Νομική ασπίδα για δασμούς 10%

Η κυβέρνηση Τραμπ μετέφερε τους παγκόσμιους δασμούς της σε νέα νομική βάση, αφού η προηγούμενη κατέρρευσε στα δικαστήρια. Η νέα διαδρομή στηρίζεται στο Section 301 του Trade Act του 1974, έναν εμπορικό νόμο που επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να επιβάλλει δασμούς αφού πρώτα διερευνήσει επισήμως ξένες πρακτικές τις οποίες θεωρεί επιζήμιες για το αμερικανικό εμπόριο (Λευκός Οίκος). Οι δασμοί τέθηκαν σε ισχύ στις 24 Ιουλίου και καλύπτουν 60 οικονομίες. Για τα προϊόντα της ΕΕ, ο συνολικός δασμός φθάνει γενικά το 10% (Morgan Lewis).

Για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς, οι οποίοι στέλνουν κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες προϊόντα αξίας 554 δισ. ευρώ (Eurostat), το ύψος του δασμού δεν είναι το βασικό πρόβλημα. Το ουσιαστικότερο είναι ότι, με τη νέα νομική θεμελίωση, οι δασμοί μπορεί να αντέξουν πολύ περισσότερο στις προσφυγές.

Γιατί αυτή η νομική διαδρομή είναι δυσκολότερο να ακυρωθεί

Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τους προηγούμενους δασμούς της κυβέρνησης επειδή είχαν στηριχθεί στον IEEPA, τον International Emergency Economic Powers Act, έναν νόμο του 1977 για εξουσίες έκτακτης ανάγκης που δεν παρέχει ρητή αρμοδιότητα επιβολής δασμών (NPR). Η προσωρινή λύση μέσω του Section 122, ενός εργαλείου για προβλήματα στο ισοζύγιο πληρωμών με ανώτατη διάρκεια 150 ημερών, έδωσε χρόνο στην κυβέρνηση να χτίσει μια πιο ανθεκτική βάση (Thomson Reuters).

Αυτή η βάση είναι το Section 301. Ο εμπορικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ άνοιξε τον Μάρτιο 60 έρευνες, κατηγορώντας κάθε οικονομία ότι δεν απαγορεύει τις εισαγωγές προϊόντων που παράγονται με καταναγκαστική εργασία, συγκέντρωσε πάνω από 1.600 γραπτά σχόλια και άκουσε καταθέσεις από περισσότερους από 100 μάρτυρες πριν καθορίσει τους δασμούς (Λευκός Οίκος). Η γραφειοκρατική αυτή διαδικασία είναι μέρος της νομικής στρατηγικής. Όταν τα δικαστήρια εξετάζουν δασμούς που έχουν επιβληθεί με βάση το Section 301, το ερώτημα δεν είναι αν η κυβέρνηση χρησιμοποίησε εντελώς λάθος νόμο, αλλά αν καταχράστηκε ένα νόμιμο εμπορικό εργαλείο (Forbes).

Οι προσφυγές κατατέθηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Το Liberty Justice Center υποστηρίζει ότι η επίκληση της καταναγκαστικής εργασίας είναι πρόσχημα για να αναστηθεί το παγκόσμιο δασμολογικό τείχος που είχαν ήδη απορρίψει τα δικαστήρια (Liberty Justice Center). Η Kimberly Clausing, καθηγήτρια φορολογικού δικαίου στο UCLA, χαρακτήρισε τους δασμούς «σαφώς παράνομους» (CNBC). Όμως η απόδειξη κατάχρησης διαδικασίας απαιτεί συνήθως περισσότερο χρόνο από την απόδειξη ότι χρησιμοποιήθηκε λάθος νόμος. Γρήγορη δικαστική ανακούφιση θα υπάρξει δύσκολα, εκτός αν τα δικαστήρια δεχθούν από νωρίς το επιχείρημα περί προσχηματικότητας.

Ποιος πληρώνει και πώς μεταφέρεται το κόστος

Ο δασμός λειτουργεί σαν φόρος στα αμερικανικά σύνορα. Τον πληρώνει ο Αμερικανός εισαγωγέας και στη συνέχεια έχει τρεις επιλογές: να απορροφήσει το κόστος, να αυξήσει τις τιμές για τον καταναλωτή ή να πιέσει τον Ευρωπαίο προμηθευτή να μειώσει τη δική του τιμή (Alvarez & Marsal). Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, η τρίτη επιλογή είναι αυτή που πονάει περισσότερο.

Η έκθεση δεν κατανέμεται ισότιμα. Τα φαρμακευτικά προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 29% των εξαγωγών της ΕΕ προς τις ΗΠΑ το 2025. Μόνο η Ιρλανδία πούλησε σε Αμερικανούς αγοραστές φάρμακα αξίας 160,6 δισ. ευρώ, σχεδόν το 43,8% του συνόλου των φαρμακευτικών εξαγωγών της ΕΕ (Eurostat). Η PwC Ireland σημείωσε ότι η ιρλανδική φαρμακοβιομηχανία προστατεύεται προσωρινά από εξαιρέσεις, αλλά επισήμανε και την απειλή Τραμπ για δασμούς 100% στα γενόσημα μέσα σε δύο χρόνια (PwC Ireland). Η εξαίρεση ισχύει σήμερα. Το αν θα ισχύει και του χρόνου είναι πλέον παράμετρος στους επενδυτικούς σχεδιασμούς των ιρλανδικών φαρμακευτικών ομίλων.

Η Γερμανία απορροφά το πλήγμα μέσω της βιομηχανικής της βάσης. Το Ινστιτούτο ifo ανέφερε ότι πάνω από το 60% των γερμανικών βιομηχανικών επιχειρήσεων δηλώνει πως οι αμερικανικοί δασμοί τις βλάπτουν, ποσοστό που ανεβαίνει στο 74% στον κλάδο του αυτοκινήτου, όπου οι δασμοί, κατά το ifo, «φρενάρουν την επενδυτική δραστηριότητα» (ifo). Η ζημιά δεν μένει στη Γερμανία. Όταν οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες μειώνουν παραγγελίες και καθυστερούν επενδύσεις σε νέα μοντέλα, οι προμηθευτές σε όλη την Κεντρική Ευρώπη βλέπουν μικρότερους όγκους παραγωγής. Ο γερμανικός κλάδος αυτοκινήτου έχει ήδη χάσει πάνω από 70.000 θέσεις εργασίας το 2024 και περισσότερες από 40.000 το 2025 (Eurofound).

Η Ιταλία δείχνει τι κάνει η δασμολογική αβεβαιότητα στις μικρές επιχειρήσεις. Η Confartigianato, η συνομοσπονδία των ιταλικών βιοτεχνικών επιχειρήσεων, ανέφερε ότι σε κλάδους όπου κυριαρχούν πολύ μικρές εταιρείες, όπως τα τρόφιμα, η μόδα και τα έπιπλα, δέκα μήνες αβεβαιότητας για τους δασμούς οδήγησαν σε πτώση 8,3% των πωλήσεων στις ΗΠΑ (Giornale delle PMI). Για έναν παραγωγό Parmigiano, το κρίσιμο δεν είναι μόνο το ποσοστό του δασμού, αλλά αν θα εξακολουθεί να ισχύει όταν φύγει το επόμενο κοντέινερ.

Η διάρκεια είναι η πραγματική πίεση

Ένας δασμός δεν χρειάζεται να επιβιώσει μέχρι την τελική κρίση του Ανώτατου Δικαστηρίου για να αλλάξει το εμπόριο. Αρκεί να μείνει σε ισχύ αρκετό καιρό ώστε να μεταβάλει τις τιμές στα συμβόλαια, να καθυστερήσει επενδύσεις σε εργοστάσια και να ωθήσει επιχειρήσεις να αλλάξουν διαδρομές στις αλυσίδες εφοδιασμού (FreightWaves). Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ήδη συμπεριφορά συμβατή με αυτή τη λογική: το εμπορικό πλεόνασμα της ΕΕ στα αγαθά με τις ΗΠΑ μειώθηκε από 81,2 δισ. ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2025 σε 40,8 δισ. ευρώ το τρίτο τρίμηνο, μια εικόνα που συνάδει με επιτάχυνση αποστολών πριν από τους αναμενόμενους δασμούς και μετέπειτα υποχώρηση (Eurostat).

Με τη μετατόπιση από μια διακήρυξη έκτακτης ανάγκης σε ένα διοικητικό εμπορικό μέτρο με βαρύ διαδικαστικό φάκελο, η Ουάσιγκτον απέκτησε νομική βάση που μπορεί να κρατήσει τους δασμούς ενεργούς για χρόνια δικαστικών αντιπαραθέσεων. Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που έχουν χτίσει τα μοντέλα τους πάνω στην προβλέψιμη πρόσβαση στην αμερικανική αγορά, η εκτίμηση για τη διάρκεια του δασμού μετρά πλέον περισσότερο από το ποσοστό που αναγράφεται στο τιμολόγιο.