Η Σλοβακία έφυγε χωρίς συμφωνία από την Ουάσιγκτον

Στο τέλος του 2025, το ρωσικό αργό κάλυπτε περίπου το 90 τοις εκατό της κατανάλωσης πετρελαίου στη Σλοβακία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Με αυτή την εξάρτηση στο φόντο, η υπουργός Οικονομίας Ντένισα Σάκοβα ταξίδεψε στις 8 Οκτωβρίου στην Ουάσιγκτον, ζητώντας αμερικανικό αέριο και προστασία από τις αμερικανικές κυρώσεις, ενώ η χώρα της θα συνεχίσει να αγοράζει ρωσικό αργό έως το τέλος του 2027 (STVR). Οι δημόσιες αναφορές για τις συναντήσεις δεν καταγράφουν ούτε υπογεγραμμένη σύμβαση προμήθειας ούτε γραπτή εξαίρεση από τις κυρώσεις (Denník N).

Η Σάκοβα συνοδευόταν από στελέχη της SPP, του μεγαλύτερου προμηθευτή αερίου, και της Slovnaft, του διυλιστηρίου της Μπρατισλάβας που ανήκει στον ουγγρικό όμιλο MOL. Δήλωσε ότι οι Αμερικανοί αξιωματούχοι κατανόησαν το χρονοδιάγραμμα της χώρας για το πετρέλαιο (STVR). Πρόκειται για τη δική της περιγραφή της συζήτησης· κανένα δημοσιευμένο έγγραφο δεν τη μετατρέπει σε σύμβαση ή νομική εξαίρεση.

Η κροατική διαδρομή λειτούργησε μία φορά, για λίγους μήνες

Για να λειτουργεί κανονικά, η Slovnaft χρειάζεται περίπου 5,5 έως 6 εκατομμύρια τόνους αργού πετρελαίου τον χρόνο (Reuters). Η Σάκοβα χαρακτήρισε τον αγωγό Adria τη μόνη ρεαλιστική εναλλακτική στη ρωσική Druzhba (STVR). Τα δεξαμενόπλοια ξεφορτώνουν στο κροατικό τερματικό του Όμιζαλ, απ’ όπου ο αγωγός JANAF μεταφέρει το αργό μέσω Κροατίας και Ουγγαρίας στη Σλοβακία.

Η MOL έχει δεσμεύσει για το 2026 τη μεταφορά 2,05 εκατομμυρίων τόνων μέσω του JANAF, με ρήτρα πληρωμής ακόμη κι αν μεταφέρει μικρότερη ποσότητα (κυβέρνηση της Κροατίας). Η δέσμευση αφορά από κοινού τα διυλιστήρια της MOL στην Ουγγαρία και τη Σλοβακία· επομένως, δεν εξασφαλίζει πετρέλαιο μόνο για την Μπρατισλάβα.

Η πιο ισχυρή ένδειξη για τις δυνατότητες της διαδρομής προέρχεται από τη διακοπή λειτουργίας του φετινού χειμώνα. Όταν η ροή μέσω Druzhba διακόπηκε από τα τέλη Ιανουαρίου έως τον Απρίλιο του 2026, η Slovnaft χρησιμοποίησε αρχικά τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης (Reuters). Στη συνέχεια, επανήλθε κοντά στην πλήρη παραγωγή με αργό που έφτανε μέσω Adria. Τα στελέχη της ανέφεραν, πάντως, δυσκολίες με άλλα μείγματα αργού, τα οποία έχουν διαφορετική χημική σύσταση και απαιτούν διαφορετική επεξεργασία στο διυλιστήριο.

Η διακοπή έδειξε ότι η διαδρομή μπορεί να κρατήσει τη Slovnaft σε λειτουργία για λίγους μήνες κρίσης. Στις 11 Μαρτίου άρχισε δοκιμή δέκα μηνών σε όλη την αλυσίδα, από την εκφόρτωση των δεξαμενόπλοιων έως το διυλιστήριο, με τα αποτελέσματα να αναμένονται στις αρχές του 2027 (MOL). Το ερώτημα είναι αν ο αγωγός μπορεί να παραδίδει σταθερά, στην πλήρη κλίμακα που χρειάζεται η Slovnaft, κάθε χρόνο. Οι δύο πλευρές διαφωνούν ήδη για τις δυνατότητές του: η JANAF επικαλείται τεχνική δυναμικότητα περίπου 11,8 εκατομμυρίων τόνων ετησίως, ενώ η MOL αντιπαραθέτει τις παραδόσεις μέσω Adria, που είχαν μέσο όρο περίπου 1,3 εκατομμύρια τόνους την περίοδο 2022–2025 (BIRN).

Το αέριο αντιμετωπίζει ανάλογο πρόβλημα: δεν αρκεί να βρεθεί προμηθευτής, πρέπει να υπάρχει και διαθέσιμη υποδομή για να φτάσει στη χώρα. Η Σάκοβα επιδιώκει προμήθεια περίπου 1 δισ. κυβικών μέτρων τον χρόνο από τον Σεπτέμβριο του 2027, με συμβόλαιο πέντε έως επτά ετών, ενδεχομένως από τις ΗΠΑ, την Αλγερία ή το Αζερμπαϊτζάν (SITA). Η ημερομηνία συμπίπτει με την προθεσμία που θέτει η νομοθεσία της ΕΕ για τη λήξη των μακροχρόνιων εισαγωγών ρωσικού αερίου μέσω αγωγών, στις 30 Σεπτεμβρίου 2027 (Κανονισμός 2026/261). Το υγροποιημένο φυσικό αέριο, που ψύχεται ώστε να μεταφέρεται με πλοία, χρειάζεται θέση σε παράκτιο τερματικό για να επιστρέψει σε αέρια μορφή, καθώς και δεσμευμένη χωρητικότητα στους αγωγούς έως την περίκλειστη Σλοβακία. Το τερματικό του Σβινούιστσιε στην Πολωνία λειτούργησε με πληρότητα άνω του 99 τοις εκατό το 2025 (ORLEN), ενώ οι δημόσιες πληροφορίες δεν δείχνουν ότι η SPP έχει δεσμεύσει θέση εκεί.

Δύο διαφορετικά κόστη και ποιος τα επωμίζεται

Νόμος που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ στις 18 Σεπτεμβρίου καλύπτει μια χώρα μόνο εφόσον αγοράζει ρωσικό αργό ή αέριο μετά τις 18 Οκτωβρίου και συγκαταλέγεται στους πέντε μεγαλύτερους αγοραστές (Δημόσιος Νόμος 119-111). Πρέπει να ισχύουν και οι δύο προϋποθέσεις. Για τις χώρες που τις πληρούν, ο νόμος επιτρέπει την επιβολή δασμών έως 100 τοις εκατό στα προϊόντα τους· ο πρόεδρος μπορεί να τους άρει μόνο αν πιστοποιήσει γραπτώς την απόφασή του στο Κογκρέσο (Δημόσιος Νόμος 119-111).

Δεν έχει δημοσιευθεί ούτε χαρακτηρισμός της Σλοβακίας ως χώρας που υπάγεται στον νόμο ούτε εξαίρεση, ενώ από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει αν οι αγορές της την κατατάσσουν στους πέντε μεγαλύτερους αγοραστές. Άδεια του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, που εκδόθηκε στις 9 Οκτωβρίου, αφορούσε ρωσικό ντίζελ και δεν ανέφερε τη Σλοβακία (αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών). Τυχόν δασμοί θα επιβάρυναν τους Σλοβάκους εξαγωγείς που πωλούν στην αμερικανική αγορά.

Η αντικατάσταση του ρωσικού αργού είναι διαφορετικό κόστος και θα επιβαρύνει το διυλιστήριο. Στην Ουγγαρία, το ρωσικό αργό κόστιζε κατά μέσο όρο 471 ευρώ τον τόνο το 2024, έναντι 564 ευρώ για τα υπόλοιπα είδη αργού (Euronews). Η διαφορά εξηγεί γιατί τα διυλιστήρια επιδιώκουν να διατηρήσουν τη ρωσική προμήθεια, αλλά δεν υπολογίζει το κόστος που θα έχει για τη Slovnaft η δική της αλλαγή προμηθευτή. Η JANAF και οι πωλητές υγροποιημένου φυσικού αερίου θα αποκτήσουν νέα έσοδα. Το πώς θα περάσει το κόστος στους Σλοβάκους οδηγούς εξαρτάται από τη φορολογία και τα περιθώρια διύλισης, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στα έσοδα από τις πωλήσεις καυσίμων και στις δαπάνες για αργό και λειτουργία. Κανένα δημοσιευμένο στοιχείο δεν μετρά αυτή την επίπτωση.

Με βάση τα δημόσια στοιχεία, το ταξίδι στην Ουάσιγκτον δεν απέφερε ούτε σύμβαση προμήθειας καυσίμων ούτε εξαίρεση από τις κυρώσεις· απέφερε μόνο τη δήλωση της Σάκοβα ότι οι Αμερικανοί αξιωματούχοι κατανόησαν τα σχέδιά της. Η κροατική διαδρομή κράτησε τη Slovnaft σε λειτουργία για λίγους μήνες κρίσης. Μέχρι να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα της δοκιμής στις αρχές του 2027 (MOL), δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αντικαταστήσει το ρωσικό αργό στην κλίμακα που χρειάζεται το διυλιστήριο.