Αντι-drone: εξαπλάσιες δαπάνες, ένα τρίτο έως το 2030

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξαπλασίασαν τις δαπάνες για συστήματα κατά των drones και για αντιαεροπορική άμυνα πολύ μικρής εμβέλειας, δηλαδή όπλα που αναχαιτίζουν drones και πυραύλους κοντά στους στόχους τους, από το 2024 στο 2025. Ωστόσο, έως το 2030 αναμένεται να έχει παραδοθεί μόνο περίπου το ένα τρίτο των σχετικών προγραμμάτων, σύμφωνα με έκθεση περιορισμένης πρόσβασης της ΕΕ, την οποία επικαλούνται δύο μέσα (Euronews, Dossier Bruselas). Οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρόκειται να συζητήσουν τα ευρήματα στις 15 και 16 Οκτωβρίου (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας). Το κοινό δεν γνωρίζει ποια προγράμματα υστερούν ή για ποιον λόγο.

Η έκθεση συντάχθηκε για τις κυβερνήσεις, όχι για δημοσιοποίηση. Και τα δύο μέσα μεταδίδουν τα ίδια αριθμητικά στοιχεία, αλλά κανένα δεν κατονομάζει τα προγράμματα, δεν αναφέρει πόσα είναι ούτε προσδιορίζει τις χώρες που τα υλοποιούν. Χωρίς αυτόν τον κατάλογο, κανείς εκτός κυβέρνησης δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ότι τα δύο δημοσιεύματα αναφέρονται στα ίδια προγράμματα.

Δύο ακόμη κενά περιορίζουν το τι μπορούμε να συμπεράνουμε από τα στοιχεία. Κανένα δημοσίευμα δεν διευκρινίζει αν η «παράδοση» σημαίνει ότι ο εξοπλισμός παραδόθηκε, ότι έγινε αποδεκτός από τον στρατό ή ότι είναι έτοιμος για μάχη. Η εξαπλάσια αύξηση αφορά τις δαπάνες, αλλά δεν δίνεται αρχικό ποσό σε ευρώ· επομένως δεν δείχνει πόσα επιπλέον συστήματα λειτουργούν στην πράξη.

Η αγορά είναι μόνο το πρώτο βήμα

Μια σύμβαση εξασφαλίζει την αγορά του εξοπλισμού, αλλά ακολουθούν δοκιμές και έλεγχοι ασφαλείας, εκπαίδευση των πληρωμάτων και σύνδεση των συστημάτων με τους αισθητήρες και τους διοικητές που κρίνουν αν ένα drone είναι εχθρικό. Στις 6 Οκτωβρίου, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας, όπου οι κυβερνήσεις της ΕΕ συντονίζουν τον στρατιωτικό σχεδιασμό, προειδοποίησε ότι σπανίζουν τα πεδία βολής, ο εξοπλισμός δοκιμών, οι κοινά συμφωνημένες διαδικασίες και το εξειδικευμένο προσωπικό. Πρόσθεσε ότι η δημιουργία αρκετών νέων κέντρων δοκιμών πριν από το 2030 θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο απ’ όσο υπάρχει (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας).

Η Ισπανία δείχνει πόσο μακρά μπορεί να είναι αυτή η διαδικασία. Τον Ιούνιο του 2024, οι υπουργοί ενέκριναν την αγορά 14 συστημάτων κατά των drones ARACNE, εκτιμώμενου ύψους 30,24 εκατ. ευρώ (La Moncloa). Τον Οκτώβριο του 2026, μια μονάδα αντιαεροπορικής άμυνας του στρατού ξηράς είχε παραλάβει τον πρώτο εξοπλισμό και είχε δοκιμάσει τις δυνατότητες παρεμβολών του. Η δοκιμή του κατά πόσο μπορεί να καταστρέψει drones με άμεσο πλήγμα μετατέθηκε για μελλοντική άσκηση, χωρίς να έχει ανακοινωθεί ημερομηνία (Defensa y Seguridad). Οι πηγές δεν δίνουν ημερομηνία παράδοσης που είχε υποσχεθεί η κυβέρνηση, επομένως η περίπτωση αναδεικνύει τη διάρκεια της διαδικασίας, όχι αποδεδειγμένη καθυστέρηση.

Η Γερμανία αναδεικνύει ένα διαφορετικό πρόβλημα: οι πολίτες δύσκολα μπορούν να γνωρίζουν πότε θα φτάσει ο εξοπλισμός. Οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις παρήγγειλαν 19 αντιαεροπορικά οχήματα Skyranger 30, από τα οποία το ένα προορίζεται για δοκιμές (Bundeswehr). Η αρμόδια υπηρεσία προμηθειών αναμένει πλέον ότι οι παραδόσεις των οχημάτων παραγωγής θα αρχίσουν στα μέσα του 2027, αντί για τα μέσα του 2026 (t-online). Η κατασκευάστρια Rheinmetall αμφισβητεί ότι η καθυστέρηση φτάνει τον έναν χρόνο και αποδίδει τη μικρότερη μετατόπιση σε αλλαγή που ζήτησε ο πελάτης. Όταν αγοραστής και πωλητής διαφωνούν για το χρονοδιάγραμμα, το κοινό έχει ελάχιστες δυνατότητες να ελέγξει ποια εκδοχή ισχύει.

Ποιος παραγγέλνει, ποιος πληρώνει, ποιος προστατεύει

Η Πολωνία δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να κινηθεί μια κυβέρνηση όταν το αποφασίσει. Στις 30 Ιανουαρίου 2026, η Υπηρεσία Εξοπλισμών της χώρας υπέγραψε σύμβαση για εθνικό σύστημα κατά των drones, καθαρής αξίας περίπου 15 δισ. ζλότι (πολωνική κυβέρνηση). Προμηθευτής είναι κοινοπραξία με επικεφαλής τον πολωνικό όμιλο PGZ και τη νορβηγική Kongsberg. Η Βαρσοβία έδωσε την παραγγελία και θα θέσει το σύστημα σε επιχειρησιακή χρήση, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης προέρχεται από δάνεια του SAFE, του αμυντικού δανειακού προγράμματος της ΕΕ.

Αυτός ο καταμερισμός ισχύει σε όλη την Ευρώπη: οι κυβερνήσεις παραγγέλνουν τον εξοπλισμό και τον θέτουν σε λειτουργία, τα ευρωπαϊκά δάνεια συμβάλλουν στη χρηματοδότησή του και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας εντοπίζει τα σημεία συμφόρησης. Ένα δάνειο της ΕΕ δεν μετατρέπει μια εθνική αγορά σε κοινή ευρωπαϊκή άμυνα.

Η κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια υπάρχει μέχρι στιγμής κυρίως στα χαρτιά. Στις 28 Σεπτεμβρίου, οι κυβερνήσεις της ΕΕ όρισαν το DECODER ως κοινό πρόγραμμα για drones και την αντιμετώπισή τους, με εκτιμώμενο ύψος 3,5–5 δισ. ευρώ έως το 2033 (απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ). Το ποσό αποτελεί εκτίμηση σχεδιασμού, όχι εγκεκριμένη χρηματοδότηση ή παραγγελία εξοπλισμού. Ούτε η απόφαση ούτε τα δημοσιεύματα που παρατίθενται εδώ συνδέουν το DECODER με την πρόβλεψη για το ένα τρίτο των προγραμμάτων. Επίσης, δεν δίνουν στοιχεία για να κριθεί αν οι συμμετέχοντες θα κατασκευάσουν ή θα επιχειρήσουν κάτι από κοινού.

Αν το απόσπασμα που διέρρευσε αποδίδει σωστά την έκθεση, η αύξηση των ευρωπαϊκών δαπανών δεν θα έχει οδηγήσει στην παράδοση των περισσότερων από αυτά τα προγράμματα έως το 2030. Μόνο ο Οργανισμός και οι κυβερνήσεις που έχουν την έκθεση μπορούν να πουν ποια είναι τα προγράμματα και τι σημαίνει «παράδοση». Οφείλουν να δημοσιοποιήσουν τον κατάλογο και τον ορισμό πριν συναντηθούν οι ηγέτες την επόμενη εβδομάδα.