Η Σόφια ζητά νέο χρέος €3.8 billion

Η Βουλγαρία μπήκε στο ευρώ με το δημοσιονομικό της έλλειμμα ήδη σε αντίθετη πορεία από εκείνη που απαιτούν οι κανόνες. Στις εαρινές προβλέψεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθέτησε το έλλειμμα, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στις δημόσιες δαπάνες και τα δημόσια έσοδα, στο 3,5% του ΑΕΠ το 2025, στο 4,1% το 2026 και στο 4,3% το 2027, πάνω από το όριο του 3% του ΑΕΠ που ισχύει στην ΕΕ για όλη την περίοδο της πρόβλεψης (πρόβλεψη για τη Βουλγαρία, δημοσιονομικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Ο φάκελος του Ιουνίου έχει βάρος επειδή η Σόφια καλείται πλέον να μετατρέψει τις δεσμεύσεις της ένταξης στο ευρώ σε έναν προϋπολογισμό που θα πείθει τόσο τις αγορές όσο και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Οι αγορές κινούνται πριν από τα πρόστιμα

Έως τις 15 Ιουνίου, η ΕΕ δεν είχε επιβάλει πρόστιμο στη Βουλγαρία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εισηγηθεί την έναρξη επίσημης διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος, ενώ το Συμβούλιο της ΕΕ έπρεπε ακόμη να λάβει τη νομική απόφαση, μετά την προπαρασκευαστική δουλειά των αξιωματούχων των υπουργείων Οικονομικών, σύμφωνα με το εαρινό πακέτο της Επιτροπής και το δημοσιονομικό σημείωμα του Ιουνίου του Κοινοβουλίου.

Όταν η διαδικασία ανοίξει, η Σόφια θα πρέπει να καταθέσει σχέδιο διόρθωσης και να δείξει ότι το εφαρμόζει. Η καθοδήγηση του ίδιου του Συμβουλίου περιγράφει τη σειρά: αξιολόγηση, απόφαση, σύσταση και κυρώσεις μόνο αν μια κυβέρνηση συνεχίσει να αποκλίνει από τη συμφωνημένη πορεία προσαρμογής.

Η οικονομική πίεση, όμως, εμφανίζεται νωρίτερα. Οι επενδυτές που αγοράζουν κρατικά ομόλογα δεν περιμένουν το πρόστιμο για να ρωτήσουν αν το έλλειμμα είναι προσωρινό ή αν έχει ενσωματωθεί σε μισθούς, συντάξεις, επιδοτήσεις, αμυντικές δεσμεύσεις και αδύναμη φορολογική είσπραξη. Αν κρίνουν ότι το κενό έχει γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό του προϋπολογισμού, ζητούν υψηλότερο επιτόκιο για να δανείσουν, και τότε οι τόκοι αρχίζουν να εκτοπίζουν τις ίδιες δαπάνες που οι πολιτικοί προσπαθούσαν να προστατεύσουν.

Η Σόφια πρέπει ακόμη να γράψει τον προϋπολογισμό

Η απόσυρση από τη Βουλή των προϋπολογισμών του κράτους, της ασφάλισης υγείας και της κοινωνικής ασφάλισης για το 2026 άφησε τη Σόφια χωρίς οριστικοποιημένο δημοσιονομικό σχέδιο γύρω από την ένταξη στο ευρώ. Οι προϋπολογισμοί αποσύρθηκαν μετά τις διαμαρτυρίες για αυξήσεις φόρων και εισφορών, σύμφωνα με το BNR.

Το πιο καθαρό σήμα σε επίπεδο ταμειακών αναγκών είναι το αίτημα της κυβέρνησης να λάβει εξουσιοδότηση για νέο δανεισμό έως 3,8 δισ. ευρώ, εν μέρει για τη χρηματοδότηση του τρέχοντος ελλείμματος και εν μέρει για την προχρηματοδότηση δαπανών του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως μετέδωσε το BTA. Κοινοβουλευτικά ρεπορτάζ ανέφεραν επίσης ότι το υπουργείο Οικονομικών είχε ήδη εξαντλήσει, στο διάστημα Ιανουαρίου-Μαΐου, το αρχικό όριο έκδοσης χρέους για το 2026, σύμφωνα με το Investor.bg. Αυτό δεν αποδεικνύει κρίση χρηματοδότησης. Δείχνει όμως γιατί ένας στόχος ελλείμματος γραμμένος σε πίνακα προϋπολογισμού δεν αρκεί.

Το κόστος της προσαρμογής φαίνεται εύκολα. Ο υπουργός Οικονομικών Γκάλαμπ Ντόνεφ είπε στη Βουλή ότι στις συζητήσεις περιλαμβανόταν μείωση των καθαρών δαπανών κατά 0,5% του ΑΕΠ και ότι οι μισθοί, οι κοινωνικές παροχές και οι συντάξεις αντιστοιχούσαν περίπου στο 76% των δαπανών, σύμφωνα με το BTA. Οι περικοπές θα έπλητταν εργαζομένους του δημόσιου τομέα, συνταξιούχους, δικαιούχους επιδομάτων και υπουργεία με ασθενέστερη πολιτική κάλυψη. Η αύξηση των εσόδων θα βάρυνε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, είτε μέσω φόρων είτε μέσω αυστηρότερης είσπραξης. Ο πρόσθετος δανεισμός θα μετέφερε τον λογαριασμό στους επόμενους προϋπολογισμούς, μέσα από τόκους και αποπληρωμές.

Οι κανόνες ακολούθησαν τη Βουλγαρία στο ευρώ

Η υπόθεση της Βουλγαρίας δεν θα μείνει μόνο στη Σόφια. Ευρωσκεπτικιστικά κόμματα στην Πολωνία ή την Ιταλία μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως εύκολο επιχείρημα ότι η ένταξη στο ευρώ φέρνει δημοσιονομικά προβλήματα. Τα στοιχεία στηρίζουν ένα στενότερο συμπέρασμα: η είσοδος στο ευρώ δεν ανέστειλε τη δημοσιονομική πειθαρχία.

Η Βουλγαρία έγινε το 21ο μέλος της ευρωζώνης με σταθερή ισοτιμία 1,95583 λέβα ανά ευρώ, μετά την έγκριση του Συμβουλίου τον Ιούλιο του 2025, όπως συνόψισε αργότερα η ΕΚΤ στο οικονομικό της δελτίο. Η πορεία του ελλείμματος προκύπτει από εγχώριες δημοσιονομικές επιλογές που συναντούν τους κανόνες της ΕΕ. Η αλλαγή νομίσματος έκανε τον έλεγχο πιο ορατό, αλλά δεν δημιούργησε μηχανικά το κενό ανάμεσα στις δαπάνες και τα έσοδα.

Η Ρουμανία δείχνει την ακριβότερη εκδοχή του ίδιου προβλήματος αξιοπιστίας. Ρουμανικά δημοσιεύματα τοποθέτησαν το έλλειμμα του 2025 στο 7,9% του ΑΕΠ και την πρόβλεψη για το 2026 στο 6,2%, περιγράφοντάς το ως τη μεγαλύτερη υπόθεση ελλείμματος στην ΕΕ, σύμφωνα με το Termene. Άλλα ρουμανικά ρεπορτάζ ανέφεραν απόδοση δεκαετούς ομολόγου κοντά στο 7,3%, δηλαδή το επιτόκιο που ζητούσαν οι επενδυτές για να δανείσουν για μία δεκαετία, όπως μετέδωσε το Gândul. Η Βουλγαρία δεν είναι Ρουμανία, αλλά ο μηχανισμός είναι ίδιος: η δημοσιονομική αμφιβολία περνά από τις επίσημες συνεδριάσεις στους μισθούς, στους φόρους, στις συντάξεις, στα επενδυτικά σχέδια και στους τόκους.

Το κρίσιμο πλέον είναι πώς θα προσαρμοστεί η Σόφια. Ένας αξιόπιστος προϋπολογισμός θα πρέπει να δείχνει ποια μέτρα έχουν μόνιμο αποτέλεσμα, ποια λειτουργούν μόνο μία φορά, πόσα προέρχονται από τη φορολογική είσπραξη και πόσα από βραδύτερη αύξηση δαπανών ή αναβολή επενδύσεων. Θα πρέπει επίσης να ξεχωρίζει τον δανεισμό που καλύπτει το έλλειμμα από τον δανεισμό που προχρηματοδοτεί έργα με ευρωπαϊκή στήριξη. Μέχρι να υπάρξει αυτός ο πίνακας, το ανοιχτό ζήτημα είναι αν η Σόφια αντιστρέφει την απόκλιση ή αν τη μεταφέρει στον επόμενο προϋπολογισμό.