακινηθούν προς τον Ινδο-Ειρηνικό, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα πρέπει είτε να τα αντικαταστήσουν είτε να αποδεχθούν ασθενέστερη αποτροπή στα ανατολικά σύνορα με τη Ρωσία.

Η Ιταλία ανέδειξε μια άλλη διάσταση του τι σημαίνει πραγματικά ο επιμερισμός βαρών. Αφού ο Ρούτε είπε ότι περίπου 500 αμερικανικά αεροσκάφη αναχώρησαν από την Ιταλία για να στηρίξουν επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο επέμεινε ότι η Ρώμη είχε εγκρίνει μόνο τεχνικές και επιμελητειακές πτήσεις, όχι πολεμικές αποστολές, και προσφέρθηκε να ενημερώσει το κοινοβούλιο πτήση προς πτήση (Open, Adnkronos). Τα κόμματα της αντιπολίτευσης ζήτησαν να μάθουν αν ιταλικό έδαφος χρησιμοποιήθηκε για πλήγματα χωρίς να το γνωρίζει το κοινοβούλιο (Il Fatto Quotidiano). Το επεισόδιο παραμένει ανοιχτό, αλλά φωτίζει ένα κενό που καμία δέσμευση δαπανών δεν καλύπτει: βάσεις, υπερπτήσεις και επιμελητεία μπορούν να εμπλέξουν μια χώρα σε αμερικανικές επιχειρήσεις πριν οι ψηφοφόροι καταλάβουν τι έχει συμβεί.

Καμία ποινή για όποιον χάσει τον στόχο

Το ταξίδι του Ρούτε στην Ουάσιγκτον κέρδισε χρόνο, όχι λύση. Το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει μηχανισμό προστίμων ή κυρώσεων για συμμάχους που δεν πιάνουν τον στόχο του 5%. Η δέσμευση είναι απόφαση συνόδου, όχι συμβατική ρήτρα με πραγματικά δόντια (Defence Priorities). Δεν υπάρχει επίσης συμφωνημένος, αναλυτικός ορισμός για το τι χωρά στο καλάθι ανθεκτικότητας του 1,5%, αφήνοντας κάθε κυβέρνηση ελεύθερη να μετρά δρόμους, λιμάνια, κυβερνοπρογράμματα ή δαπάνες πολιτικής προστασίας ως άμυνα (NATO Association of Canada). Ο Ρούτε μπορεί να διαχειριστεί τον Τραμπ. Η μετατροπή των δημοσιονομικών υποσχέσεων 32 χωρών σε μονάδες, αποθέματα και επιμελητεία που θα υπάρχουν πριν από την κρίση είναι πρόβλημα που κανένας γενικός γραμματέας δεν μπορεί να λύσει μόνος του.