Δεκαέξι κράτη της ΕΕ απορρίπτουν την αμυντική στροφή

Δεκαέξι κράτη-μέλη της ΕΕ απέρριψαν στις 26 Μαΐου την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034. Η ένστασή τους είναι καθαρή: οι Βρυξέλλες περιορίζουν τα κονδύλια που στηρίζουν τους αγρότες και τις φτωχότερες περιφέρειες, ώστε να χρηματοδοτήσουν μια αμυντική ενίσχυση από την οποία θα ωφεληθούν κυρίως οι χώρες με ισχυρή πολεμική βιομηχανία. Στην απέναντι πλευρά, οι βόρειες χώρες που πληρώνουν καθαρά περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό ζητούν ένα πιο «σφιχτό» πλαίσιο, με άξονα την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα. Το διακύβευμα πλησιάζει τα 2 τρισ. ευρώ.

Η μεγαλύτερη μετατόπιση δαπανών σε μια γενιά

Η πρόταση της Κομισιόν αλλάζει τις προτεραιότητες των ευρωπαϊκών δαπανών πιο επιθετικά από κάθε προηγούμενο δημοσιονομικό κύκλο. Η γεωργία και η συνοχή, δηλαδή οι επιδοτήσεις και οι μεταβιβάσεις για υποδομές που κατευθύνονται σε φτωχότερες περιφέρειες και αγρότες, υποχωρούν από το 62 τοις εκατό των συνολικών δαπανών της ΕΕ σε περίπου 44 τοις εκατό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Οι αγροτικές ενισχύσεις της ΚΑΠ, της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, αντιμετωπίζουν ονομαστική μείωση 24 τοις εκατό, με κατώτατο όριο τα 295,7 δισ. ευρώ (capreform.eu). Τα κονδύλια συνοχής μειώνονται κατά περίπου 15 τοις εκατό σε πραγματικούς όρους (CEPR).

Η χρηματοδότηση για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα πενταπλασιάζεται, φθάνοντας περίπου τα 131-140 δισ. ευρώ (Finabel). Ο συνολικός προϋπολογισμός αυξάνεται σχεδόν στα 2 τρισ. ευρώ, αλλά η αύξηση απορροφάται από τις νέες προτεραιότητες.

Η Επιτροπή αλλάζει και τον τρόπο εκταμίευσης των χρημάτων. Το νέο πλαίσιο μετακινείται από την αποζημίωση βάσει δαπανών, όπου ένα κράτος ξοδεύει και οι Βρυξέλλες επιστρέφουν το ποσό, σε πληρωμές βάσει επιδόσεων, κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης μετά την πανδημία. Τα κράτη θα πρέπει να πετυχαίνουν συγκεκριμένα ορόσημα μεταρρυθμίσεων πριν εκταμιευθούν τα κονδύλια. Αυτό δίνει στις Βρυξέλλες πολύ μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τα χρήματα, αλλαγή που ανησυχεί τις χώρες-λήπτες σχεδόν όσο και οι ίδιες οι περικοπές.

Ποιος παίρνει τελικά τα χρήματα

Η Πολωνία, ο μεγαλύτερος καθαρός αποδέκτης πόρων της ΕΕ με περίπου 12,9 δισ. ευρώ ετησίως, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις μεταβιβάσεις συνοχής (IW Köln). Σε όλο τον Νότο και την Ανατολή, τα ευρωπαϊκά κονδύλια καλύπτουν μεγάλο μέρος των δημόσιων επενδύσεων. Τα δεκαέξι κράτη που υπέγραψαν την κοινή δήλωση, κυρίως από αυτές τις περιοχές και αντιπροσωπεύοντας πλειοψηφία των κρατών-μελών, υποστηρίζουν ότι οι πολιτικές που περικόπτονται είναι ακριβώς εκείνες από τις οποίες ωφελούνται περισσότερο (ΥΠΕΞ Λετονίας, Euronews).

Η άλλη πλευρά του λογαριασμού φαίνεται στην παραγωγή οπλικών συστημάτων. Η Γερμανία, η Γαλλία και η Σουηδία διαθέτουν τις αμυντικές βιομηχανίες που μπορούν να κερδίσουν τα νέα στρατιωτικά συμβόλαια (Bruegel). Η Γερμανία, ήδη ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων με περίπου 19,8 δισ. ευρώ ετησίως ([Euronews](https://www.euronews.com/business/2024/12/09/eu-budget-who-pays-the-most-into-the-eu-and- who-gains-the-most)), κινδυνεύει να βρεθεί ταυτόχρονα σε ρόλο μεγαλύτερου πληρωτή και μεγαλύτερου ωφελημένου. Η στροφή των δαπανών δεν μεταφέρει απλώς χρήματα από τη μία πολιτική στην άλλη. Τα μεταφέρει και από τη μία ομάδα χωρών στην άλλη.

Κοινός δανεισμός για όπλα, όχι για γέφυρες

Το πιο αιχμηρό επιχείρημα της συμμαχίας αφορά μια ασυμμετρία που δύσκολα εξηγείται πολιτικά. Πέρυσι, η ΕΕ ενέκρινε 150 δισ. ευρώ κοινού δανεισμού μέσω του μηχανισμού «Δράση για την Ασφάλεια στην Ευρώπη», για τη χρηματοδότηση αμυντικών προμηθειών (Συμβούλιο της ΕΕ). Η Επιτροπή αρνήθηκε αντίστοιχο εργαλείο για τις περιφερειακές επενδύσεις. Αν η ΕΕ μπορεί να δανειστεί συλλογικά για όπλα, ρωτούν οι κυβερνήσεις του Νότου και της Ανατολής, γιατί όχι για δρόμους και νοσοκομεία;

Το ερώτημα γίνεται πιο πιεστικό επειδή ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το μεταπανδημικό ταμείο των 800 δισ. ευρώ, λήγει το 2026, δημιουργώντας από το 2027 εκτιμώμενη ετήσια επιβάρυνση 0,25 ποσοστιαίων μονάδων στο ΑΕΠ για τις χώρες που εξαρτώνται από αυτόν (Εαρινές Προβλέψεις 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ψηφίσει υπέρ αύξησης 10 τοις εκατό σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Ο προϋπολογισμός όμως απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο, δίνοντας σε χώρες με δημοσιονομικά «φειδωλή» γραμμή, όπως η Ολλανδία, η Σουηδία και η Αυστρία, ουσιαστικό δικαίωμα βέτο.

Ουσιαστική διαπραγμάτευση στο Συμβούλιο δεν έχει ακόμη αρχίσει. Όταν ξεκινήσει, πιθανότατα το φθινόπωρο, οι δεκαέξι χώρες της συνοχής θα έχουν αριθμητική πλειοψηφία, αλλά όχι δύναμη αποκλεισμού. Οι «φειδωλοί» θα έχουν βέτο, αλλά όχι πλειοψηφική στήριξη. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο θέσεις θα διαμορφωθεί το επόμενο επταετές σχέδιο δαπανών της ΕΕ.