Η Σλοβακία μπροστά σε χρέος 74%

Η Σλοβακία έχει ήδη μειώσει δαπάνες και αυξήσει φόρους τρεις φορές από τότε που ο Ρόμπερτ Φίτσο επέστρεψε στην εξουσία, στα τέλη του 2023. Το ανεξάρτητο δημοσιονομικό συμβούλιο της χώρας εκτιμά ότι τα μέτρα δεν αρκούν. Η πορεία του χρέους δείχνει πλέον προς ένα επίπεδο που μια μικρή οικονομία της ευρωζώνης, χωρίς δικό της νόμισμα ώστε να το υποτιμήσει, δύσκολα μπορεί να αντιστρέψει.

Το δημόσιο χρέος, δηλαδή το σύνολο όσων οφείλει το κράτος, αναμένεται να αυξηθεί από 61,4% του ΑΕΠ σήμερα σε 74% έως το 2029, εάν δεν ληφθούν νέα μέτρα. Το ετήσιο έλλειμμα, η διαφορά ανάμεσα στις κρατικές δαπάνες και τα έσοδα, θα ξεπεράσει το 5% του ΑΕΠ από το 2027 και θα φθάσει στο 5,7% δύο χρόνια αργότερα (Denník N, Aktuálně.cz). Πρόκειται για επίπεδα αρκετά πάνω από το όριο αναφοράς του 60% του ΑΕΠ, το οποίο οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ θεωρούν ανώτατο σημείο ασφαλείας για τα δημόσια οικονομικά (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Οι προβλέψεις προέρχονται από το Συμβούλιο Δημοσιονομικής Ευθύνης της Σλοβακίας, το ανεξάρτητο όργανο που ελέγχει την αντοχή των δημοσιονομικών σχεδίων της κυβέρνησης. Η ίδια ανάλυση κρίνει υπεραισιόδοξους και τους στόχους της Μπρατισλάβας για έλλειμμα γύρω στο 4,1%-4,2% του ΑΕΠ έως το 2028. Για να καλυφθεί η απόσταση, θα χρειαστούν πρόσθετα μέτρα περίπου 1,2 δισ. ευρώ το 2027 και άλλο 1,0 δισ. ευρώ το 2028.

Επειδή η Σλοβακία χρησιμοποιεί το ευρώ, δεν μπορεί να υποτιμήσει νόμισμα ούτε να ορίσει αυτόνομα τα επιτόκιά της. Τη νομισματική πολιτική για ολόκληρη την ευρωζώνη την ασκεί η ΕΚΤ, όχι η Μπρατισλάβα (ΕΚΤ). Αυτό αφήνει στην κυβέρνηση κυρίως δύο εργαλεία: φόρους και δαπάνες. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιοι θα σηκώσουν το βάρος, τα νοικοκυριά, οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι ή οι δημόσιες επενδύσεις.

Ο φαύλος κύκλος που δεν έσπασαν τρία πακέτα

Κάθε ετήσιο έλλειμμα προστίθεται στο χρέος. Όσο το χρέος αυξάνεται, ανεβαίνουν και οι πληρωμές τόκων. Οι τόκοι περνούν στον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς ως δαπάνη, διευρύνοντας ξανά το έλλειμμα. Το κράτος δανείζεται περισσότερο, πληρώνει περισσότερους τόκους και ο κύκλος γίνεται στενότερος. Οι τρεις γύροι περικοπών και αυξήσεων φόρων επιβράδυναν αυτή τη διαδικασία, αλλά δεν την ανέτρεψαν (Denník N).

Κάθε χρόνος καθυστέρησης μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού από τις δημόσιες υπηρεσίες στην εξυπηρέτηση του χρέους, αφήνοντας λιγότερο χώρο για υγεία, παιδεία ή υποδομές. Η ανάπτυξη δεν προσφέρει εύκολη έξοδο: οι αναλυτές εκτιμούν ότι το σλοβακικό ΑΕΠ θα αυξηθεί φέτος περίπου κατά 0,8% (Startitup). Αυτός ο ρυθμός είναι πολύ χαμηλός για να «ξεπεράσει» η οικονομία το χρέος της. Όταν το ΑΕΠ, δηλαδή η συνολική αξία αγαθών και υπηρεσιών που παράγει μια χώρα, αυξάνεται ελάχιστα, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ συνεχίζει να ανεβαίνει ακόμη και αν τα ελλείμματα σταθεροποιηθούν.

Ποιος πληρώνει τον επόμενο γύρο

Η Σλοβακία βρίσκεται ήδη στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της ΕΕ, τον επίσημο μηχανισμό πίεσης προς τις κυβερνήσεις ώστε να μειώσουν το έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Οι αναθεωρημένοι δημοσιονομικοί κανόνες δίνουν περισσότερο χρόνο για σταδιακή μείωση του χρέους, εξακολουθούν όμως να απαιτούν ένα αξιόπιστο πολυετές σχέδιο (Fondation Robert Schuman). Η βασική πρόβλεψη του Συμβουλίου δείχνει ότι η Σλοβακία δεν το διαθέτει ακόμη.

Η σύνθεση του επόμενου πακέτου έχει μεγαλύτερη σημασία από τον συνολικό αριθμό. Άλλη μια δημοσιονομική προσαρμογή άνω του 1 δισ. ευρώ μπορεί να προέλθει από υψηλότερους φόρους κατανάλωσης, που πλήττουν δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδήματα. Μπορεί να προέλθει από πάγωμα μισθών στο Δημόσιο ή από αλλαγές στις συντάξεις, που μειώνουν την αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων. Μπορεί επίσης να προέλθει από περικοπή επενδύσεων που χρειάζεται η οικονομία για μελλοντική ανάπτυξη. Κάθε επιλογή πλήττει διαφορετικές ομάδες και καμία δεν είναι ουδέτερη. Η κυβέρνηση Φίτσο έχει έως τώρα στηριχθεί κυρίως σε αυξήσεις φόρων. Οι επιλογές που απομένουν είναι πολιτικά δυσκολότερες, επειδή μειώνουν άμεσα εισοδήματα ή ορατές δημόσιες υπηρεσίες.

Η τσεχική κάλυψη αντιμετωπίζει τη Σλοβακία ως προειδοποίηση. Το δημόσιο χρέος της Τσεχίας βρισκόταν στο 44,3% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 61,4% της Σλοβακίας, ενώ το έλλειμμα ήταν 2,1% έναντι 4,5% (Aktuálně.cz). Η απόσταση είναι αρκετά μεγάλη ώστε να ανησυχεί την Πράγα, αλλά και αρκετά μικρή ώστε να δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να επιδεινωθεί η δημοσιονομική θέση μιας χώρας στην Κεντρική Ευρώπη.

Το πρόβλημα της Σλοβακίας είναι η αξιοπιστία, όχι ένας άμεσος πανικός στις αγορές. Το κόστος δανεισμού δεν έχει εκτιναχθεί. Όμως τρεις γύροι λιτότητας απορροφήθηκαν χωρίς να αλλάξει η καμπύλη του χρέους, ενώ κάθε χρονιά αδράνειας προσθέτει βάρος στους τόκους. Το επόμενο πακέτο πρέπει να πει καθαρά ποιος πληρώνει.