Έξι κράτη πιέζουν για φόρο στα διυλιστήρια

Έξι υπουργοί Οικονομικών ζητούν να ανοίξει στην ΕΕ η συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών. Η Γερμανία, η Ιταλία, η Αυστρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Ισπανία συνυπέγραψαν επιστολή προς την Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δηλαδή προεδρεύει των συνεδριάσεων για ένα εξάμηνο, ζητώντας να ενταχθεί το θέμα στην ατζέντα προσεχούς συνάντησης των υπουργών Οικονομικών στο Δουβλίνο (Business Recorder/AFP, DW).

Η επιστολή, με πρωτοβουλία του Γερμανού Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, υποστηρίζει ότι οι πετρελαϊκές καταγράφουν κέρδη και περιθώρια διύλισης που αυξάνονται ταχύτερα από την ίδια την τιμή του αργού (Les Echos, n-tv). Άλλο όμως μια επιστολή που ζητά πολιτική συζήτηση και άλλο ένας φόρος που έχει ήδη νομική μορφή.

Γιατί έξι υπουργοί δεν μπορούν να επιβάλουν φόρο

Στην ΕΕ τα φορολογικά μέτρα απαιτούν ομοφωνία: πρέπει να συμφωνήσουν και τα 27 κράτη-μέλη, αφού προηγουμένως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταθέσει επίσημη πρόταση (άρθρο 113 ΣΛΕΕ, άρθρο 115 ΣΛΕΕ). Μία και μόνο κυβέρνηση μπορεί να μπλοκάρει την απόφαση. Προς το παρόν δεν υπάρχει πρόταση της Κομισιόν ούτε έχει εμφανιστεί σχέδιο νομικού κειμένου (διαδικασία λήψης αποφάσεων του Συμβουλίου).

Οι έξι έχουν πάντως προηγούμενο στο οποίο μπορούν να πατήσουν. Το 2022, η ΕΕ υιοθέτησε προσωρινή «εισφορά αλληλεγγύης» με βάση τον Κανονισμό 2022/1854, ο οποίος υποχρέωνε τα κράτη-μέλη να παρακρατούν τουλάχιστον 33% από τα φορολογητέα κέρδη εταιρειών ορυκτών καυσίμων πάνω από ένα όριο αναφοράς, τοποθετημένο 20% υψηλότερα από τον μέσο όρο της προηγούμενης τετραετίας. Εκείνη η εισφορά στόχευε τα πλεονάζοντα κέρδη στο αργό πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον άνθρακα και τη διύλιση. Δεν ήταν φόρος ανά λίτρο καυσίμου. Σύμφωνα με πληροφορίες, η σημερινή επιστολή ζητά να αξιοποιηθεί αυτό το προηγούμενο.

Το επιχείρημα για τον φόρο αρχίζει μέσα στο διυλιστήριο

Τα περιθώρια διύλισης είναι η διαφορά ανάμεσα στην τιμή του αργού πετρελαίου και στην τιμή της βενζίνης ή του ντίζελ που παράγεται από αυτό. Όταν η διαφορά μεγαλώνει, το καύσιμο ακριβαίνει πριν ακόμη φτάσει στην αντλία. Ανάλυση της ΕΚΤ κατέγραψε ακριβώς αυτό το μοτίβο κατά την πρόσφατη περίοδο ανατίμησης (ΕΚΤ).

Η Bank Austria εκτίμησε ότι οι τιμές των καυσίμων στην Αυστρία τον Ιούλιο θα ήταν περίπου 10 λεπτά ανά λίτρο χαμηλότερες χωρίς τη διεύρυνση των περιθωρίων (Leadersnet). Η Barclays τοποθέτησε τα ευρωπαϊκά περιθώρια διύλισης σε επίπεδα πέντε έως έξι φορές υψηλότερα από το κανονικό, κατονομάζοντας την αυστριακή OMV μεταξύ των εταιρειών που ωφελούνται (Investing.com). Με άλλα λόγια, τα διυλιστήρια μπορούν να αυξάνουν την κερδοφορία τους ακόμη και όταν το ίδιο το αργό δεν ανεβαίνει με τον ίδιο ρυθμό με τα καύσιμα.

Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει; Οι οδηγοί χάνουν όταν ανοίγουν τα περιθώρια. Οι πετρελαϊκές και οι μέτοχοί τους κερδίζουν. Η TotalEnergies επαναγόρασε σχεδόν 1,6 εκατ. μετοχές έναντι περίπου 120 εκατ. ευρώ μέσα σε μόλις πέντε συνεδριάσεις στα μέσα Αυγούστου (ZoneBourse). Τα κράτη μπορούν να εισπράξουν έσοδα, εφόσον ο φόρος σταθεί νομικά. Οι οδηγοί ωφελούνται μόνο αν ο σχεδιασμός του μέτρου εμποδίσει τις εταιρείες να μετακυλίσουν το κόστος πίσω στις χονδρικές τιμές.

Ορισμένοι υπογράφοντες κινούνται ήδη μόνοι τους

Η Πορτογαλία έχει εγκρίνει προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης 33% στα κέρδη του πετρελαϊκού κλάδου για το 2026 που υπερβαίνουν τη βάση αναφοράς, αντιγράφοντας ουσιαστικά το ευρωπαϊκό σχήμα του 2022 (Xinhua, Jornal Economico). Η Πολωνία δοκίμασε πιο αιχμηρό εργαλείο: εισφορά 60% στα έκτακτα κέρδη από πωλήσεις καυσίμων, με αναμενόμενα έσοδα περίπου 4 δισ. ζλότι και πεδίο εφαρμογής 20 έως 30 εταιρείες, μεταξύ αυτών και η κρατικά ελεγχόμενη Orlen. Ο πρόεδρος Ναβρότσκι την μπλόκαρε και την παρέπεμψε στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Η Βαρσοβία εξετάζει τώρα παράκαμψη μέσω προσωρινής αύξησης του εταιρικού φόρου για τις μεγάλες ενεργειακές επιχειρήσεις στο 30% το 2027 (Money.pl, Polsat News).

Η Γαλλία, έδρα της TotalEnergies, είναι η εμφανής απούσα από την επιστολή. Το Παρίσι εφαρμόζει ήδη ευρεία πρόσθετη φορολόγηση στα κέρδη μεγάλων επιχειρήσεων, που καλύπτει περίπου 300 εταιρείες και φέρεται να αποφέρει 7,3 δισ. ευρώ φέτος (TF1 Info). Φορολογεί βαριά τις μεγάλες εταιρείες, αλλά δεν επέλεξε να συνταχθεί με μια στοχευμένη εισφορά στον πετρελαϊκό κλάδο, η οποία θα έπιανε και τον δικό της εθνικό πρωταθλητή.

Θα πλήρωναν πράγματι λιγότερα οι οδηγοί;

Ο φόρος στα πλεονάζοντα κέρδη υπολογίζεται μετά τη λογιστική περίοδο και μόνο για τα ποσά που υπερβαίνουν το όριο αναφοράς. Δεν προστίθεται μηχανικά σε κάθε λίτρο, όπως ένας ειδικός φόρος κατανάλωσης. Αυτό ακριβώς αντέτειναν Πολωνοί οικονομολόγοι στο επιχείρημα του προέδρου ότι η εισφορά θα εμφανιζόταν απευθείας στην αντλία (Radio ZET). Ωστόσο, εταιρείες με ισχυρή τιμολογιακή δύναμη μπορούν να ξαναχτίσουν τα περιθώριά τους μέσω των χονδρικών τιμών, ενώ η αυστριακή εμπειρία με πλαφόν στις τιμές της αντλίας έδειξε ότι οι επιχειρήσεις αντιστάθμισαν την παρέμβαση με χρονισμό και αυξήσεις πριν από την εφαρμογή του μέτρου (trend).

Το επιχείρημα υπέρ του φόρου έχει βάση: τα στοιχεία της ΕΚΤ και των αγορών δείχνουν ότι τα περιθώρια διύλισης έχουν ανοίξει πέρα από αυτό που δικαιολογεί η τιμή του αργού, ενώ αρκετές πετρελαϊκές επιστρέφουν αυτά τα ποσά στους μετόχους. Η πολιτική όμως δεν έχει ακόμη κατασκευαστεί. Έξι υπουργοί υπέρ της συζήτησης δεν ισοδυναμούν με 27 ομόφωνες ψήφους, κανένα νομικό κείμενο δεν ορίζει ποιος θα πληρώσει και πόσο, και οι υπουργοί έχουν εντοπίσει την πρόσοδο χωρίς να έχουν λύσει το πρόβλημα της μετακύλισης.