Η Σόφια μπροστά στους κανόνες του ευρώ

Το Κοινοβούλιο της Βουλγαρίας ενέκρινε προϋπολογισμό για το 2026 με έλλειμμα 5,7% του ΑΕΠ και νέο δανεισμό έως 10,1 δισ. ευρώ (BTA). Το όριο που θέτουν οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ είναι 3% του ΑΕΠ, δηλαδή το μέγιστο αποδεκτό άνοιγμα ανάμεσα στις κρατικές δαπάνες και στα δημόσια έσοδα. Η Βουλγαρία βρίσκεται σχεδόν στο διπλάσιο.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο μια εσωτερική σύγκρουση για τον προϋπολογισμό. Αφορά τον χρόνο και το θεσμικό προηγούμενο. Η Βουλγαρία εντάχθηκε στην ευρωζώνη και βρίσκεται ήδη στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, τον επίσημο μηχανισμό με τον οποίο η ΕΕ ζητεί διορθώσεις από χώρες που ξεπερνούν τα δημοσιονομικά όρια. Ένα κράτος που μόλις υιοθέτησε το κοινό νόμισμα ψηφίζει τώρα έναν προϋπολογισμό που δοκιμάζει στην πράξη την ικανότητα των ευρωπαϊκών κανόνων να επιβληθούν.

Οι αριθμοί επιδεινώνονται

Οι εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχαν ήδη προειδοποιήσει για επίμονες υπερβάσεις: έλλειμμα 3,5% το 2025, 4,1% το 2026 και 4,3% το 2027 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο προϋπολογισμός που εγκρίθηκε ξεπερνά ακόμη και αυτό το δυσμενές σενάριο. Τα τριμηνιαία στοιχεία της Eurostat δείχνουν ήδη την κατεύθυνση: το πρώτο τρίμηνο του 2026 η Βουλγαρία κατέγραψε κυβερνητικό έλλειμμα 7,6%, το υψηλότερο στην ΕΕ (Eurostat).

Οι Βρυξέλλες έχουν κινήσει τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, η οποία ενεργοποιείται όταν μια χώρα υπερβαίνει το όριο του 3%. Η Σόφια πρέπει έως τις 15 Οκτωβρίου 2026 να παρουσιάσει ψηφισμένα δημοσιονομικά μέτρα, όχι απλώς δεσμεύσεις ή προθέσεις (Συμβούλιο της ΕΕ, Global Banking & Finance/Reuters). Αν συνεχίσει να αποκλίνει, οι κανόνες μπορούν σε επόμενο στάδιο να οδηγήσουν σε πρόστιμα. Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ δεν εξετάζει μόνο τον τίτλο του ελλείμματος, αλλά και την πορεία των καθαρών δαπανών, δηλαδή αν οι κυβερνήσεις περιορίζουν πραγματικά την αύξηση των κρατικών εξόδων και όχι αν βελτιώνουν συγκυριακά έναν ετήσιο δείκτη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ένας παράγοντας εμποδίζει την υπόθεση να γίνει συναγερμός χρέους. Το δημόσιο χρέος της Βουλγαρίας βρίσκεται περίπου στο 28,5% του ΑΕΠ, χαμηλό με κάθε ευρωπαϊκό μέτρο σύγκρισης (Eurostat). Το πρόβλημα δεν είναι ότι η χώρα δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί. Είναι ότι μπαίνει στην ευρωζώνη με έναν προϋπολογισμό που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστος από τις Βρυξέλλες.

Η Γαλλία προσφέρει ένα χρήσιμο μέτρο σύγκρισης. Το ΔΝΤ προβλέπει γαλλικό έλλειμμα 5,2% το 2026, ενώ το δημόσιο χρέος της Γαλλίας φθάνει το 117,6% του ΑΕΠ, περίπου τετραπλάσιο από το βουλγαρικό (ΔΝΤ, Eurostat). Όπως γράφαμε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, το Παρίσι δέχεται αυξανόμενη πίεση να παρουσιάσει αξιόπιστο σχέδιο, με τα μέτρα εξοικονόμησης να αγγίζουν ήδη τις δαπάνες υγείας (To Brief). Η Βουλγαρία δοκιμάζει αν οι Βρυξέλλες μπορούν να κινηθούν γρήγορα απέναντι σε ένα μικρό μέλος της ευρωζώνης που ψηφίζει χειρότερο έλλειμμα από εκείνο που ανέμενε η Επιτροπή. Η Γαλλία δοκιμάζει αν το ίδιο σύστημα μπορεί να διατηρήσει πίεση σε μια μεγάλη οικονομία, όπου το ύψος του χρέους μετατρέπει το πρόβλημα σε ευρωπαϊκό ζήτημα. Και οι δύο περιπτώσεις παρακολουθούνται μαζί, από τη Βιέννη και το Βερολίνο έως το Βουκουρέστι και τη Βαρσοβία.

Ποιος πληρώνει τελικά

Αν η Βουλγαρία συμμορφωθεί μέσω περιορισμού δαπανών, οι επιλογές είναι στενές. Μισθοί, κοινωνικές παροχές και συντάξεις αντιστοιχούν περίπου στο 76% των δαπανών (BTA). Αυτό δεν σημαίνει ότι θα περικοπούν αυτομάτως. Σημαίνει όμως ότι δεν μπορούν να μείνουν εκτός οποιασδήποτε σοβαρής προσαρμογής, εκτός αν αυξηθούν οι φόροι ή μετατεθούν επενδύσεις. Η εσωτερική συζήτηση στη Βουλγαρία περιλαμβάνει ήδη το πάγωμα μισθών στον δημόσιο τομέα ως μέρος του κόστους.

Αν η Σόφια καθυστερήσει, το κόστος δεν εξαφανίζεται, αλλά μεταφέρεται. Οι επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις, δηλαδή υψηλότερο επιτόκιο για να δανείσουν το κράτος, οι πληρωμές τόκων απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού και οι επόμενες κυβερνήσεις κληρονομούν μικρότερο περιθώριο κινήσεων. Ο υπουργός Οικονομικών της Βουλγαρίας έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το τελικό έλλειμμα μπορεί να είναι χαμηλότερο από 5,7%, αν η καθυστερημένη εκκίνηση του προϋπολογισμού αφήσει ανεκτέλεστα έργα κεφαλαιουχικών δαπανών (Economic.bg). Αυτό θα βελτίωνε τον δείκτη χωρίς να διορθώνει τη δομή, ένα μοτίβο που η Σόφια έχει χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν, στηρίζοντας βραχυπρόθεσμα τους αριθμούς με εφάπαξ μέτρα, όπως προκαταβολικούς φόρους στις τράπεζες, αλλά περιορίζοντας τον μελλοντικό δημοσιονομικό χώρο.

Το χαμηλό χρέος δίνει στη Βουλγαρία χρόνο που οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν διαθέτουν. Ο προϋπολογισμός που ψηφίστηκε, όμως, μετατρέπει την υπόθεση σε τεστ εφαρμογής των κανόνων και όχι σε κρίση φερεγγυότητας. Η προθεσμία του Οκτωβρίου θα δείξει αν η συμμετοχή στην ευρωζώνη συνοδεύεται από δημοσιονομική πειθαρχία ή απλώς από νέο νόμισμα.