Η Slovalco ξανανοίγει με κρατικό ρεύμα

Οι πρώτες ηλεκτρολυτικές κυψέλες στο εργοστάσιο αλουμινίου της Slovalco στο Ζιάρ ναντ Χρόνομ τέθηκαν ξανά σε λειτουργία αυτή την εβδομάδα, τρία χρόνια μετά το κλείσιμο της πρωτογενούς παραγωγής λόγω της εκτίναξης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Η επανεκκίνηση ξεπερνά τα όρια της Σλοβακίας, επειδή δείχνει τον νέο πρακτικό συμβιβασμό που καλούνται να κάνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να κρατήσουν ζωντανή τη βαριά, ενεργοβόρα βιομηχανία: φθηνό ρεύμα, ελάφρυνση από το κόστος άνθρακα και καμία σαφής ημερομηνία λήξης για κανένα από τα δύο.

75.000 τόνοι, όχι 175.000

Η Slovalco επαναφέρει 75.000 τόνους ετήσιας παραγωγής, από συνολική δυναμικότητα περίπου 175.000 τόνων, με επένδυση τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ. Οι υπόλοιποι 100.000 τόνοι εξαρτώνται από συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας που ακόμη δεν υπάρχουν και από όρους που θα ισχύσουν μετά το 2030.

Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο παρουσίασε την εξέλιξη ως επαναφορά έως και του 17% της ευρωπαϊκής πρωτογενούς παραγωγής αλουμινίου. Ο αριθμός αυτός, όμως, βασίζεται στην πλήρη δυναμικότητα της Slovalco, όχι στους 75.000 τόνους που έχουν πράγματι δεσμευθεί, και τη συγκρίνει με την πρωτογενή παραγωγή μόνο εντός της ΕΕ, η οποία έχει υποχωρήσει σε περίπου 950.000 τόνους ετησίως μετά τα κλεισίματα μονάδων σε όλη την ήπειρο. Η ευρύτερη ευρωπαϊκή παραγωγή κινήθηκε γύρω στους 3,6 εκατ. τόνους το πρώτο εξάμηνο του 2026. Με όποιον παρονομαστή κι αν γίνει η σύγκριση, η αρχική επανεκκίνηση είναι πολύ μικρότερη από τον πολιτικό τίτλο.

Το φθηνό ρεύμα γίνεται βιομηχανική πολιτική

Η παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου, δηλαδή νέου μετάλλου από μετάλλευμα μέσω ηλεκτρόλυσης και όχι ανακύκλωσης σκραπ, καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Ένας τόνος απαιτεί περίπου 14 μεγαβατώρες, ενώ το ρεύμα αντιστοιχεί συνήθως στο 30%-40% του κόστους παραγωγής. Γι’ αυτό τα χυτήρια αλουμινίου είναι από τις πρώτες μονάδες που κλείνουν όταν οι τιμές αυξάνονται απότομα και από τις τελευταίες που επιστρέφουν χωρίς κρατική στήριξη.

Η βοήθεια προς τη Slovalco έχει δύο σκέλη. Το πρώτο είναι μια μακροπρόθεσμη συμφωνία προμήθειας με τη Vodohospodárska výstavba, την κρατική εταιρεία υδροηλεκτρικής ενέργειας, για περίπου 100 MW σταθερού ρεύματος σε εικοσιτετράωρη βάση. Τα χυτήρια δεν μπορούν να ανοίγουν και να κλείνουν φθηνά ανάλογα με την τιμή της αγοράς, επομένως χρειάζονται ηλεκτρική ενέργεια βάσης σε τιμή σαφώς χαμηλότερη από τη χονδρεμπορική. Η πραγματική τιμή δεν έχει δημοσιοποιηθεί· η κρατική εταιρεία χαρακτήρισε τους όγκους και την τιμολόγηση της σύμβασης εμπορικά απόρρητα.

Το δεύτερο σκέλος αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Μπρατισλάβα αποζημιώνει τα χυτήρια για το κόστος άνθρακα που ενσωματώνεται στην τιμή του ρεύματος. Οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας μετακυλίουν στη χονδρεμπορική τιμή το κόστος των ευρωπαϊκών δικαιωμάτων εκπομπών, στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ, με αποτέλεσμα οι μεγάλοι καταναλωτές να πληρώνουν ακριβότερο ρεύμα ακόμη και όταν οι ίδιοι δεν αυξάνουν τις εκπομπές τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τον Ιούλιο το αναθεωρημένο σλοβακικό σχήμα, σχεδόν τριπλασιάζοντας τον προϋπολογισμό του από 250 εκατ. σε 710 εκατ. ευρώ και ανεβάζοντας από το 75% στο 80% το ποσοστό των επιλέξιμων δαπανών που μπορεί να καλύπτει το κράτος. Επιπλέον, η Slovalco έλαβε απαλλαγές από την εισφορά στο πυρηνικό ταμείο και από άλλες χρεώσεις, σύμφωνα με το Teraz. Σλοβακικά μέσα υπολογίζουν το ετήσιο κόστος της βιομηχανικής ελάφρυνσης από το Περιβαλλοντικό Ταμείο σε περίπου 75 εκατ. ευρώ.

Η Σλοβακία δεν αποτελεί εξαίρεση. Την ίδια περίοδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε αντίστοιχα σχήματα αντιστάθμισης του κόστους άνθρακα για την Τσεχία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, την Αυστρία και την Ισπανία, σύμφωνα με τους Brussels Times. Στην Ισπανία, η Alcoa San Cibraó είχε επανεκκινήσει και τις 512 κυψέλες έως τον Απρίλιο του 2026, διασώζοντας πάνω από 1.000 θέσεις εργασίας, αλλά η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της εξακολουθεί να εξαρτάται από αιολικά πάρκα που δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί και από 72 εκατ. ευρώ αναμενόμενης αποζημίωσης για το CO₂. Στη Γερμανία, το ομοσπονδιακό υπουργείο Οικονομίας υποστηρίζει ότι το φθηνότερο βιομηχανικό ρεύμα κρατά στη χώρα προμηθευτές, εργοστάσια και ειδικευμένη εργασία. Οι επικριτές απαντούν ότι οι υφιστάμενες ελαφρύνσεις έχουν περιορισμένο πρακτικό αποτέλεσμα: το ARD ανέφερε ότι ένα σχήμα θα μείωνε ενδεικτική βιομηχανική τιμή ρεύματος από 18 σε 17,6 λεπτά ανά κιλοβατώρα.

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Τα οφέλη συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους αποδέκτες. Ο νορβηγικός όμιλος αλουμινίου Hydro, πλειοψηφικός μέτοχος της Slovalco με 55,3%, και η Penta Investments, που συμμετέχει επίσης στο σχήμα, ανακτούν ένα παραγωγικό περιουσιακό στοιχείο. Περισσότεροι από 200 εργαζόμενοι στο Ζιάρ ναντ Χρόνομ διατηρούν τις θέσεις τους. Οι μεταποιητικές επιχειρήσεις που βρίσκονται πιο κάτω στην αλυσίδα αξίας αποκτούν ευρωπαϊκή πηγή πρωτογενούς μετάλλου, αντί να στηρίζονται σε εισαγωγές που καλύπτουν το 70%-80% της ζήτησης της ΕΕ.

Το κόστος διαχέεται στους φορολογουμένους και στους κλιματικούς προϋπολογισμούς. Η αποζημίωση για το κόστος άνθρακα ανακατευθύνει έσοδα από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν πράσινες πολιτικές ή να μειώσουν ελλείμματα. Η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού δεσμεύει ρεύμα με όρους που δεν έχουν αποκαλυφθεί, χάνοντας τα έσοδα που θα μπορούσε να εξασφαλίσει πουλώντας την ίδια ενέργεια στην ανοιχτή αγορά. Και η στήριξη δεν είναι εφάπαξ επένδυση· έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίζεται χρόνο με τον χρόνο. Η Slovalco δείχνει ότι η επανεκκίνηση είναι δυνατή όταν το κράτος αναλαμβάνει διαρκώς μέρος του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Το αποδέχονται και οι ίδιοι οι ιδιοκτήτες: δεν δεσμεύονται για το δεύτερο μισό του εργοστασίου χωρίς έναν νέο γύρο εγγυήσεων.