Η Σόφια ζητεί άρση κυρώσεων για Alekperov

Σύμφωνα με βουλγαρικά δημοσιεύματα, η Σόφια επιχείρησε να κρατήσει τον Βαγκίτ Αλεκπέροφ, πρώην επικεφαλής και μέτοχο της Λουκόιλ, εκτός νέου πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Η πληροφορία παραμένει τοπική και δεν έχει επιβεβαιωθεί πέραν της Βουλγαρίας. Αγγίζει όμως μια πραγματική αδυναμία της ευρωπαϊκής πολιτικής κυρώσεων: όταν απαιτείται η έγκριση όλων των κυβερνήσεων, η ενεργειακή έκθεση μιας χώρας μπορεί να γίνει μοχλός πίεσης για ολόκληρη την ΕΕ.

Ο κανόνας είναι απλός και ισχυρός. Με βάση το Άρθρο 31 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι κυρώσεις της κοινής εξωτερικής πολιτικής χρειάζονται κανονικά ομοφωνία. Αυτό σημαίνει ότι μία πρωτεύουσα μπορεί να καθυστερήσει ή να μπλοκάρει ένα πακέτο πριν γίνει νόμος. Εκεί δίνεται η ουσιαστική μάχη: πριν εμφανιστεί το τελικό κείμενο, όταν οι κυβερνήσεις διαπραγματεύονται ονόματα, εξαιρέσεις και κόστος.

Η μάχη πριν από το πακέτο

Οι κυρώσεις κατά φυσικών προσώπων καταγράφονται σε καταλόγους που συνοδεύουν νομικές πράξεις της ΕΕ, μεταξύ άλλων στο ρωσικό καθεστώς κυρώσεων βάσει της Απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ και του Κανονισμού 269/2014. Μια κυβέρνηση μπορεί να αντιταχθεί επειδή θεωρεί τα στοιχεία αδύναμα, επειδή η δική της οικονομία θα πληρώσει κόστος ή επειδή τα δύο επιχειρήματα συμπίπτουν.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία στην περίπτωση του Αλεκπέροφ. Αν η Βουλγαρία προέβαλε στενή νομική ένσταση, πρόκειται για ένα είδος διαφωνίας. Αν χρησιμοποίησε τον ρόλο της Λουκόιλ στη βουλγαρική οικονομία ως λόγο για να προστατευθεί ένα πρόσωπο συνδεδεμένο με τη Ρωσία από ευρωπαϊκά μέτρα, το ζήτημα γίνεται πολύ ευρύτερο: μπορεί ένας εθνικός ενεργειακός κόμβος να θωρακίσει κάποιον από κυρώσεις που υποτίθεται ότι εφαρμόζονται σε όλη την Ευρώπη;

Η Ουγγαρία έχει ήδη δείξει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η διαπραγματευτική ισχύς. Στη μάχη για το εμπάργκο στο πετρέλαιο, η Βουδαπέστη αντιτάχθηκε σε πλήρη απαγόρευση και οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε συμβιβασμό που εξαίρεσε το πετρέλαιο μέσω αγωγών, όπως αποτυπώθηκε αργότερα στο έκτο πακέτο κυρώσεων μετά τη μετάδοση από το Reuters της συμφωνίας για μερική απαγόρευση του ρωσικού πετρελαίου. Η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν παρουσίασε ανοιχτά το εμπάργκο ως απειλή για την ουγγρική οικονομία στη δική της δημόσια επιχειρηματολογία.

Η Βουδαπέστη απέδειξε επίσης ότι η διαπραγμάτευση γύρω από συγκεκριμένα πρόσωπα δεν είναι θεωρητική. Ο Guardian ανέφερε ότι ο Πατριάρχης Κύριλλος αφαιρέθηκε από τον κατάλογο κυρώσεων ύστερα από ουγγρική αντίθεση στην ένταξή του (The Guardian). Αυτό το προηγούμενο δεν αποδεικνύει τον ισχυρισμό για τον Αλεκπέροφ. Εξηγεί όμως γιατί ο ισχυρισμός είναι αρκετά εύλογος ώστε να έχει πολιτική σημασία.

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ των εξαιρέσεων

Υπάρχει σοβαρό επιχείρημα υπέρ κάποιου περιθωρίου για τα πιο εκτεθειμένα κράτη. Η Σλοβακία και η Ουγγαρία εξαρτώνταν περισσότερο από το πετρέλαιο μέσω αγωγών σε σχέση με πολλά άλλα κράτη-μέλη, ενώ η Επιτροπή σύνδεσε τις προσωρινές παρεκκλίσεις με τον βαθμό εξάρτησης και τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών λύσεων στις ερωταπαντήσεις για τις κυρώσεις. Οι εξαιρέσεις αυτές ενσωματώθηκαν στη συνέχεια στον Κανονισμό 2022/879.

Αυτό είναι το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της ομοφωνίας: κρατά τις ευάλωτες κυβερνήσεις εντός του συνασπισμού των κυρώσεων, αντί να τις σπρώχνει σε ανοιχτή αντίσταση. Μια χώρα με διυλιστήρια, συμβάσεις προμήθειας και ψηφοφόρους που αντιμετωπίζουν αυξήσεις τιμών δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει τις ενεργειακές κυρώσεις ως αφηρημένη γεωπολιτική.

Ο ίδιος κανόνας, όμως, ανταμείβει και τις τακτικές πίεσης. Για τις κυβερνήσεις της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ, οι επαναλαμβανόμενες εξαιρέσεις μπορεί να μοιάζουν με ρήγματα σε ένα εργαλείο ασφαλείας. Το πρόγραμμα της πολωνικής προεδρίας του Συμβουλίου εντάσσει την πίεση προς τη Ρωσία σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή ατζέντα ασφάλειας, ενώ το Συμβούλιο αναφέρει ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας έχουν στόχο να αποδυναμώσουν την ικανότητα της Μόσχας να χρηματοδοτεί και να διεξάγει τον πόλεμο στην Ουκρανία (Συμβούλιο).

Η σύγκρουση αυτή είναι ενσωματωμένη στο σύστημα. Μία κυβέρνηση βλέπει την εξαίρεση ως ασπίδα απέναντι σε εσωτερική αναστάτωση. Μια άλλη βλέπει την ίδια εξαίρεση ως παραχώρηση που αποδυναμώνει την ευρωπαϊκή απάντηση στη Ρωσία.

Τι κρύβει το τελικό κείμενο

Το δημόσιο αρχείο δείχνει συνήθως τον τελικό συμβιβασμό, όχι την πίεση που τον παρήγαγε. Καταγράφει το πακέτο που υιοθέτησε το Συμβούλιο, τα ονόματα που μπήκαν στον κατάλογο και τις εξαιρέσεις που γράφτηκαν στον νόμο. Σπανίως δείχνει ποια κυβέρνηση απείλησε με μπλοκάρισμα, ποιο όνομα εξαφανίστηκε ή ποια παρέκκλιση εξασφάλισε τη συμφωνία.

Γι’ αυτό ο βουλγαρικός ισχυρισμός έχει σημασία, ακόμη και με τις απαραίτητες επιφυλάξεις. Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα: ζήτησε η Σόφια την εξαίρεση του Αλεκπέροφ, με ποια αιτιολογία και συνδέθηκε το επιχείρημα με την έκθεση της Βουλγαρίας στη Λουκόιλ; Αντέδρασαν άλλες κυβερνήσεις ή το ζήτημα χάθηκε μέσα σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση;

Μέχρι να υπάρξουν απαντήσεις, η υπόθεση Αλεκπέροφ πρέπει να παραμένει χαρακτηρισμένη ως πληροφορία από βουλγαρικές πηγές. Το ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα χρειάζεται λιγότερη επιφύλαξη. Η ομοφωνία στην ΕΕ επιτρέπει στην αδυναμία μιας χώρας να γίνει περιορισμός για όλους, και οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας είναι τόσο στέρεες όσο είναι διατεθειμένη να τις κάνει η πιο εκτεθειμένη πρωτεύουσα.