Τα 22,9 δισ. της Ισπανίας κρίνονται στις Βρυξέλλες

Η τελευταία εκταμίευση από τα ευρωπαϊκά κονδύλια ανάκαμψης της πανδημίας προς την Ισπανία εξαρτάται πλέον από το αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει ότι η Μαδρίτη τήρησε τις δεσμεύσεις της. Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Ισπανία υπέβαλε το τελευταίο αίτημα πληρωμής, διεκδικώντας 25,861 δισ. ευρώ για 148 μεταρρυθμίσεις και επενδυτικούς στόχους που, όπως υποστηρίζει, έχουν ολοκληρωθεί (EFE, El Mundo). Οι Βρυξέλλες πρέπει να αποφασίσουν ποιο μέρος του ποσού δικαιούται η Ισπανία, ενώ οι πληρωμές πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Τα χρήματα προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), το ευρωπαϊκό ταμείο για την περίοδο μετά την πανδημία, το οποίο χρηματοδοτήθηκε με κοινό δανεισμό της ΕΕ από τις αγορές. Παρέχει δύο είδη χρηματοδότησης: επιχορηγήσεις, που δεν επιστρέφονται, και δάνεια, που πρέπει να αποπληρωθούν. Από το αίτημα της Ισπανίας, τα 21,463 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και τα 4,398 δισ. ευρώ δάνεια (El Mundo).

Το νέο χρήμα που απομένει προς εκταμίευση είναι λιγότερο από το ποσό του αιτήματος. Στην αρχή του προγράμματος, οι Βρυξέλλες είχαν δώσει στη Μαδρίτη μέρος των πόρων προκαταβολικά· αφού αφαιρεθεί αυτό το ποσό, η Ισπανία μπορεί να λάβει ακόμη 22,877 δισ. ευρώ (EFE, La Vanguardia).

Πώς κρίνουν οι Βρυξέλλες τι δικαιούται η Ισπανία

Το ΤΑΑ δεν επιστρέφει δαπάνες βάσει τιμολογίων. Κάθε εθνικό σχέδιο περιλαμβάνει ορόσημα, όπως την ψήφιση ενός νόμου, και στόχους, όπως την κατασκευή συγκεκριμένου αριθμού κατοικιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταβάλλει τα χρήματα μόνο όταν κρίνει ότι τα ορόσημα και οι στόχοι έχουν εκπληρωθεί ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση ενός αιτήματος διαρκεί συνήθως περίπου δύο μήνες και οι υπηρεσίες της Επιτροπής ελέγχουν τα αποδεικτικά στοιχεία πριν εγκρίνουν οποιαδήποτε πληρωμή (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Αν ένας στόχος δεν εκπληρωθεί, δεν απορρίπτεται αυτομάτως ολόκληρο το αίτημα. Η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει μόνο το ποσό που συνδέεται με την εκκρεμότητα, ενώ οι κανόνες δίνουν στη χώρα έως έξι μήνες για να τη διευθετήσει, πριν η αναστολή γίνει οριστική περικοπή (Κανονισμός για το ΤΑΑ). Το τελευταίο αίτημα υπόκειται, όμως, σε αυστηρότερο χρονικό περιορισμό: οι πληρωμές πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος Δεκεμβρίου. Η απλούστερη ερμηνεία είναι ότι αυτή η προθεσμία καθορίζει πλέον το χρονοδιάγραμμα, αφήνοντας στη Μαδρίτη πολύ λιγότερο χρόνο για να καλύψει τυχόν κενά από τους έξι μήνες που είχε στη διάθεσή της σε προηγούμενα αιτήματα.

Η διαδικασία διόρθωσης έχει εφαρμοστεί ξανά στην Ισπανία. Στις 11 Αυγούστου, η Επιτροπή κατέβαλε στη χώρα περίπου 6,23 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 265 εκατ. είχαν παρακρατηθεί από προηγούμενο αίτημα μέχρι να καλυφθούν οι εκκρεμότητες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Μια νεότερη εκκρεμότητα παραμένει ανοιχτή. Στις 16 Σεπτεμβρίου, το Κογκρέσο απέρριψε με 179 ψήφους έναντι 155 το κυβερνητικό διάταγμα για τη διαφάνεια των δραστηριοτήτων άσκησης πίεσης, μεταρρύθμιση που περιλαμβανόταν στο σχέδιο (20minutos). Σύμφωνα με το Demócrata, ο υπουργός Λόπες προειδοποίησε ότι η Ισπανία θα χάσει 260 εκατ. ευρώ εξαιτίας της απόρριψης. Καλύψαμε τότε την ψηφοφορία (To Brief). Σε αντίθεση με τα χρήματα που είχαν παρακρατηθεί τον Αύγουστο, η συγκεκριμένη απώλεια δεν έχει κριθεί: η Επιτροπή δεν έχει δημοσιεύσει απόφαση που να οριστικοποιεί την περικοπή.

Έχουν απομείνει κυρίως δάνεια

Το σχέδιο ανάκαμψης της Ισπανίας έχει περιοριστεί σημαντικά από την αρχική συμφωνία και σχεδόν όλη η μείωση οφείλεται στα δάνεια που η Μαδρίτη επέλεξε να μην πάρει. Τα διαθέσιμα δάνεια μειώθηκαν από περίπου 83,16 δισ. ευρώ σε περίπου 21,5 δισ. ευρώ (El País). Ο υπουργός Οικονομίας Κάρλος Κουέρπο υποστηρίζει ότι η Ισπανία μπορεί να δανείζεται από τις αγορές ομολόγων με όρους κοντά σε εκείνους της ΕΕ, άρα έχει μικρό όφελος από τα ευρωπαϊκά δάνεια.

Αυτό έχει σημασία για όποιον αξιολογεί πώς αξιοποίησε η Ισπανία τα κονδύλια. Ένα δάνειο που δεν λήφθηκε δεν είναι χαμένο χρήμα, αφού θα έπρεπε να αποπληρωθεί με τόκο. Αν το κράτος χρειάζεται τους πόρους, μπορεί να δανειστεί από τις αγορές, αντικαθιστώντας μία υποχρέωση αποπληρωμής με μια άλλη. Το πραγματικό κόστος είναι τυχόν διαφορά ανάμεσα στο επιτόκιο της ΕΕ και στο επιτόκιο με το οποίο δανείζεται η Ισπανία.

Ένα δεύτερο πιθανό κόστος αφορά τις επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν φθηνές, μακροπρόθεσμες πιστωτικές γραμμές από το Δημόσιο, οι οποίες θα χρηματοδοτούνταν με αυτά τα δάνεια. Ενδέχεται τώρα να χρειαστεί να δανειστούν από τράπεζες με δυσμενέστερους όρους. Δεν υπάρχουν στοιχεία για το πόσες επιχειρήσεις επηρεάζονται ή πόσο περισσότερο θα πληρώνουν.

Η παρακράτηση μιας επιχορήγησης συνεπάγεται διαφορετική απώλεια. Τα χρήματα αυτά δεν θα χρειάζονταν αποπληρωμή και, αν ο στόχος παραμείνει ανεκπλήρωτος, η Ισπανία απλώς δεν θα τα λάβει.

Με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία, το μικρότερο σχέδιο της Ισπανίας αντανακλά κυρίως την επιλογή της να δανειστεί λιγότερα και όχι ποινή για μεταρρυθμίσεις που δεν έγιναν. Το τελικό αίτημα, ωστόσο, δεν έχει ακόμη κριθεί από τις Βρυξέλλες. Μέχρι να αποφανθεί η Επιτροπή, οι επιχορηγήσεις, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των εναπομεινάντων πόρων, εξαρτώνται από το αν θα δεχτεί τα στοιχεία της Μαδρίτης πριν από την προθεσμία του Δεκεμβρίου.