Ο Janša υπόσχεται πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ

Ο Γιάνεζ Γιάνσα δεσμεύθηκε ότι θα αναστείλει την αναγνώριση της Παλαιστίνης από τη Σλοβενία και θα μεταφέρει την πρεσβεία της χώρας από το Τελ Αβίβ στην Ιερουσαλήμ. Αν η δέσμευση γίνει πράξη, η Σλοβενία θα γίνει το πρώτο κράτος-μέλος της ΕΕ που παραβιάζει ανοιχτά τη διπλωματική γραμμή την οποία τηρεί η Ένωση επί δεκαετίες για το καθεστώς της πόλης. Η υπόσχεση, που καταγράφηκε σε συνέντευξη στην Israel Hayom και αναπαράχθηκε από περιφερειακά μέσα (Net.hr, Index.hr), παραμένει πολιτική εξαγγελία και όχι κυβερνητική απόφαση. Αρκεί όμως για να φανεί το αδύναμο σημείο: η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική για την Ιερουσαλήμ κρατά μόνο όσο κάθε πρωτεύουσα επιλέγει να τηρεί την κοινή γραμμή.

Τι λέει πράγματι η γραμμή της ΕΕ

Το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου οι εθνικές κυβερνήσεις συντονίζουν την εξωτερική πολιτική, υποστηρίζει ότι το καθεστώς της Ιερουσαλήμ πρέπει να συμφωνηθεί μέσω διαπραγματεύσεων, με προοπτική να αποτελέσει μελλοντική πρωτεύουσα τόσο του Ισραήλ όσο και ενός παλαιστινιακού κράτους. Μετά την αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσας του Ισραήλ από την Ουάσιγκτον το 2017, το Συμβούλιο πρόσθεσε ότι οι πρεσβείες των κρατών-μελών πρέπει να παραμείνουν στο Τελ Αβίβ έως την επίτευξη τελικής συμφωνίας.

Η θέση αυτή δεν διαθέτει μηχανισμό επιβολής. Η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας, δηλαδή το πλαίσιο με το οποίο η ΕΕ επιχειρεί να μιλήσει ενιαία στη διπλωματία, απαιτεί ομοφωνία: ένα και μόνο κράτος μπορεί να μπλοκάρει κοινή δράση. Ταυτόχρονα, οι εθνικές πρωτεύουσες διατηρούν τον πλήρη έλεγχο για το πού τοποθετούν τις πρεσβείες τους (EUR-Lex). Μια σλοβενική μεταφορά πρεσβείας δεν θα ξαναέγραφε την ευρωπαϊκή πολιτική. Θα έκανε κάτι πιο διαβρωτικό: θα έδειχνε ότι η πολιτική αυτή είναι προαιρετική.

Το τσεχικό όριο που θα ξεπερνούσε ο Γιάνσα

Η πιο χρήσιμη σύγκριση είναι η Τσεχία, το κράτος-μέλος της ΕΕ με την πιο σταθερά φιλοϊσραηλινή στάση. Η Πράγα άνοιξε το 2018 στην Ιερουσαλήμ το «Τσεχικό Σπίτι», μια πλατφόρμα πολιτισμού και εμπορίου, αλλά η διαπιστευμένη πρεσβεία της παραμένει στο Τελ Αβίβ (υπουργείο Εξωτερικών της Τσεχίας, ανακοίνωση για το Czech House). Η φόρμουλα αυτή επιτρέπει ισχυρό συμβολισμό υπέρ του Ισραήλ, χωρίς να σπάει τυπικά η ευρωπαϊκή συναίνεση.

Το σχέδιο που αποδίδεται στον Γιάνσα προσπερνά πλήρως αυτόν τον ελιγμό. Η πλήρης μεταφορά πρεσβείας θα μετέτρεπε τον προσεκτικά περιορισμένο συμβολισμό της Πράγας σε προηγούμενο. Άλλες φιλοϊσραηλινές κυβερνήσεις, παρακολουθώντας τις αντιδράσεις, θα μπορούσαν να θέσουν το απλό ερώτημα: αν το έκανε η Λιουμπλιάνα, γιατί όχι και εμείς;

Ποιοι χάνουν από μια ρήξη

Το μεγαλύτερο κόστος θα πέσει στα κράτη-μέλη που επιχειρούν να μετατρέψουν την αναγνώριση της Παλαιστίνης σε συλλογική ευρωπαϊκή πίεση. Η Ιρλανδία είναι το καθαρότερο παράδειγμα. Το Δουβλίνο κινείται σε δύο επίπεδα: θέλει εθνικούς περιορισμούς στο εμπόριο με ισραηλινούς οικισμούς, ενώ ταυτόχρονα πιέζει την ΕΕ να δράσει συνολικά στην ενιαία αγορά. Σύμφωνα με το RTÉ, η ιρλανδική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τουλάχιστον 17 κράτη-μέλη θέλουν από την Επιτροπή να καταθέσει εμπορικές προτάσεις. Η Ισπανία κινείται σε παρόμοια τροχιά, συνδυάζοντας τη διπλωματία υπέρ της λύσης των δύο κρατών εντός της ΕΕ με τη συγκρότηση συμμαχιών πέρα από αυτήν (υπουργείο Εξωτερικών της Ισπανίας).

Και οι δύο στρατηγικές προϋποθέτουν ότι η ευρωπαϊκή γραμμή εξακολουθεί να φαίνεται αξιόπιστη. Μια σλοβενική μεταφορά πρεσβείας δεν θα ερχόταν απλώς σε πολιτική σύγκρουση με το Δουβλίνο και τη Μαδρίτη. Θα δυσκόλευε πολύ περισσότερο το επιχείρημά τους ότι οι Βρυξέλλες μπορούν να συγκροτήσουν πραγματική πίεση.

Η κυριαρχιστική διαδρομή

Η Ουγγαρία δείχνει το πολιτικό οικοσύστημα στο οποίο θα έμπαινε ο Γιάνσα. Η Βουδαπέστη δεν έχει μεταφέρει τη δική της πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ, έχει όμως αποδυναμώσει συστηματικά την κοινή ευρωπαϊκή γλώσσα για το Ισραήλ. Το HVG ανέφερε ότι η Ουγγαρία έμεινε μόνη της αρνούμενη να συνταχθεί με κοινή ευρωπαϊκή έκκληση για σιγή των όπλων, ενώ ο ίδιος ο απεσταλμένος της ΕΕ στο Ισραήλ έχει αναγνωρίσει ότι οι προτάσεις κολλούν επειδή οι 27 δεν είναι ενωμένοι (The Media Line). Το Euronews περιέγραψε ήδη τον φάκελο Ισραήλ-Παλαιστίνης ως πεδίο σύγκρουσης για τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ παράγει εξωτερική πολιτική.

Μια κίνηση του Γιάνσα θα έδινε σε αυτό το στρατόπεδο νέο εργαλείο κλιμάκωσης: την απόδειξη ότι μια εθνική πρωτεύουσα μπορεί να σπάσει στην πράξη τον κανόνα των πρεσβειών και να παραμείνει κανονικά μέσα στην ΕΕ. Η Ουγγαρία μπλοκάρει την κοινή γλώσσα. Η Σλοβενία θα δημιουργούσε τετελεσμένο επί του πεδίου.

Τα στοιχεία που λείπουν

Δεν έχει δημοσιευθεί κυβερνητικό διάταγμα, κείμενο κυβερνητικής συμφωνίας, κοινοβουλευτική ψηφοφορία ή σημείωμα του υπουργείου Εξωτερικών. Οι αναφερόμενες δεσμεύσεις στηρίζονται στην πρόθεση που εξέφρασε ο Γιάνσα (Klix, Kurir) και όχι σε εφαρμοσμένη κρατική πράξη. Η μεταφορά μιας πρεσβείας απαιτεί χρήματα, διοικητική προετοιμασία και διπλωματικές διευθετήσεις που καμία πηγή δεν έχει επιβεβαιώσει.

Η απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση και την εκτέλεση θα κρίνει αν η υπόθεση θα μείνει εργαλείο εσωτερικής πολιτικής διαπραγμάτευσης ή θα γίνει πραγματική ρήξη. Το ερώτημα είναι αν πρόκειται για προεκλογική τοποθέτηση ή για την πρώτη μεταφορά πρεσβείας κράτους της ΕΕ που θα μπορούν να επικαλεστούν και άλλοι.