Η Σλοβακία μπλοκάρει τη μαύρη λίστα

Οι πρέσβεις των κρατών-μελών της ΕΕ δεν κατάφεραν στις 2 Σεπτεμβρίου να ανανεώσουν, πριν από την προθεσμία της 15ης Σεπτεμβρίου, τη μαύρη λίστα προσώπων και οντοτήτων από τη Ρωσία. Η Σλοβακία απέρριψε την πρόταση να επεκταθεί ο κύκλος ανανέωσης από τους έξι μήνες στο ένα έτος, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν οι συνομιλίες στην Coreper, την επιτροπή όπου οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των χωρών προετοιμάζουν τις αποφάσεις που στη συνέχεια εγκρίνουν τυπικά οι υπουργοί (European Pravda, cas.sk). Οι διπλωμάτες θα επιχειρήσουν νέα συμφωνία στις 9 Σεπτεμβρίου. Αν δεν υπάρξει λύση, οι απαγορεύσεις εισόδου και τα παγώματα περιουσιακών στοιχείων για τα πρόσωπα της λίστας θα λήξουν. Οι τράπεζες θα υποχρεωθούν να αποδεσμεύσουν παγωμένα κεφάλαια και οι συνοριακές αρχές να επιτρέψουν την είσοδο σε πρόσωπα που σήμερα βρίσκονται στη μαύρη λίστα (Decision 2014/145, Regulation 269/2014).

Η Μπρατισλάβα δεν αμφισβητεί επισήμως την ύπαρξη των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αλλά το χρονοδιάγραμμα ανανέωσής τους. Η διαφορά δεν είναι τεχνική. Κάθε ανανέωση απαιτεί ομοφωνία βάσει του άρθρου 31 της Συνθήκης για την ΕΕ, δηλαδή μία μόνο χώρα μπορεί να μπλοκάρει την απόφαση, και κάθε εξαμηνιαίος κύκλος δίνει σε οποιαδήποτε κυβέρνηση μια προγραμματισμένη ευκαιρία να ζητήσει ανταλλάγματα (Article 31 TEU).

Η μαύρη λίστα, όχι οι ευρύτερες κυρώσεις

Ο φάκελος αφορά το καθεστώς ατομικών καταχωρίσεων της ΕΕ: συγκεκριμένα πρόσωπα και οντότητες που κατηγορούνται ότι υπονομεύουν την κυριαρχία της Ουκρανίας και στα οποία επιβάλλονται απαγορεύσεις ταξιδιού, πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση χρηματοδότησης από οικονομικούς φορείς της ΕΕ (Council explainer). Πρόκειται για διαφορετικό πλαίσιο από τις κλαδικές κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τη χρηματοδότηση και την τεχνολογία, τις οποίες τα κράτη-μέλη είχαν ήδη μεταφέρει φέτος σε μεγαλύτερο κύκλο ανανέωσης (Telex).

Σύμφωνα με την ανανέωση του Μαρτίου 2026 από την ΕΕ, η τρέχουσα λίστα καλύπτει περίπου 2.600 φυσικά και νομικά πρόσωπα, αν και αρκετά εθνικά μέσα ανεβάζουν πλέον τον αριθμό πάνω από τις 3.000 καταχωρίσεις (EEAS, Aktuality). Η Σλοβακία πρότεινε επίσης την αφαίρεση αρκετών, μη κατονομαζόμενων Ρώσων από τη λίστα (upday).

Οι έξι μήνες σημαίνουν έξι ευκαιρίες διαπραγμάτευσης

Ο εξαμηνιαίος έλεγχος έχει θεσμική λογική. Οι ατομικές κυρώσεις περιορίζουν την περιουσία και την ελευθερία μετακίνησης συγκεκριμένων προσώπων, επομένως τα δικαστήρια της ΕΕ αντιμετωπίζουν κάθε ανανέωση ως ξεχωριστή νομική πράξη και όχι ως μόνιμη σφραγίδα. Στην υπόθεση της Γκαλίνα Πουμπιάνσκαγια, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν κάθε περίοδος καταχώρισης δικαιολογούνταν αυτοτελώς (Pumpyanskaya judgment). Η ίδια η ανανέωση του Μαρτίου 2026 αφαίρεσε δύο πρόσωπα και πέντε θανόντες, ένδειξη ότι η διαδικασία επανεξέτασης δεν είναι προσχηματική (EEAS).

Ο ίδιος μηχανισμός, όμως, λειτουργεί και ως εργαλείο πίεσης. Κάθε έξι μήνες, μία κυβέρνηση μπορεί να κρατήσει σε εκκρεμότητα 2.600 καταχωρίσεις, εκτός αν οι υπόλοιπες 26 της δώσουν κάτι. Τον Μάρτιο, η Σλοβακία απέσυρε αιτήματα της τελευταίας στιγμής για διαγραφή των ολιγαρχών Αλισέρ Ουσμάνοφ και Μιχαήλ Φρίντμαν μόλις λίγες ώρες πριν από τη λήξη των μέτρων (LRT). Τα ονόματα που ζητεί τώρα να αφαιρεθούν η Μπρατισλάβα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το αν επιδιώκει συγκεκριμένες διαγραφές, παραχωρήσεις σε άλλους φακέλους ή απλώς πίεση μέσω καθυστέρησης θα κρίνει την εξέλιξη των επόμενων δώδεκα ημερών.

Οι ανατολικές κυβερνήσεις το διαβάζουν ως παρεμπόδιση

Η Πολωνία, η Λιθουανία και η Τσεχία αντιμετώπισαν την κίνηση της Σλοβακίας ως υπονόμευση, συνδέοντάς τη με τη γενικότερη θέση του πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίτσο ότι «η Ρωσία δεν μπορεί να δαιμονοποιείται και να εκτοπίζεται από την Ευρώπη» (iROZHLAS, Reuters). Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Κεστούτις Μπούντρις, είχε ήδη προειδοποιήσει ότι τα οικονομικά συμφέροντα μεμονωμένων κρατών-μελών στρεβλώνουν όλο και περισσότερο τις αποφάσεις για τις κυρώσεις (LRT English). Η Ουγγαρία, ο συνήθης ύποπτος σε τέτοιες διαπραγματεύσεις, δεν φαίνεται να κινεί αυτόν τον γύρο. Τα στοιχεία δείχνουν μάλλον ότι η Σλοβακία δανείζεται μια τακτική που τελειοποίησε η Βουδαπέστη: χρησιμοποιεί την απαίτηση ομοφωνίας για να μετατρέψει μια τυπική ανανέωση σε μοχλό διαπραγμάτευσης.

Η συγκυρία κάνει το μήνυμα ακόμη πιο καθαρό. Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, 11 χώρες της ΕΕ είχαν ζητήσει να μπει τέλος στα «παρεμποδιστικά βέτο» στην εξωτερική πολιτική (Euronews, ANSA). Η κίνηση της Σλοβακίας το επόμενο πρωί έδειξε ακριβώς γιατί επιμένουν.

Η νέα προσπάθεια της 9ης Σεπτεμβρίου θα δείξει αν η Μπρατισλάβα θα επαναλάβει το μοτίβο του Μαρτίου, υποχωρώντας στο τέλος, ή αν αυτή τη φορά θα πιέσει περισσότερο. Απομένουν δώδεκα ημέρες πριν λήξει ολόκληρο το καθεστώς ατομικών καταχωρίσεων. Αν η μαύρη λίστα εκπνεύσει, οι συνέπειες δεν θα είναι θεωρητικές: εθνικές τράπεζες, μητρώα περιουσιακών στοιχείων και συνοριακές υπηρεσίες σε 27 χώρες θα υποχρεωθούν νομικά να ξεπαγώσουν λογαριασμούς και να ανοίξουν ξανά την είσοδο. Η απάντηση θα έρθει από την Μπρατισλάβα, το αργότερο έως τις 15 Σεπτεμβρίου.