Η Σερβία καίει με άδεια ΗΠΑ

Το γραφείο κυρώσεων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το OFAC, παρέτεινε στις 28-29 Αυγούστου τρεις χωριστές άδειες. Μαζί κρατούν σε λειτουργία το μοναδικό μεγάλο διυλιστήριο της Σερβίας, επιτρέπουν τη ροή αργού πετρελαίου μέσω Κροατίας και αφήνουν τον ουγγρικό όμιλο MOL να συνεχίσει τις συνομιλίες με τη Ρωσία για την αγορά πλειοψηφικού πακέτου. Και οι τρεις λήγουν στις 30 Σεπτεμβρίου (NIS, N1, Portfolio).

Η υπόθεση παρουσιάζεται συχνά ως ενιαία είδηση. Στην πράξη πρόκειται για τρεις διαφορετικές νομικές εξαιρέσεις από το καθεστώς κυρώσεων, καθεμία από τις οποίες καλύπτει διαφορετικό κρίκο της ίδιας αλυσίδας. Αν χαθεί μία, το πρόβλημα εμφανίζεται αλλού: στις πληρωμές, στη φυσική μεταφορά του πετρελαίου ή στη δυνατότητα αλλαγής ιδιοκτησίας.

Τρεις άδειες, τρία σημεία πίεσης

Η πρώτη άδεια επιτρέπει στη NIS, την εθνική πετρελαϊκή εταιρεία της Σερβίας, να κάνει τα βασικά: να εισάγει αργό, να το διυλίζει στο Πάντσεβο, νότια του Βελιγραδίου, να πουλά καύσιμα, να πληρώνει εργαζομένους και να εκκαθαρίζει συναλλαγές. Η NIS ελέγχεται πλειοψηφικά από την Gazprom Neft, τον ρωσικό πετρελαϊκό όμιλο που συνδέεται με το κράτος. Αυτή η ρωσική ιδιοκτησία είναι ο λόγος που χρειάζεται η άδεια. Οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές και οι ναυτιλιακές εταιρείες αποφεύγουν συναλλαγές με οντότητες που βρίσκονται υπό κυρώσεις, επειδή η διαχείριση των χρημάτων τους μπορεί να τους κοστίσει πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Χωρίς την άδεια, κανείς δεν επεξεργάζεται τις πληρωμές της NIS και το διυλιστήριο σταματά (NIS, NIS).

Η δεύτερη άδεια αφορά τη JANAF, την κρατικά ελεγχόμενη κροατική εταιρεία του αδριατικού αγωγού, η οποία μεταφέρει φυσικά το αργό από το λιμάνι του Όμισαλ προς το Πάντσεβο. Η δική της άδεια είναι στενότερη: η διατύπωση την περιορίζει σε δραστηριότητες «συνήθεις και αναγκαίες» για τη μεταφορά πετρελαίου βάσει της υφιστάμενης σύμβασης με τη NIS (Index.hr). Όταν προηγούμενη άδεια έληξε στα τέλη του 2025, η μεταφορά μπλόκαρε για εβδομάδες (Bloomberg Adria).

Η τρίτη άδεια επιτρέπει στη MOL, τον ουγγρικό πετρελαϊκό όμιλο, να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με την Gazprom Neft για το ρωσικά ελεγχόμενο πλειοψηφικό πακέτο του 56,15% στη NIS. Είναι άδεια συνομιλιών, όχι έγκριση αγοράς (Telex, Portfolio). Η MOL και η Σερβία υπέγραψαν τον Ιούνιο υπό όρους συμφωνία μετόχων. Με βάση αυτήν, το Βελιγράδι θα αύξανε το ποσοστό του κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες και θα αποκτούσε δικαιώματα αρνησικυρίας σε κρίσιμες εταιρικές αποφάσεις (Caliber, Telex). Ωσπου όμως το OFAC να εγκρίνει την πραγματική πώληση, καμία μετοχή δεν αλλάζει χέρια. Η λογική και των δύο πλευρών είναι καθαρή: η MOL αποκτά μεγαλύτερη περιφερειακή κλίμακα στη διύλιση και στη λιανική, ενώ η Σερβία βρίσκει μη ρώσο ιδιοκτήτη χωρίς να χάνει τον έλεγχο σε κομβικές αποφάσεις.

Η Σερβία χρειάζεται το πετρέλαιο, η Κροατία τα έσοδα

Για τη Σερβία, το διακύβευμα είναι πρώτα απ’ όλα υλικό. Το Πάντσεβο καλύπτει περίπου το 80% της ζήτησης καυσίμων της χώρας και το αργό φθάνει εκεί κυρίως μέσω της διαδρομής της JANAF (Index.hr). Η NIS πούλησε 3,023 εκατ. τόνους πετρελαϊκών προϊόντων το 2025 και κατέγραψε καθαρά κέρδη 9,8 δισ. δηναρίων στο πρώτο εξάμηνο του 2026 (NIS IR, NIS IR). Η υπουργός Ενέργειας της Σερβίας Ντουμπράβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς έχει περιγράψει τις συνομιλίες MOL-Gazprom Neft ως διαπραγματεύσεις που βρίσκονται στην «τελική φάση» (Biznis.rs). Σέρβοι αξιωματούχοι έχουν ξαναδώσει την εντύπωση ότι η συμφωνία είναι σχεδόν κλεισμένη. Παράλληλα, το Βελιγράδι έχει επιβάλει προσωρινή απαγόρευση εξαγωγών πετρελαϊκών προϊόντων έως τις 30 Σεπτεμβρίου, ένδειξη ότι η κυβέρνηση διαχειρίζεται την εσωτερική προσφορά όσο ο χρόνος πιέζει (Newsmax Balkans).

Για την Κροατία, το βραχυπρόθεσμο συμφέρον είναι εξίσου σαφές. Η σύμβαση με τη NIS αντιστοιχεί σε περισσότερο από το ένα τρίτο των εσόδων της JANAF, σύμφωνα με τη δημόσια κροατική ραδιοτηλεόραση HRT (HRT). Ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς έχει δηλώσει ότι μια ολοκληρωμένη συμφωνία MOL-NIS θα ήταν «καλή για τη JANAF», επειδή θα αφαιρούσε πλήρως την αιτία ενεργοποίησης των κυρώσεων (N1 Croatia). Σε μεγαλύτερο ορίζοντα, όμως, η εικόνα είναι λιγότερο άνετη για το Ζάγκρεμπ. Η JANAF κερδίζει επειδή είναι η διαδρομή. Ενα δίκτυο διύλισης υπό έλεγχο της MOL, που ήδη περιλαμβάνει την κροατική INA και τη σλοβακική Slovnaft, θα μπορούσε σταδιακά να δώσει στην Ουγγαρία και στη Σερβία κίνητρο για εναλλακτικό αγωγό, περιορίζοντας τη διαπραγματευτική ισχύ της Κροατίας ως χώρας διέλευσης (Večernji list).

Συνέχεια χωρίς λύση

Το ιστορικό των παρατάσεων λέει πολλά. Η NIS έχει λάβει άδεια έως τις 20 Μαρτίου, μετά έως τις 31 Ιουλίου και τώρα έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Κάθε παράταση κρατά τα καύσιμα στην αγορά και τους εργαζομένους πληρωμένους, αλλά καμία δεν φέρνει την Gazprom Neft πιο κοντά στην πραγματική απώλεια ελέγχου ούτε αποκόπτει οριστικά την εταιρεία από τα προβληματικά κανάλια πληρωμών. Οι περιπτώσεις της Σερβίας και της Βουλγαρίας δείχνουν το ίδιο μοτίβο: οι προσωρινές άδειες μπορούν να κρατούν διυλιστήρια υπό κυρώσεις σε λειτουργία μήνα με τον μήνα, χωρίς να απαντούν στο βασικό ερώτημα της ιδιοκτησίας και της ροής των χρημάτων.

Οι άδειες αγοράζουν συνέχεια. Δεν αγοράζουν αλλαγή ιδιοκτησίας. Η MOL και το OFAC είναι οι δύο πλευρές που μπορούν να μετατρέψουν την άδεια συνομιλιών σε κλεισμένη συναλλαγή. Μέχρι να συμβεί αυτό, το σύστημα καυσίμων της Σερβίας θα λειτουργεί με κυλιόμενη αμερικανική νομική άδεια, έναν μήνα τη φορά.