Έξι χώρες στήνουν βέτο 2 τρισ. ευρώ

Η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Σουηδία ζήτησαν στις 27 Αυγούστου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κόψει «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ» από την πρότασή της για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, ύψους 2 τρισ. ευρώ (Bundeskanzleramt). Σε μια Ένωση είκοσι επτά κρατών, έξι κυβερνήσεις θα έμοιαζαν κανονικά με άνετη μειοψηφία. Στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, όμως, οι κανόνες είναι διαφορετικοί: η απόφαση απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο, όπου κάθονται οι εθνικές κυβερνήσεις. Άρα έξι συντονισμένες αρνήσεις δεν είναι απλώς μια χαμένη ψηφοφορία. Είναι τείχος βέτο (EUR-Lex).

Η Κομισιόν πρότεινε το ανώτατο όριο δαπανών για την περίοδο 2028-2034, δηλαδή το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, τον δεσμευτικό επταετή «σκελετό» του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, να διαμορφωθεί στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ (European Commission). Με αυτό το ποσό καλείται να χρηματοδοτηθεί πενταπλασιασμός των αμυντικών δαπανών, η αποπληρωμή του δανεισμού της πανδημίας, ένα νέο ταμείο ανταγωνιστικότητας, οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια συνοχής, δηλαδή οι ευρωπαϊκοί πόροι για φτωχότερες περιφέρειες και υποδομές (ECFR). Οι έξι καθαροί συνεισφορείς, οι χώρες που πληρώνουν περισσότερα στον ευρωπαϊκό κορβανά από όσα παίρνουν πίσω, λένε ότι ο λογαριασμός είναι υπερβολικός. Όπως είχε γράψει το To Brief τον περασμένο μήνα, αυτή η σύγκρουση δεν αφορά μόνο λογιστικές γραμμές: καθορίζει την περιφερειακή ανάπτυξη, το αγροτικό εισόδημα και την ισορροπία ισχύος ανάμεσα στις χώρες που χρηματοδοτούν περισσότερο την ΕΕ και σε εκείνες που εξαρτώνται περισσότερο από τις δαπάνες της.

Γιατί έχει σημασία ο χρόνος

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, άρχισε στις 25 Αυγούστου περιοδεία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιχειρώντας να χαρτογραφήσει τις κόκκινες γραμμές κάθε κυβέρνησης πριν συντάξει τον Οκτώβριο το διαπραγματευτικό πλαίσιο: το κείμενο συμβιβασμού που μετατρέπει τις πολιτικές θέσεις σε πραγματικούς αριθμούς (Euronews). Η κοινή δήλωση των έξι ήρθε πριν ο Κόστα προλάβει να δημιουργήσει δυναμική γύρω από την πρόταση της Επιτροπής. Μετακίνησε το σημείο εκκίνησης της διαπραγμάτευσης.

Από το Βίλνιους, ο Κόστα προειδοποίησε ότι οι ηγέτες πρέπει να συμφωνήσουν έως το τέλος του έτους, ώστε να αποφευχθούν κενά στη χρηματοδότηση αγροτών, επιχειρήσεων και φοιτητών όταν λήξει ο τρέχων προϋπολογισμός (Yeni Şafak). Αν η προθεσμία χαθεί, τα σημερινά ανώτατα όρια δαπανών παρατείνονται αυτόματα. Δεν υπάρχει δημοσιονομικός γκρεμός, αλλά δεν υπάρχει ούτε νέο χρήμα για άμυνα και ανταγωνιστικότητα (European Parliament).

Όλοι ζητούν περικοπές, αλλά ο καθένας εξαιρεί τα δικά του

Οι έξι συμφωνούν ότι το συνολικό ποσό πρέπει να μειωθεί. Από εκεί και πέρα, τα συμφέροντα που θέλει να προστατεύσει κάθε χώρα αρχίζουν να συγκρούονται. Ο καγκελάριος της Αυστρίας, Κρίστιαν Στόκερ, λέει ότι οι καθαροί συνεισφορείς «δεν είναι το ΑΤΜ της ΕΕ», αλλά θέλει να διατηρηθούν τόσο η ετήσια επιστροφή που λαμβάνει η Αυστρία όσο και η αγροτική στήριξη (Bundeskanzleramt Österreich). Η Σουηδία επιμένει ότι οι τακτικές δαπάνες πρέπει να μείνουν κοντά στο 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος και υπερασπίζεται επιστροφές αξίας 8-11 δισ. σουηδικών κορωνών ετησίως (Riksdagen). Η Φινλανδία ζητεί χαμηλότερο ανώτατο όριο, αλλά αποδέχεται υψηλότερες αμυντικές δαπάνες και στηρίζει ορισμένους νέους φόρους σε επίπεδο ΕΕ (Valtioneuvosto). Η Ολλανδία θέλει αυστηρότερες επιλογές στις δαπάνες, όμως οι ισορροπίες του κυβερνητικού συνασπισμού καθιστούν πολιτικά ριψοκίνδυνη μια ανοιχτή επίθεση στον αγροτικό προϋπολογισμό (NOS).

Το εύκολο είναι να ζητήσει κανείς «περικοπές αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων». Το δύσκολο είναι να πει ποιο κονδύλι θα κοπεί. Αυτόν τον κατάλογο δεν τον έχει γράψει ακόμη κανείς μέσα στη συμμαχία των έξι.

Πού θα πέσουν οι περικοπές

Η ανταλλαγή είναι ευθεία. Οι έξι θέλουν χαμηλότερο λογαριασμό. Οι χώρες που στηρίζονται στα ευρωπαϊκά κονδύλια θέλουν να προστατευθούν η άμυνα, η συνοχή και η αγροτική πολιτική. Η Ρουμανία, για παράδειγμα, έχει εγκεκριμένη στήριξη συνοχής 31,5 δισ. ευρώ για μεταφορές, πράσινη μετάβαση και κοινωνική ένταξη (European Commission). Πρόκειται για αυτοκινητοδρόμους, δίκτυα ύδρευσης και θέσεις εργασίας στις περιφέρειες. Η Ρουμανία και η Ισπανία έχουν συνταχθεί με την ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», που επιχειρεί να υπερασπιστεί αυτές τις ροές χρηματοδότησης (G4Media, El País).

Η Επιτροπή προσπάθησε να παρακάμψει αυτή τη σύγκρουση προτείνοντας νέους φόρους σε επίπεδο ΕΕ, από μηχανισμούς επιβάρυνσης στα σύνορα για τον άνθρακα έως εταιρικές εισφορές, που σύμφωνα με τους υπολογισμούς της θα απέφεραν 58,5 δισ. ευρώ ετησίως και θα χρηματοδοτούσαν νέες προτεραιότητες χωρίς αύξηση των εθνικών συνεισφορών (European Commission). Αυτοί οι πόροι, όμως, δεν είναι χρήματα που η Κομισιόν μπορεί απλώς να εισπράξει. Κάθε νέος ίδιος πόρος απαιτεί χωριστή ομόφωνη απόφαση στο Συμβούλιο και επικύρωση από όλα τα εθνικά κοινοβούλια, ανοίγοντας δεύτερο πεδίο μπλοκαρίσματος για κυβερνήσεις και βουλευτές (European Parliament). Αρκετές από τις έξι χώρες είναι ήδη επιφυλακτικές: η Ολλανδία αντιτίθεται στην εταιρική εισφορά, ενώ η Αυστρία αποδέχεται νέους πόρους μόνο εφόσον δεν αυξάνουν το δικό της βάρος (Officiele Bekendmakingen, Parlament Österreich).

Η ομοφωνία δίνει στους έξι μοχλό πίεσης, αλλά τους αναγκάζει και να εκθέσουν τις δικές τους αντιφάσεις. Τον Οκτώβριο, το πλαίσιο του Κόστα θα απαιτήσει κάτι δυσκολότερο από ένα μπλοκάρισμα: να αποδείξουν ότι οι «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια» σημαίνουν πραγματικό κατάλογο περικοπών και όχι απλώς έναν φθηνότερο τίτλο.