Η Σόφια σπάει το όριο ελλείμματος

Η δημοσιονομική αντιπαράθεση στη Βουλγαρία για το 2026 ξεκινά από ένα εσωτερικό πρόβλημα αξιοπιστίας. Σύμφωνα με υλικό επιτροπής που μετέδωσε το Infobusiness/BCCI, το σχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει ενοποιημένο έλλειμμα, δηλαδή διαφορά ανάμεσα στις συνολικές δαπάνες και τα συνολικά έσοδα του κράτους, στο 5,7 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2026. Ο βουλγαρικός νόμος για τα δημόσια οικονομικά φέρεται να θέτει ανώτατο όριο ελλείμματος στο 3 τοις εκατό, πράγμα που μετατρέπει το σχέδιο σε νομική δοκιμασία πριν ακόμη γίνει ζήτημα Βρυξελλών, όπως μετέδωσε το Fakti. Η κυβέρνηση προβλέπει ότι το έλλειμμα θα μειωθεί στο 3,8 τοις εκατό το 2027 και στο 3,0 τοις εκατό το 2028· υπόσχεται, με άλλα λόγια, ότι θα διορθώσει την απόκλιση αργότερα, όχι ότι θα την αποφύγει τώρα, σύμφωνα με το Infobusiness/BCCI.

Το χαμηλό δημόσιο χρέος κρύβει, αλλά δεν λύνει, το πρόβλημα αξιοπιστίας. Το σχέδιο ανεβάζει το κρατικό χρέος στα 37,7 δισ. ευρώ, ή στο 30,1 τοις εκατό του ΑΕΠ, έως το τέλος του 2026, με αύξηση στο 35,2 τοις εκατό το 2028· η τιμή αναφοράς της ΕΕ για το χρέος είναι 60 τοις εκατό, βάσει του άρθρου 126 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Σόφια έχει ακόμη περιθώριο να δανειστεί πριν το επίπεδο του χρέους γίνει από μόνο του επικίνδυνο. Το κόστος, όμως, περνά από την εμπιστοσύνη: ένας δημοσιονομικός κανόνας παύει να αγκυρώνει τις προσδοκίες όταν οι κυβερνήσεις τον μετακινούν μόλις αυξάνονται οι πιέσεις για δαπάνες.

Το χαμηλό χρέος δεν είναι λευκή επιταγή

Ο Ντιμίταρ Ράντεφ, διοικητής της Βουλγαρικής Εθνικής Τράπεζας, διατύπωσε την προειδοποίηση χωρίς περιστροφές: το σχέδιο δεν αναστρέφει, αλλά βαθαίνει την αρνητική δημοσιονομική τάση που είναι ορατή από το 2020, σύμφωνα με το BTA. Κάθε έλλειμμα έχει λογαριασμό. Το κράτος πρέπει να αντλήσει χρήμα από δανειστές σήμερα, από φορολογουμένους αύριο ή από περικοπές αργότερα.

Το ισχυρότερο επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ότι η άμεση επιστροφή στο όριο του 3 τοις εκατό θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομες περικοπές, αναβολή επενδύσεων ή φορολογική πίεση. Το σχέδιο επιλέγει, αντί γι’ αυτό, μια πιο αργή προσαρμογή, όπως ανέφερε το Infobusiness/BCCI. Η λογική αυτή στέκει μόνο αν το έλλειμμα είναι πράγματι προσωρινό και αν το πολιτικό σύστημα μπορεί να υλοποιήσει τη διόρθωση που υπόσχεται.

Ο κίνδυνος μεγαλώνει όταν η υστέρηση δεν είναι συγκυριακή, αλλά ενσωματωμένη στον ίδιο τον προϋπολογισμό. Το Fakti επικαλέστηκε τον Λιουμπομίρ Ντάτσοφ, μέλος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, ο οποίος φέρεται να είπε ότι το βαθύτερο πρόβλημα είναι ένα διαρθρωτικό έλλειμμα περίπου 4 τοις εκατό, κατά την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σε απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι το κενό θα παρέμενε ακόμη και μετά τις φυσιολογικές διακυμάνσεις της οικονομίας. Η ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί τότε για να το κλείσει· το κράτος πρέπει είτε να περιορίσει υποσχέσεις, είτε να αυξήσει έσοδα, είτε να συνεχίσει τον δανεισμό.

Ποιος πληρώνει αν χαθεί η εμπιστοσύνη

Οι κερδισμένοι είναι ορατοί από τώρα: πολίτες, υπηρεσίες και θεσμοί που αποφεύγουν περικοπές στις τρέχουσες δημόσιες δαπάνες. Οι χαμένοι εμφανίζονται αργότερα. Οι μελλοντικοί φορολογούμενοι αναλαμβάνουν τόκους και αποπληρωμές, οι επιχειρήσεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με ακριβότερο δανεισμό αν το κράτος απορροφήσει περισσότερους διαθέσιμους πόρους, ενώ τα νοικοκυριά φέρουν τον κίνδυνο υψηλότερων φόρων ή πιο σφιχτών δημόσιων υπηρεσιών.

Ο πληθωριστικός κίνδυνος είναι λιγότερο βέβαιος. Ένα μεγαλύτερο έλλειμμα μπορεί να προσθέσει πιέσεις όταν η ζήτηση είναι ήδη ισχυρή, επειδή το κράτος συνεχίζει να δαπανά πάνω από τα διατηρήσιμα έσοδά του. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο σχέδιο έχει ήδη αυξήσει τις τιμές ή τις αποδόσεις, δηλαδή το επιτόκιο που ζητούν οι επενδυτές για να κρατήσουν κρατικά ομόλογα. Το ακριβές ζήτημα είναι στενότερο: αποδυναμώνει το σημείο αναφοράς με το οποίο οι επενδυτές και οι Βρυξέλλες θα κρίνουν τον επόμενο προϋπολογισμό.

Οι κανόνες της ΕΕ δίνουν στην Κομισιόν τη δυνατότητα επίσημου ελέγχου όταν παραβιάζεται η τιμή αναφοράς του 3 τοις εκατό για το έλλειμμα, όπως περιγράφουν οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το σημείωμα του Συμβουλίου. Το δημόσιο αρχείο δεν δείχνει ότι έχει ανοίξει υπόθεση για αυτό το σχέδιο. Δείχνει, όμως, γιατί η Σόφια έκανε ευκολότερη την επίκληση αυτού του κινδύνου.

Το ερώτημα του ευρώ αφορά το μήνυμα μετά τη δοκιμασία. Τα κείμενα σύγκλισης της ΕΚΤ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συνδέουν την ένταξη στο ευρώ με τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, και ένας στόχος ελλείμματος 5,7 τοις εκατό για το 2026 δεν θα ξαναγράψει τις προηγούμενες αξιολογήσεις· θα δημιουργήσει, όμως, νέο πρόβλημα αξιοπιστίας μετά την περίοδο κατά την οποία η Βουλγαρία υποτίθεται ότι είχε αποδείξει δημοσιονομική πειθαρχία (ΕΚΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Infobusiness/BCCI). Γι’ αυτό το εγχώριο όριο έχει σημασία πέρα από το εθνικό δίκαιο.

Η Ρουμανία έχει σημασία επειδή οι επενδυτές συγκρίνουν τις δημοσιονομικές τροχιές στην περιοχή. Το Digi24, επικαλούμενο την κεντρική τράπεζα της Ρουμανίας, μετέδωσε ότι το έλλειμμα της χώρας με τη λογιστική της ΕΕ διαμορφώθηκε στο 7,9 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2025, ενώ η εαρινή πρόβλεψη της Κομισιόν το τοποθετούσε στο 6,2 τοις εκατό για το 2026, αφήνοντας το Βουκουρέστι ως την πιο εκτεθειμένη περίπτωση στη νοτιοανατολική ΕΕ. Η Βουλγαρία παραμένει σε καλύτερη θέση. Η σύγκριση, όμως, δείχνει πόσο γρήγορα η συζήτηση μπορεί να μετατοπιστεί από έναν ετήσιο προϋπολογισμό στη συνολική δημοσιονομική κατεύθυνση μιας χώρας.

Η Βουλγαρία μπορεί να αντέξει κάποιον πρόσθετο δανεισμό. Δεν μπορεί όμως να κάνει προαιρετικό έναν κανόνα 3 τοις εκατό χωρίς κόστος αξιοπιστίας, ακόμη κι αν ο λογαριασμός δεν έρθει αμέσως. Η Σόφια πρέπει τώρα να αποδείξει ότι η απόκλιση του 2026 είναι γέφυρα επιστροφής στην πειθαρχία, όχι αναδιατύπωση της ίδιας της πειθαρχίας.