Η Σλοβακία αποδυναμώνει τη δίωξη διαφθοράς

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου το 2026 καταγράφει ότι η Σλοβακία δεν έχει σημειώσει πρόοδο στη διερεύνηση και δίωξη υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου, ενώ η ικανότητα των αρχών να χειρίζονται μεγάλες υποθέσεις έχει «επιδεινωθεί περαιτέρω» (κεφάλαιο της Επιτροπής για τη Σλοβακία, πακέτο της Επιτροπής για το 2026). Η έκθεση δεν επιβάλλει κυρώσεις στη Σλοβακία. Συγκεντρώνει όμως το είδος των στοιχείων που θα χρειαζόταν αργότερα η Επιτροπή, αν αποφάσιζε να θέσει στο τραπέζι την αναστολή ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Τι διαπίστωσε πράγματι η Επιτροπή

Υπό την τέταρτη κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο, η Σλοβακία κατάργησε την Ειδική Εισαγγελία, αποδυνάμωσε την αστυνομική μονάδα κατά της διαφθοράς, μείωσε τις ποινές και συντόμευσε τις προθεσμίες παραγραφής για αδικήματα διαφθοράς. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι απότομη πτώση στις απαγγελίες κατηγοριών, στα παραπεμπτικά βουλεύματα και στις καταδικαστικές αποφάσεις (πακέτο της Επιτροπής για το 2026).

Η έκθεση επισημαίνει επίσης την εξουσία του γενικού εισαγγελέα να ακυρώνει τελεσίδικες αποφάσεις της αστυνομίας και της εισαγγελίας. Στην πράξη, αυτό δίνει σε ένα μόνο αξίωμα τη δυνατότητα να κλείνει έρευνες πριν φτάσουν ποτέ ενώπιον δικαστών.

Ο Φίτσο απέρριψε τα ευρήματα ως «μη αντικειμενική πολιτική πίεση» και μίλησε για δύο μέτρα και δύο σταθμά (TA3). Τα κόμματα της σλοβακικής αντιπολίτευσης προειδοποίησαν ότι κινδυνεύουν ευρωπαϊκοί πόροι. Και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν την έκθεση ως πολιτικό όπλο: ο Φίτσο εναντίον των Βρυξελλών, η αντιπολίτευση εναντίον του Φίτσο. Καμία από τις δύο αναγνώσεις δεν αποτυπώνει πλήρως τι κάνει σήμερα η έκθεση.

Ο μοχλός των χρημάτων δεν ενεργοποιείται αυτόματα

Η έκθεση για το κράτος δικαίου δεν παγώνει κονδύλια. Η ίδια η Επιτροπή, στις απαντήσεις της για το πακέτο του 2026, την περιγράφει ως «προληπτικό εργαλείο παρακολούθησης», χωρίς αυτόματη σύνδεση ανάμεσα στις συστάσεις και στις αποφάσεις πληρωμών (ερωτήσεις και απαντήσεις της Επιτροπής). Για να σταματήσει η ροή χρημάτων, η Επιτροπή χρειάζεται χωριστή νομική διαδικασία.

Το ισχυρότερο εργαλείο είναι ο κανονισμός αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου, ο μηχανισμός της ΕΕ που επιτρέπει την περικοπή πόρων όταν οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου απειλούν τη χρηστή διαχείριση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού (κανονισμός 2020/2092). Η χρήση του όμως απαιτεί απόδειξη. Η Επιτροπή πρέπει να δείξει ότι η αποδυνάμωση της εισαγγελίας ή των ελεγκτικών μηχανισμών στη Σλοβακία θέτει σε κίνδυνο τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ «με επαρκώς άμεσο τρόπο». Στη συνέχεια προτείνει μέτρα στο Συμβούλιο, όπου ψηφίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών, με ειδική πλειοψηφία· άρα καμία χώρα δεν μπορεί μόνη της να μπλοκάρει την απόφαση. Πρόκειται για υψηλό αποδεικτικό όριο και η Επιτροπή δεν έχει δείξει ότι βρίσκεται κοντά στο να το περάσει.

Το Ταμείο Ανάκαμψης μετά την πανδημία δίνει στις Βρυξέλλες έναν απλούστερο μοχλό πίεσης. Η Σλοβακία είχε δεσμευθεί σε συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις κατά της διαφθοράς και υπέρ της διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις, προκειμένου να εκταμιεύονται οι πόροι. Αν αναιρέσει αυτές τις δικλίδες, η Επιτροπή μπορεί να κρατήσει επόμενες πληρωμές χωρίς να κινήσει ολόκληρη τη διαδικασία αιρεσιμότητας. Έρευνα για τον σχεδιασμό του Ταμείου Ανάκαμψης σημειώνει ότι οι μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με εκταμιεύσεις λειτουργούν ως ενσωματωμένη ασφάλεια: η οπισθοχώρηση μπορεί να μπλοκάρει την επόμενη δόση (Taylor & Francis).

Η σύγκριση με την Ουγγαρία δεν είναι θεωρητική

Τσέχοι και Σλοβάκοι οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν για ένα «ουγγρικό σενάριο» (Týždeň). Η διατύπωση παραπέμπει στη διαδρομή της Βουδαπέστης: επίμονη υποχώρηση του κράτους δικαίου, συστηματική τεκμηρίωση από την Επιτροπή και, τελικά, πραγματικές δημοσιονομικές συνέπειες. Η Ουγγαρία εξακολουθεί να βρίσκεται στο στόχαστρο της Επιτροπής για αδύναμα αποτελέσματα κατά της διαφθοράς και για την ανεξαρτησία της εισαγγελίας (Népszava). Η σύγκριση έχει σημασία επειδή δείχνει τον μηχανισμό: χρόνια καταγεγραμμένης επιδείνωσης μπορούν τελικά να δώσουν στην Επιτροπή αρκετά στοιχεία ώστε να συνδέσει τα προβλήματα κράτους δικαίου με κίνδυνο για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η Πολωνία φωτίζει την αντίθετη επιλογή. Η σημερινή κυβέρνηση της Βαρσοβίας, μετά τη σκληρή σύγκρουση με τις Βρυξέλλες για το κράτος δικαίου επί της προηγούμενης κυβέρνησης του PiS, επικεντρώνεται τώρα στην εκπλήρωση οροσήμων, στην αποστολή λεπτομερών διορθωτικών παρεμβάσεων και στην αποδοχή παρακολούθησης, ώστε να συνεχιστεί η ροή των κονδυλίων (MFiPR). Η στάση του Φίτσο είναι απόρριψη.

Η Επιτροπή έχει πλέον καταγράψει, στο δικό της θεσμικό αρχείο, ότι η ικανότητα της Σλοβακίας να χειρίζεται μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς χειροτερεύει. Αυτή η διαπίστωση δεν παγώνει σήμερα ούτε ένα ευρώ. Κάθε ετήσια έκθεση όμως προσθέτει υλικό στον φάκελο. Αν η αποδυνάμωση της εισαγγελικής λειτουργίας συνεχιστεί, η Επιτροπή μπορεί κάποια στιγμή να τη συνδέσει με κίνδυνο για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, είτε μέσω του κανονισμού αιρεσιμότητας είτε μέσω αποτυχίας επίτευξης οροσήμων του Ταμείου Ανάκαμψης. Η κυβέρνηση Φίτσο κρατά ακόμη την πρωτοβουλία: μπορεί να αναστρέψει τη ζημιά πριν ο διαγνωστικός φάκελος γίνει νομική υπόθεση. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, οφείλει καθαρότερο σήμα για το αν βλέπει να σχηματίζεται υπόθεση δημοσιονομικού κινδύνου ή αν πρόκειται μόνο για προειδοποίηση κράτους δικαίου χωρίς άμεση σύνδεση με χρήματα.